Jezus, mythen en voorlichting (1)

november 28, 2014

israël_verdeeld[Dit artikel gaat niet over de mythische Jezus, al heb ik er enkele dingen over te zeggen. Het eigenlijke onderwerp is de zelfmoord van de oudheidkunde. Dat betekent dat ik in dit stuk onderwerpen aansnijd die voor de trouwe lezers van deze kleine blog vertrouwd zijn. Het zal ook vertrouwde kost zijn voor mensen die erbij waren toen afgelopen zondag mijn boek Israël verdeeld ten doop werd gehouden in het Rijksmuseum van Oudheden: dit is wat ik daar vertelde.]

Allereerst: wat is de mythische Jezus? Simpel gezegd is het het denkbeeld dat Jezus geen historisch persoon is maar – net als Osiris, Dumuzi of Mithra – een mythisch figuur. Deze gedachte, waar ik bij wijze van inleiding op zal ingaan, is al vrij oud en is in de twintigste eeuw verdwenen, zoals we ook weinig meer horen over flogiston, de holle aarde of craniometrie. Anders dan deze voorbeelden van klinkklare wetenschap, die in welverdiende vergetelheid zijn geraakt, heeft de mythische Jezus in de eenentwintigste eeuw een comeback gemaakt, die mijns inziens illustratief is voor een veel ernstiger probleem: de instorting van de oudheidkundige disciplines.

Lees de rest van dit artikel »


Bij ons in het dorp

november 27, 2014

dorpsstraatBij ons in het dorp maakt de ene ambtelijke dienst een wegomleiding voor fietsers die de andere ambtelijke dienst dan weer afsluit.


Karthaags oorlogsschip

november 27, 2014
Ram van een Karthaags oorlogsschip

Ram van een Karthaags oorlogsschip

Op Facebook noem ik zo nu en dan, bij wijze van running gag, wel eens een wetenschapsnieuwtje “de wauw van de week”. Deze week heb ik er maar eens een van eigen terrein gehaald: de hierboven afgebeelde scheepsram. Aan de bovenkant is een inscriptie te lezen waaruit blijkt dat het voorwerp is gemaakt in Karthago.

Het voorwerp is opgedoken bij de Egatische Eilanden ten westen van Sicilië, waar de Romeinen in 241 v.Chr. een zeeslag uitvochten met de Karthagers. Beide partijen waren oorlogsmoe: de Eerste Punische Oorlog duurde al drieëntwintig jaar. (Het was het langste en grootste gewapende conflict uit de Oudheid.) Het is zeer aannemelijk dat deze ram bij die gelegenheid is beland op de zeebodem: een stille getuige van de Romeinse overwinning, de Romeinse verovering van Sicilië én het begin van Romes wereldheerschappij.

Lees de rest van dit artikel »


Wetenschapsvisie 2025

november 26, 2014

spraakverwarringEn nu ligt er dus een “wetenschapsvisie” van minister Bussemaker. Mooi is dat ze de burger meer invloed wil geven op de besluitvorming – een oud idee van de KNAW waar mijn oud-docent Marten Stol zich nog tegen heeft verzet met het onnavolgbare argument dat de overgang van een s naar een sj in het paleo-Siberisch niet viel uit te leggen aan een barmeisje. Nu is het denkbeeld dus terug van weggeweest.

De wetenschapsagenda wordt opgesteld door universiteiten, hogescholen en het bedrijfsleven, in samenspraak met maatschappelijke organisaties, betrokken burgers en rijksinstituten zoals het KNMI. Zo moet er meer draagvlak in de maatschappij gecreëerd worden voor onderzoek.

Lees de rest van dit artikel »


Israël verdeeld: toelichting (4)

november 26, 2014

israël_verdeeldEen tijdje geleden gaf ik in een stukje aan waarom boeken een problematisch genre voor wetenschapsvoorlichting zijn. In een vervolgstukje behandelde ik het maken van registers, wat tegenwoordig minder urgent is dan vroeger. In de derde aflevering ging ik in op landkaarten en kaders. Over die laatste vertelde ik dat betere software het mogelijk maakt informatie zó te presenteren dat de eigenlijke informatiestroom – de hoofdtekst, met andere woorden –  er nauwelijks door onderbroken hoeft te raken.

Ik wees er ook op dat kaders, als ze verkeerd zijn geplaatst, storend kunnen zijn. Met illustraties zal dat minder gebeuren, omdat ze visueel duidelijk anders zijn dan tekstkaders. Toch heb ik ook hier wel eens problemen gehad, toen een vormgever de illustraties mooi over de bladzijden spreidde en de tekst er vervolgens tussendoor plaatste. Dat oogde aantrekkelijk, maar verstoorde wat ik (met een erkend lelijk woord) de “synchronisering van de informatie” noemde, want de afbeeldingen stonden soms enkele pagina’s vanaf de passage uit de tekst die ze hadden moeten illustreren.

Lees de rest van dit artikel »


Stray Cat Blues

november 25, 2014

Ik beken dat ik het nummer helemaal vergeten was, hoewel het ooit een van mijn favorieten is geweest. Maar dit zijn de Stones zoals ik ze het liefst hoor. Hoekig, gemeen en verontrustend. De tekst is uiteraard nog het meest verontrustend: een rock-ster verlangt naar seks met een minderjarige en rechtvaardigt zichzelf met de woorden dat “It’s no hanging matter, it’s no capital crime”.


Columbus

november 25, 2014

columbusU weet het: in 1492 bereikte Columbus Amerika. Iets minder beroemd, maar even belangrijk: Bartolomeüs Diaz leidde in diezelfde jaren de eerste westerse expeditie naar de Indische Oceaan. De twee mannen ontdekten echter méér dan alleen twee zeevaartroutes: ze voeren in feite het middeleeuwse wereldbeeld aan flarden.

Het is niet zo dat de middeleeuwers dachten dat de aarde een platte schijf was: dat misverstand is in 1828 door de Amerikaanse romancier Washington Irving de wereld in geholpen. Columbus, Diaz, hun matrozen en hun opdrachtgevers wisten heel goed dat de aarde een bol was. Wat wel nieuw was, was Diaz’ conclusie dat de Indische Oceaan geen binnenzee vormde en viel te bereiken door van de Atlantische Oceaan om Kaap de Goede Hoop heen te varen. Dat betekende, om te beginnen, dat het Verre Oosten per schip te was bereiken en dat er voor ondernemers prachtkansen lagen; het betekende bovendien het ongelijk van de Griekse geograaf Ptolemaios, die in de Renaissance gold als onfeilbaar.

Lees de rest van dit artikel »


Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 277 andere volgers