Goed nieuws uit Megiddo

augustus 3, 2012

Megiddo

Bingo! Ik blogde enkele dagen geleden enkele keren over de archeologie van Israël en wees op het enorme belang van de opgravingen die momenteel plaatsvinden in Megiddo. Daar kon, zo merkte ik op, namelijk het organische materiaal worden gevonden dat nodig is om vast te stellen waar de grens ligt tussen IJzer I en IJzer IIa.

Er zijn nogal wat antieke ruïnes in Israël die, aan de hand van aardewerk, worden gedateerd in het IJzer IIa. De “hoge datering” zou betekenen dat ze door koning Salomo kunnen zijn gebouwd en wil zeggen dat de auteur van 1 Koningen redelijk betrouwbare informatie had, een “lage datering” zou betekenen dat ze jonger zijn en houdt in dat het bijbelse verhaal achteraf is geconstrueerd. Het heeft er momenteel de schijn van dat we langzaam het maximalistische idee “het verhaal uit de Bijbel is betrouwbaar tenzij er archeologisch bewijs is voor het tegendeel” moeten inruilen voor het minimalisme: “het bijbelse verhaal kan niet als historisch betrouwbaar worden gelezen, tenzij het archeologisch wordt bevestigd”.

In mijn laatste stukje merkte ik op dat het feit dat de archeologen in Megiddo almaar beginnen over schatvondsten die ze hebben gedaan, sterk de indruk wekt dat ze niet vinden wat ze zoeken. Vandaag werd ik echter in het ongelijk gesteld. Israel Finkelstein maakte namelijk bekend dat er verbrande zaden zijn gevonden die naar het lab kunnen. Een datering is er niet, maar de heilige graal van de Israëlische archeologie is gevonden.

[bron]

12 reacties | Archeologie, Geschiedenis, Jodendom, Oudheid | getagged: , , , , , | Permalink
Geplaatst door Jona Lendering

Archeologie van Israël (8): Conclusie

juli 30, 2012

Een groot dier en een mannetje? Misschien, mits we het plaatje niet ondersteboven houden. In de PR-molen is het meteen “Samson en de leeuw”.

We hebben in deze reeks, die hier begon, gezien dat het er op dit moment de schijn van heeft dat minimalisme de betere benadering is voor de archeologie van Israël. De lage chronologie voor de overgang van IJzer I naar IJzer IIa is geschikter dan de hoge, zodat enkele monumentale gebouwen die werden opgevat als bewijs voor het glorieuze rijk van koning Salomo, uit zicht verdwijnen. Ook is de Intocht ondanks lang zoeken nog altijd niet in het bodemarchief terug te vinden. Dat zijn interessante conclusies, en minimalisme lijkt langzaam maar zeker de nieuwe theoretische positie. Ik heb daarvoor geen harde cijfers, maar er zijn wél voorbeelden van maximalisten die minimalist worden, terwijl er geen minimalisten zijn die maximalist worden.

Ik heb deze acht stukjes niet beschreven om aan te tonen dat het verhaal van de Bijbel niet waar zou zijn. Het gaat me om iets dat ik, voor de wetenschap, wezenlijker vind. Een gezonde wetenschap is niet een wetenschap die nieuwe feiten opspoort, maar een wetenschap die expliciet toetst welke theoretische oriëntaties de beste zijn. Dan en slechts dan is er sprake van een voortschrijdend onderzoeksprogramma (progressive research program). En dat doen de Israëliërs op dit moment buitengewoon goed.

Het is om jaloers op te zijn. Ik zou willen dat de Nederlandse archeologen en historici eens een soortgelijke discussie zouden voeren. In ons land is men in de praktijk maximalist, maar zonder goed te weten wat de alternatieven zijn. De stadsarcheologie wordt bijvoorbeeld vooral gebruikt om de middeleeuwse geschiedenis van een stad te documenteren vóór er geschreven bronnen zijn. Daarna stopt het, zodat het wetenschappelijk potentieel – dat je de archeologie kunt benutten om de betrouwbaarheid van bronnen te toetsen – onderbenut blijft. In Nederland is iedereen maximalist zonder het te weten.

