Soefisme

september 1, 2015
Een soefi in traditionele witte kleding bidt bij het graf van Abu Yazid in Bastam (Iran)

Een soefi in traditionele witte kleding bidt bij het graf van Abu Yazid in Bastam (Iran)

Soefisme is islamitische mystiek en mystici streven ernaar met God één te worden. Dit is een extatische ervaring die, zo zeggen degenen die haar hebben ondergaan, met geen pen valt te beschrijven. Gelukkig beschrijven ze wel de weg naar deze extase: het komt er in eerste instantie op neer dat de rede wordt gebruikt om de lagere driften te neutraliseren, waarna het in tweede instantie zaak is zowel de rede als het ego te overwinnen. Je kunt dit lezen als een proces van groei en ontwikkeling tot men “de volmaakte mens” is, maar je kunt het ook zien als het vernietigen van wie je eigenlijk bent.

Een opmerkelijke trek van het soefisme is dat zijn aanhangers weinig waarde hechten aan deze wereld. De strijd tegen de lagere hartstochten geldt bijvoorbeeld als een belangrijker vorm van jihad, “geloofsinspanning”, dan de meer aardse heilige oorlog. Met allerlei provocaties maken de soefis duidelijk dat ze lak hebben aan de wereldse conventies. Zo geeft men hoog op van de wijnroes, die zou lijken op de goddelijke extase, wat natuurlijk voldoende is om elke rechtgeaarde moslim een acute hartverzakking te bezorgen.

Lees de rest van dit artikel »


10 jaar Livius Nieuwsbrief (3)

augustus 31, 2015

tienIk eindigde mijn vorige stukje met de constatering dat het publiek wél is geïnteresseerd in de Oudheid, maar andere dingen nodig heeft dan nu worden geboden. Concreet: de feiten worden niet voldoende goed gepresenteerd, er is weinig verdieping en de nieuwsstroom over de Oudheid op het wereldwijde web bestaat uit contextloze ditjes en datjes. Het publiek kan zo geen beeld krijgen van wat er nu eigenlijk op het spel staat. Als er dan ook zichtbaar fouten worden gemaakt, valt het draagvlak voor de oudheidkunde en de klassieken weg.

Voorlichting als vak

Zie ik het goed, dan is de kern van het probleem dat de oudheidkundige wetenschapsvoorlichting nog wordt beschouwd als een soort “wetenschap light”. Om te beginnen blijkt dat uit de vorm: niet zelden heeft een publieksartikel of -boek het academische stramien “vraagstelling – eerdere discussie – argumenten – conclusie – literatuurlijst”. De inhoud is daarentegen vaak onacademisch eenvoudig: er wordt niet geschreven voor mensen die het HBO of de universiteit hebben afgemaakt. Anders dan bijvoorbeeld bijbelwetenschappers, die nog wel eens schrijven over hun hermeneutische uitgangspunten, laten oudhistorici, classici en archeologen hun methode onbesproken. Ze leren u dus niet wat wetenschap is, maar kleden haar uit. Zolang men er zo naar kijkt, kan er geen voorlichting ontstaan die is toegesneden op internet, hoogopgeleiden en informatieverzuiling.

Lees de rest van dit artikel »


10 jaar Livius Nieuwsbrief (2)

augustus 30, 2015

tienIn het stukje van gisteren vertelde ik dat nieuws over de oude wereld vaak naar buiten wordt gebracht om onjuiste redenen of dat er een verkeerd beeld bestaat van de wijze waarop het publiek moet wordt benaderd. Als voorbeeld noemde ik de opgraving van Amfipolis, die geforceerd naar Alexander de Grote werd toe gepraat, vanuit – denk ik – de aanname dat het publiek er alleen dan aandacht voor zou hebben. Dat is een serieuze onderschatting van de mensen, aan wie best valt uit te leggen dat we over de Oudheid het meeste nooit meer zullen kunnen weten. Dat niet-weten is hét kenmerk van de bestudering van al die oude beschavingen.

Zenders en ontvangers

Dat verkeerde beeld van het publiek is een serieus probleem, want het gaat in de wetenschapsvoorlichting steeds minder om de zender en steeds meer om de ontvangers. Dat is wel eens anders geweest, maar tegenwoordig hebben we internet, dat zoveel informatie biedt dat mensen noodgedwongen selecteren. De wetenschap is tegenwoordig één van verschillende informatiezenders en de ontvanger bepaalt wat hij wil lezen. Daardoor kunnen we ons terugtrekken in onze eigen cirkel van informatie. Ik heb het woord “informatieverzuiling” wel eens gebruikt, en ik geloof nog steeds dat dat een handige term is.