Nee, dan Israël. De terugkoppeling op de theorie, en de politieke betekenis daarvan, maken de archeologie tot een intellectueel uitdagend vakgebied. Professioneel zou ik er graag werken.

En toch. Er klopt in Israël ook iets fundamenteel niet: het geschreeuw in de media. De artikelen over de vondsten in Hazor, waarover dus in feite nog helemaal niets bekend is, zijn illustratief. Decodering: we kwamen even niet in het nieuws maar we hebben geld nodig dus we roepen maar wat.

Verder was er van het weekend de vondst van een reeks skeletten, die zouden hebben behoord aan de verdedigers van Jeruzalem in 70. Decodering: we moeten de nationale identiteit weer wat oppimpen en dit weekend gedenken we de val van de tempel, dus we brullen ook maar wat. En daarna kwam er nog het “bewijs” dat Samson met een leeuw had gevochten, aangezien het was afgebeeld op een zegel. Decodering: onze opgraving had al bijna een maand geen publiciteit gehad dus we slingeren ook maar wat rommel de ether in. En in Megiddo bromde men weer wat over de goudschat die er was gevonden. Decodering: we vinden het organisch materiaal niet dat we zoeken, de campagne is dit seizoen teleurstellend, maar dat kunnen we niet laten merken aan onze financiers.

Dit is de specifieke Israëlische variant van het fundamentele probleem waar alle oudheidkundige disciplines mee worstelen: ze leggen zich almaar niet goed uit. Net als in Nederland kiest men voor het basale niveau: “dit zijn de feiten en daarmee moet u het doen”. De Intocht is een feit, we hebben bewijs in Hazor, maar hoe we het precies construeerden leggen we u niet uit.

Als u mijn stukken tot hier hebt gelezen – en ik kan aan de statistieken zien dat dit populaire artikelen zijn – zult u hebben gemerkt dat het goed mogelijk is ook de methoden uit te leggen, aan te geven welke discussies er zijn, welke theoretische oriëntaties er zijn en hoe die in het veld worden getoetst. Het is mogelijk, zoals u merkt, wetenschap uit te leggen aan mensen die de lagere school wél hebben afgemaakt.

De oudheidkundige vakgebieden zijn buitengewoon interessant. Het intellectuele avontuur kan geweldig zijn. Alleen laten de universiteiten de burger er zo weinig in delen. Wat is er toch tegen het tonen van twijfel?

2 reacties | Archeologie, Geschiedenis, Jodendom, Klassieken, Oudheid, Wetenschap, Wetenschapscommunicatie | getagged: , | Permalink
Geplaatst door Jona Lendering

Archeologie van Israël (7): Hazor

juli 30, 2012

De verbrande muren van Hazor

Maximalisme of minimalisme? We naderen het einde van deze reeks stukjes, die hier begon. We hebben gezien dat de minimalist op punten voorstaat als het gaat om de vraag of het glorieuze koninkrijk van koning Salomo ooit heeft bestaan, terwijl de minimalist er ook redelijk voorstaat als het gaat om het archeologisch bewijs van de Intocht. Zelfs als we de bijbelse chronologie loslaten en de verovering van Kanaän plaatsen in de twaalfde eeuw, zijn er teveel aanwijzingen dat het bijbelse verhaal niet zonder goede argumenten kan worden aangenomen voor waar.

We hebben het alleen nog niet gehad over Tel Hazor. Het gaat hier om een enorme burcht die in het uiterste noorden van Israël de plaatst beheerst waar de route van Damascus naar de zee de bovenloop van de Jordaan kruist. Archeologisch is de plek een goudmijn, maar het is bovendien prettig dat de belangrijke stad ook wordt genoemd in de teksten uit Mari in Syrië, uit Babylonië en uit Egypte. De farao lijkt de koning van Hazor te hebben beschouwd als zijn onderkoning in Kanaän, het hoofd van de andere stadstaatjes. Dit staat ook in de Bijbel (Jozua 11.10-11). Er moeten ongeveer 30.000 mensen hebben gewoond.

De stad is compleet verwoest. De enorme voorraad olijfolie in het paleis en het cederhouten dak moeten zo’n gigantische brand hebben veroorzaakt dat de tichelstenen van de muren bikkelhard werden, waardoor de verbrande muren nog altijd zo’n anderhalve meter hoog staan. De volgende bewoners waren nomaden, die geen huizen bouwden maar wel putten groeven om afval in te dumpen en voorraden in op te slaan. De aandachtige lezer herkent inmiddels het al behandelde archeologische probleem: de kuil zelf ligt in het stratum van de Late Bronstijd, maar de voorwerpen zijn jonger. Hoeveel jonger is moeilijk uit te maken. We weten niet hoeveel tijd is verstreken tussen de brand en de aankomst van de nomaden.

En nu is er dus graan gevonden (bericht, bericht). Organisch materiaal! 14C-dateerbaar! Beter nog, het is gevonden in het paleis en onder het verbrande dak, dus kan niet worden herleid tot zo’n nomadenkuil. Dit kan een heel belangrijke vondst zijn. Uit Megiddo, waar men dit jaar speciaal met dit doel aan het graven is, wordt het almaar niet gemeld. De datum die de archeologen van Hazor noemen, is echter 1300 v.Chr., en dat beschouwen ze als bewijs voor de Intocht.

De journalisten zijn terecht kritisch, want dit is een wel heel wonderlijke datum voor de Intocht. Volgens de Bijbelse chronologie zou het moeten zijn gebeurd rond 1400 v.Chr. We zitten dan echter in een periode van Egyptische heerschappij, en al moesten de Egyptenaren wel eens ten strijde trekken tegen de Hittieten, het was redelijk rustig. Pas na 1150 is er een machtsvacuüm waar een Intocht mogelijk zou zijn. Een datering rond 1300 kan van alles zijn, maar géén Intocht.

Aannemend dat het in feite gaat om 1300 v.Chr.  ±50, zijn de volgende scenario’s denkbaar.

  1. De stad kan zijn ingenomen door de bewoners van een andere Bronstijdstad, zoals Megiddo of Beth Shean. De Amarna-brieven bevatten verwijzingen naar onrust, hoewel de Egyptische macht onaangetast is.
  2. Een Hittitisch leger kan zijn doorgebroken naar het zuiden.
  3. Een Egyptisch leger wilde de orde herstellen. Farao’s als Horemheb (rond 1300) en Ramses II (na 1279) zijn mogelijke kandidaten.
  4. En dan is er ook nog de doodsimpele verklaring dat we te maken hebben met een gewone stadsbrand, waarvan er in de voorindustriële wereld dertien in een dozijn gingen en waarvoor je helemaal geen vijanden nodig hebt.

We zouden ontzettend veel meer weten als de datering iets nauwkeuriger zou zijn. Er is vrij veel graan gevonden: veertien vaten vol. Daaruit kun je een hele hoop monsters nemen, waardoor de foutenmarge vrij smal kan zijn. Ik constateer dat men ons het jaartal 1300 toewerpt, en niet de informatie geeft die nodig is om het te verfijnen.

Kortom, het nieuws uit Hazor, dat we nu eindelijk zullen weten of er een kern van waarheid zit in de verhalen over de Intocht, blijkt een zeepbel. Vanwaar toch het publicitaire geschreeuw terwijl er helemaal geen nieuws is?

[wordt vervolgd]

Reageer » | Archeologie, Geschiedenis, Jodendom, Oudheid | getagged: , , , , , , , | Permalink
Geplaatst door Jona Lendering

Archeologie van Israël (5): analyse

juli 28, 2012

De stallen van Megiddo: een voorbeeld van een gebouw dat eerst ten tijde van Salomo werd gedateerd, maar jonger bleek te zijn.

Ik heb de afgelopen dagen geblogd over de Vroege IJzertijd-archeologie van Israël. De eerste post is hier. De centrale vraag was daarbij of de maximalisten of de minimalisten de betere benadering kozen, en dat is afhankelijk van twee vragen. De eerste, waarover we het nog niet hebben gehad, is of er bewijs is voor de Intocht; de tweede is of er bewijs is voor monumentale architectuur op het moment waarop koning Salomo regeerde.