Lees de rest van dit artikel »


10 jaar Livius Nieuwsbrief (1)

augustus 29, 2015

tienZo’n tien jaar geleden ben ik begonnen met de Livius Nieuwsbrief, waarin ik elke maand het nieuws over de Oudheid verzamelde dat online was te vinden. Er zijn wel eens extra afleveringen geweest, bijvoorbeeld toen in 2012 in Thuin een belangrijke ontdekking werd gedaan, die de vaktheorie vooruit leek te gaan brengen. Ik heb ook wel eens een maandje overgeslagen, maar aanstaande dinsdag verschijnt aflevering 121 en dan ben ik er ruwweg tien jaar mee bezig.

Oneigenlijk gebruik

Ik maakte de nieuwsbrief aanvankelijk omdat ik overzicht wilde hebben van mijn vakterrein en zo de Livius.org-website actueel kon houden. Al snel raakte ik echter gefascineerd door de wijze waarop het nieuws werd gemanipuleerd en begon ik de nieuwsbrieflezers te attenderen op de wijze waarop de oudheidkunde werd misbruikt voor politieke of religieuze doeleinden. De laatste tijd zijn daar de persberichten bij gekomen die wetenschappelijk falen moeten toedekken, zoals onlangs rond het “Vrouw van Jezus-fragment”.

Lees de rest van dit artikel »


Zarathustra

augustus 28, 2015
Een moderne afbeelding van Zarathustra

Een moderne afbeelding van Zarathustra

Ik liet u gisteren achter in een Centraal-Azië dat een culturele eenheid was geworden: handel in tin en koper, nomaden, grote steden, grafheuvelbegravingen en Indo-Europees-sprekend. In deze wereld moet Zarathustra hebben geleefd, de legendarische grondlegger van het zoroastrisme (afgeleid van “Zoroaster”, de Griekse verbastering van de naam van de profeet).

Legendarisch – maar niet helemaal. We kennen Zarathustra niet alleen uit latere vertellingen, maar ook uit de vrijwel zeker door hem gecomponeerde Gatha’s, “liederen”, die werden en worden gereciteerd tijdens de rituelen. Ze vormen het oudste deel van het heilige boek van de zoroastriërs, de Avesta. Lang is gedacht dat de Gatha’s waren geschreven in de vroege zesde eeuw v.Chr., maar inmiddels weten we zó veel meer van de ontwikkeling van de taal dat we de compositie kunnen plaatsen in de tweede helft van het tweede millennium v.Chr.. De beschreven materiële cultuur komt bovendien goed overeen met wat archeologen over de Late Bronstijd hebben vastgesteld.

Lees de rest van dit artikel »


Andronovo

augustus 27, 2015
Bijl met allerlei demonische wezens (Vroege Bronstijd; New York, Metropolitan Museum of Art)

Bijl met allerlei demonische wezens (Vroege Bronstijd; New York, Metropolitan Museum of Art)

Anderhalve maand geleden kondigde ik een reeks stukjes aan over de geschiedenis van Centraal-Azië, ingegeven door het feit dat ik binnenkort naar Oezbekistan zal gaan. Ik wilde die stukjes schrijven omdat ik de geschiedenis van het gebied onoverzichtelijk vind. Tot voor kort had ik eigenlijk maar twee of drie aanknopingspunten: de Perzische periode (die ten einde kwam met Alexander de Grote), en de Mongoolse heerschappij. En – vooruit – de Sovjetjaren.

Ik was die reeks niet vergeten, maar door gezondheidsproblemen kwam het er niet van. Grappig genoeg kreeg ik, net toen ik had besloten de reeks eens te gaan maken, het nieuws dat de vergunning rond was om Kara Tepe te bezoeken, een laat-antieke opgraving in het niemandsland tussen Oezbekistan en Afghanistan. Als dat geen voorteken is!

Lees de rest van dit artikel »


Van komkommers en een museum in de bossen

augustus 26, 2015
Reconstructie van een boerderij uit het oude Nabije Oosten

Reconstructie van een boerderij uit het oude Nabije Oosten

Een van de zekerheden in dit leven, naast belastingen, is dat elke zomer met de leegloop van Nederland ook weer de komkommertijd aanbreekt. Het voetbal is even gestopt, de regering is met reces en dus zit een doorsnee redactie met het probleem hoe de krant weer te vullen met een kop die enigszins de aandacht trekt. In Gelderland werd dat probleem aangepakt door weer een oud paard van stal te halen: Museumpark Orientalis zou weer eens in de problemen zitten.

Voor hen die dit park niet kennen, Museumpark Orientalis is gelegen in de bossen tussen Nijmegen en Groesbeek. Ooit in 1910 aangelegd als de Heilig Landstichting (het dorp met die naam ligt er nog naast), later bekend als het Bijbels Openluchtmuseum, en sinds 2009 als Orientalis. De oudste gebouwen die ruim verspreid liggen door het beboste park waren ooit bedoeld als vervanger voor een pelgrimage naar het heilige Land en zijn nu Rijksmonument. Later werden het Jodendom en de Islam als kernpunten toegevoegd en tegenwoordig komen daar ook historische aandachtspunten bij (zoals de Romeinse liburna).

Lees de rest van dit artikel »


Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 381 andere volgers