Er zijn inderdaad grote monumenten gevonden, waarvan die in Jeruzalem het meest tot de verbeelding spreken. Volgens de traditionele, “hoge” chronologie van het IJzer IIa-aardewerk zijn die op het juiste moment te dateren. Volgens een recentere, “lage”, chronologie begint het IJzer IIa echter later en kan de “large stone structure” in Jeruzalem alleen ná Salomo zijn gebouwd. De oplossing zal moeten komen van 14C-dateringen, en even leek er uit Tel Rehov bewijs dat het IJzer IIa-aardewerk al in gebruik was vóór het einde van de regering van koning Salomo. Bij nader inzien bleek het bewijs niet waterdicht.

In een nogal polemisch artikel – hier online – zet Israel Finkelstein uiteen hoe de vork volgens hem in de steel zit. Anders dan de benaming suggereert, zijn 14C-dateringen geen dateringen. Het zijn waarschijnlijkheden. Als je verschillende dateerbare vondsten hebt, kun je de waarschijnlijkheden combineren. Ik kan onvoldoende beoordelen of de waarschijnlijkheden wel op de juiste wijze zijn gecombineerd, maar het einderesultaat van Finkesteins redenatie begrijp ik wel. (Althans, dat denk ik.) Je zou hebben gehoopt dat de gecombineerde waarschijnlijkheden een kansverdeling zouden hebben opgeleverd met één, liefst duidelijke top, die aangeeft waar de grens tussen IJzer I en IJzer IIa moet worden geplaatst. Maar, alsof de duvel d’r mee speelt, het eindresultaat heeft twee toppen.

Dit plaatje verklaart een hoop. Om te beginnen blijkt dat de aanhangers van de hoge chronologie gelijk hadden toen ze van 1000-980 opschoven richting 970. De datum die ze kozen voor de overgang, is consistent met de linkertop van dit schema. Ook blijkt dat de aanhangers van de lage chronologie gelijk hadden toen ze opschoven van 900 naar 930. Dat correspondeert met de rechtertop van dit schema. En je zou kunnen zeggen dat de rechtertop nét iets waarschijnlijker is dan de linker – ergo, de lage chronologie is het meest plausibel, gebouwen als de large stone structure dateren van ná Salomo, de bijbelse toeschrijving aan hem is onjuist en de minimalisten hebben de betere argumenten.

Maar het moge inmiddels duidelijk zijn dat het nooit simpel is. De bovenstaande statistiek is gebaseerd op de gegevens die de aanhangers van de hoge chronologie zelf aanleverden. Maar de mensen van het lab hebben misschien te weinig gekeken naar de archeologische werkelijkheid in het veld en onvoldoende rekening gehouden met het feit dat de monsters zijn genomen uit lagen die niet goed zijn gescheiden.

Een heel beroemd voorbeeld van dit probleem is de “schat van Troje”. De voorwerpen zijn destijds verborgen in een kuil, en dat wil zeggen dat Schliemann ze heeft opgegraven in een oudere bewoningslaag dan die waartoe ze feitelijk behoren. De vraag hoe oud de sieraden zijn, is afhankelijk van de diepte van de destijds gegraven kuil, en omdat Schliemanns velddagboeken niet helemaal duidelijk zijn, is de discussie nog niet afgelopen. Wat in Bronstijd-Turkije kan gebeuren, kan ook zorgen voor complicaties in IJzertijd-Israël, en de aanhangers van de lage chronologie verwijten dit nu aan de aanhangers van de lage chronologie.

Ook het verwijt van slecht gebruik van statistiek wordt gemaakt. Het schijnt dat als de parameters van de berekening, waarbij de aanhangers van de hoge chronologie ongebruikelijke keuzes hebben gemaakt, in overeenstemming worden gebracht met hun normale waarden, de rechter top van de curve veel geprononceerder wordt. Ik kan dit niet beoordelen. Wat ik wel snap is dat de aanhangers van de lage chronologie voorlopig het laatste woord hebben.

Ze zijn echter in de eerste plaats wetenschappers, die niet slechts het laatste woord willen hebben, het zeker willen weten. Inmiddels is een campagne begonnen bij Megiddo, een opgraving waar de diverse Brons- en IJzertijdstrata goed zijn gedocumenteerd en een grote kans is dat er dateerbaar organisch materiaal wordt gevonden. Het doel van deze opgraving is te komen tot een zo duidelijk mogelijke chronologie, maar de eerste tekenen zijn niet gunstig. De afgelopen weken zijn namelijk verschillende persberichten gekomen, en die gaan vooral over een schatvondst, en dat is natuurlijk niet half zo interessant als funderingshout of een verbrande maaltijd.

Voorlopig staan, in de discussie over de chronologie, de aanhangers van de lage chronologie en de minimalisten vóór, maar het is slechts op punten. We zullen echter nog wel meemaken dat deze kwestie wordt opgelost. Voor het moment zullen we het hierbij laten, en eens gaan kijken in Tel Hazor, waarvan deze week werd beweerd dat er bewijs was gevonden voor verwoestingen tijdens de Intocht.

[wordt vervolgd]

3 reacties | Archeologie, Geschiedenis, Jodendom, Oudheid | getagged: , , , , , , | Permalink
Geplaatst door Jona Lendering

Livius Nieuwsbrief / juli

juli 4, 2012

Dit is de driëntachtigste aflevering van de Livius Nieuwsbrief, een maandelijks verschijnend mailtje voor mensen met belangstelling voor de antieke wereld. Het wordt uitgegeven door Livius.

De brochure van het nieuwe programma wordt in juli verspreid, maar u kunt haar hier al kijken.

De nieuwsbrief is gratis en u kunt hem doorsturen aan wie u maar wil; om af te melden volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Jona Lendering (redactie)

========================================

WIN EEN BOEK

Tien jaar geleden publiceerde uw redacteur Stad in marmer, waarvan deze week een goedkope herdruk is verschenen in de welbekende reeks van Rainbow-pockets. Er zijn vijf exemplaren om weg te geven, en die worden verloot onder degenen die voor a.s. maandag de onderstaande vraag hebben beantwoord (antwoord insturen per mail).

VRAAG: op het Forum Romanum staat de boog van Septimius Severus. Deze keizer had de eer dubbel en dwars verdiend, maar de eerste keer zag hij af van een triomftocht omdat het kon lijken alsof hij had gezegevierd in een burgeroorlog. Om welke reden weigerde hij ook zijn tweede triomftocht?

========================================

EGYPTE

Je wordt helemaal blij van dit leuke stukje over Egyptische meetkunde.

Een lieve, kleine buste van Nefertiti. En meer lievigheid: een herenigd echtpaar.

En verder: Amarna, Dayr al-Barsha, Vallei der koningen, het maandelijkse gesleep met mummies en diefstal van oudheden, het vervolg, een andere zaak en nog een.

========================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

Controverse over een opgraving die niet de Fenicische haven van Beiroet is.

Meer controverse: Irak weigert samenwerking met Amerikaanse zolang joods erfgoed uit Irak niet wordt teruggegeven.

En verder: Assur, Babylon, Jerash, Persepolis, plus: veertig nieuwe sites.

========================================

GRIEKENLAND en TURKIJE (en wijde omgeving)

De Derveni-papyrus was een boekrol, die niet ver van Thessaloniki is gevonden. Weliswaar verbrand en beschadigd, maar leesbaar. Nog beter: het betreft religieuze teksten, die dus rechtstreeks tot ons komen, ongeacht wat Byzantijnse monniken hebben gedacht – welwillende kopiisten die nogal wat heidens materiaal ongekopieerd hebben gelaten. Er wordt nu gewerkt aan een online-editie.

Leer onderwaterarcheologie in… Konya?!

De metroaanleg van Thessaloniki blijft leuke berichten opleveren. Zoals antiek plaveisel.

En verder: Sardes, de brug van Aizanoi, Metropolis, de tempel van Athena van Laodicea (wat geeft uw redacteur nou toch het gevoel dat hij al wist dat die tempel was gevonden?), gearresteerde smokkelaars en nog meer smokkel.

========================================

ROME EN ZIJN RIJK

Uw onzinradar slaat uit als u “mystery of Palmyra” leest, maar lees toch even door, want dit stukje is ondanks de afschrikwekkende kop wel degelijk aardig.

Een Romeins scheepswrak bij Antibes (leuk filmpje).

In de urbs ipsa: restauratie van de ereboog van Titus op de Velia en onderzoek van de Cloaca Maxima.

Indachtig het archeologische spreekwoord “waarom maar één keer naar geld hengelen als je nieuws ook twee keer naar buiten kunt brengen?”: de Romeinse wolvin maar weer eens (origineel uit 2008).

De mozaïeken van Piazza Armerina zijn schoongemaakt en men is ook weer eens bezig met de papyrusrollen uit Herculaneum.

En verder: de scheepswrakken uit de Eerste Punische Oorlog opnieuw, Ruse, Romeinse kralen in Japan.

========================================

ISRAËL (en, zowaar, PALESTINA)

De Geboortekerk is geplaatst op de Werelderfgoedlijst. Een politieke daad, natuurlijk, zoals in die contreien gebruikelijk. Hier is een mooi stuk over het Israëlische gebruik van het verleden. En de vondst van een joods ritueel bad – een identificatie die op zich overigens omstreden is – bij de Al-Aksamoskee zal de gemoederen niet tot bedaren brengen. Maar sommigen blijven optimistisch over depolitisering.

Het grootste probleem is overigens Battir. De Palestijnen willen het werelderfgoed maken. Het gaat om een joodse lieu de mémoire: het antieke Bethar, waar Bar Kochba om het leven kwam. De Israëlische radiostilte is oorverdovend.

De huidige opgravingen van Megiddo dienen om chronologische problemen op te lossen. Het feit dat de persberichten nu al drie maanden over schatvondsten gaan, suggereert dat de campagne dit jaar is mislukt.

In de vorige nieuwsbrief schreven wel al over het toenemende vandalisme in Israël. Een achtergrondartikel.

En verder: een schatvondst in Kiryat Gat, de inscriptie van Khirbet Qeiyafa, Gezer, en een goed stuk over schade aan de Dode Zee-rollen.

========================================

BENOORDEN DE ALPEN

Spectaculair: een schatvondst op het eiland Jersey. Een ton aan IJzertijdmunten. Een ton.

Een Romeins fort bij Kuës is niet helemaal de “Sensation” die de Trierische Volksfreund zegt dat het is. Fort Princastellum was al bekend.

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië: Maryport, Teignbridge en een Angelsaksisch graf.

En verder: de goudschat van Gessel (Bronstijd) nog maar eens, Griekse begraafplaats bij Marseille, Dronrijp, Paderborn, een leuke app om langs de Romeinse weg door Limburg te zwerven (al heeft uw redacteur natuurlijk weer wat te brommen), Marquion, Pittem, Naaldwijk, Voorburg, verbouwing van het museum van Haltern.

========================================

JODENDOM EN CHRISTENDOM

Een curieus bericht dat een smokkelaar zou zijn betrapt met een Dode Zee-rol. Het riekt naar een vervalsing.

Zeker geen vervalsing: de tekst van enkele preken van Origenes. Het persbericht is bescheiden, gegeven het belang van de ontdekking. Commentaar.

De wetenschappelijke reconstructie van de tekst van het Nieuwe Testament is een project dat is begonnen door Erasmus van Rotterdam. De standaardreeks staat bekend als de Nestle-Aland, naar twee bekende medemewerkers, en daarvan is inmiddels de achtentwintigste editie verschenen (“met meer dan dertig tekstwijzigingen”).

En verder: een mooi synagogemozaïek uit de vijfde eeuw.

========================================

OVERIG

Komend weekend: ruim veertig laat-Romeinse re-enactors in het heropende Orientalis.

Ietwat off topic, maar wel de moeite waard: de Karolingische kapel van Aken.

De volgende aflevering in de Elgin-soap.

En verder: keizerin Zenobia in de bioscoop, triest verhaal over de Cypriotische archeologische dienst, triest verhaal uit de Swatvallei, triest verhaal uit Oezbekistan, triest verhaal uit Italië, triest verhaal over Mohenjo Daro.

========================================

DWAASHEID

Archeologen claimen in Bulgarije het gebeente van Johannes de Doper gevonden te hebben. Omdat het de serieuze pers haalde, nog even de criteria waarin de vondst moet voldoen – doorscrollen naar het einde, maar het artikel is ook als geheel lezenswaard.

Wie het snapt mag het zeggen. Uitwisseling van genen tussen Ethiopië en Syrië suggereert dat de koningin van Sheba (Yemen) is geweest in Jeruzalem (Israël).

En verder: de Olympische Spelen of de schuldencrisis. Je zou willen dat onderzoekers en journalisten beter begrepen dat door dit soort domme berichten mensen concluderen dat oudheidkunde onbelangrijk is. En op wat niet belangrijk is, kun je bezuinigen. Dat is waarom het Rijksmuseum van Oudheden het nu zo moeilijk heeft.

========================================

INTERNET

Met de digitalisering van oude teksten valt geld te verdienen. Er bestaan zelfs copyrightdisputen, want welke rechten kun je bezitten als je een tekst-zonder-auteursrecht hebt gedigitaliseerd en klaargemaakt voor een online publicatie? En zo zijn er meer vragen. Als uw redacteur het goed begrijpt, heeft een soortgelijk dispuut ertoe geleid dat de website Hodoi Elektronikai al enkele weken geen oude teksten meer aanbiedt. LacusCurtius is dus begonnen ze opnieuw online te plaatsen, en dat heeft in elk geval het voordeel dat het kwalitatief beter is, want “Lacus” is bekend om de accuratesse van het proeflezen. Het aantal opnieuw beschikbare Griekse teksten van Dion Chrysostomos neemt dagelijks toe.

Wat dan weer wel leuk is, is dat hier 245 tweetalige boeken (Grieks/Latijn en Engels) kunnen worden gedownload.

En met een apparaat als dit, wordt het alleen maar makkelijker.

========================================

ONLINE FOTO’S

Uw redacteur heeft op zijn Facebookpagina zo’n vierduizend foto’s van antieke locaties geplaatst. Ideaal voor leerlingen die werkstukken willen maken. Als u een mecenas weet die kan helpen dat ook de andere vijfenveertigduizend foto’s online komen (op groot formaat) en veilig kunnen worden gedownload, dan kunt u contact opnemen.

========================================

EN TOT SLOT

Wat in elk modern kantoor ontbreekt: een ballista. Plus: hoe ging het eraan toe in een Romeins badhuis?

========================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010, 2011, 2012) en bij Aantekeningen bij de Bijbel. Als u de nieuwsbrief wil steunen, kunt u een donatie doen op rekeningnummer 67.07.91.121 t.n.v. Livius, o.v.v. Ondersteuning Nieuwsbrief. Dank u wel.

3 reacties | Archeologie, Cultuur, Geschiedenis, Jodendom, Klassieken, Livius Nieuwsbrief, Oudheid, Politiek, Pseudowetenschap, Wetenschap | getagged: | Permalink
Geplaatst door Jona Lendering

Livius Nieuwsbrief / juni

mei 30, 2012

Dit is de eenentachtigste aflevering van de Livius Nieuwsbrief, een maandelijks verschijnend mailtje voor mensen met belangstelling voor de antieke wereld. Het wordt uitgegeven door Livius.

De nieuwsbrief is gratis en u kunt hem doorsturen aan wie u maar wil; om af te melden volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Jona Lendering (redactie)

========================================

SLECHT NIEUWS

Laten we er geen doekjes omheen winden: het is heel, heel slecht nieuws dat het Rijksmuseum van Oudheden bedreigd wordt met een subsidiekorting van 16%. Een officiële reactie leest u hier, en wie het museum wil steunen, doet dat daar.

========================================

NIEUW OP DE LIVIUS-WEBSITE

Een kort stukje over de Schelde en over de Zuil van Constantijn in Istanbul, terwijl onze zustersite LacusCurtius u de integrale Oppianius (met Engelse vertalingen) aanbiedt en Theofrastos’ Geuren (Engels) en Weertekens (Engels).

========================================

EGYPTE

Een aardig artikel over de mogelijkheid dat de oude Egyptenaren wisten dat Algol een veranderlijke ster was.

Het maandelijkse gesleep met mummies bleef beperkt tot dit geval, maar als u een sterke maag hebt is dit misschien iets voor u.

En verder: Deir al-Barsha, restauraties in Thebe en smokkel.

========================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

Een berichtje over de ontdekking van een nog onbekende taal was aanleiding tot nogal wat publiciteit. Het enige wat is ontdekt is een lijst van vijfenveertig vrouwennamen in – inderdaad – een onbekende taal. Een nuchter artikel hier.

De deprimerende situatie in Syrië (PDF).

Voor het eerst sinds enige tijd weer nieuws uit Iran: een Achaimenidische nederzetting bij Ashkhaneh.

En verder: veertig nieuwe sites in Irak, de restauratie van Babylon en de problemen daarbij.

========================================

GRIEKENLAND (en wijde omgeving)

Als Sapfo banjo zou hebben gespeeld, had dat zo geklonken. Leuk!

Zoals de rechtszaak tegen Jezus al tien keer is over gedaan, zo stond deze maand Sokrates opnieuw voor de rechter.

En verder: Knossos, een necropolis, Fenicische rioleringen in Larnaka, Varna, het Kyrenaia-wrak, Hasankeyf maar weer eens en een Byzantijnse nederzetting te Lefokastro.

========================================

ROME EN ZIJN RIJK

Politieke kunst is al snel nogal kitscherig, maar het beeld dat in Boekarest het Romeinse karakter van Roemenië moet benadrukken, overtreft elk redelijk pessimisme.

Hoe Romeinse vrouwen hun juridische beperkingen omzeilden.

En verder: lief filmpje over Ostia, de Palatijnse tuinen in Rome, Romeins glas, twee wrakken en een Angelsaksisch graf bij Cambridge.

========================================

ISRAËL

De publiciteitsmachine van de opgraving in Khirbet Qeiafa draait nog steeds op volle toeren (meer). Dat de datering van het Vroeg IJzer problematisch is, blijft onvermeld (maar lees dit). Er is in feite heel weinig ontdekt, en het beste commentaar is dat “the difference between the new model shrines and others is that these come with a press kit”. Wat we in feite zien is een intensievere manier van wetenschapscommunicatie.

Voor wie het nog niet mocht weten: de archeologie van Israël is nogal gepolitiseerd. Het is wat dat betreft zorgwekkend dat uit Megiddo, waar men speciaal graaft in de hoop voor eens en altijd de chronologische problemen op te lossen, alleen maar nieuws blijft komen over een schatvondst. Leuk hoor, maar het heeft in feite geen wetenschappelijk belang.

Nog een voorbeeld? Nou, neem deze zegel, die het bewijs zou leveren dat Betlehem al in de IJzertijd zou hebben bestaan. Niet dat dit op enigerlei wijze nieuws zou zijn: het stadje wordt immers al genoemd in een van de Amarnabrieven. Het bericht leidde vervolgens om een andere reden tot wat rumoer, omdat even het gerucht ging dat de zegel verkeerd was gelezen; er staat echter werkelijk “Betlehem”. Alleen bewijst dat dus iets wat niemand in twijfel trok.

De uitkomst in de rechtszaak tegen Oded Golan: veroordeeld op enkele kleine punten, maar vrijgesproken op de hoofdaanklacht.

Nog een curieus bericht: een Palestijnse boer in Battir gebruikt een oud-Romeins aquaduct en heeft problemen met de muur die Israël om/door de Palestijnse gebieden bouwt. Onvermeld blijft dat Battir niet zo maar een plaats is: het is Bar Kochba’s laatste bolwerk.

En verder: Jeruzalem (1, 2, 3), Mode’in.

========================================

BENOORDEN DE ALPEN

Het Gallo-Romeins Museum kondigt aan dat de plek is gevonden waar Julius Caesar in de zomer van 57 v.Chr. de Aduatuci belegerde. Ze zullen vrijdag 1 juni de details bekend maken (commentaar).

Samenvatting van de opgraving bij Ockenburg, waar een klein Romeins fort is gevonden. Daar word je helemaal blij van.

En verder: een hunebed, een Romeinse tempel in Bonn, de Brittenburg en bij Ede een boerderij uit de Late Oudheid.

========================================

JODENDOM EN CHRISTENDOM

De oudst-bekende joodse inscriptie van het Iberische Schiereiland.

Enkele pas ontdekte christelijke manuscripten: een interview.

De laatste tijd is er elke week wel een berichtje over vandalisme tegen niet-joods erfgoed in Israël. Een voorbeeld. Het is allemaal niet dramatisch, maar te frequent om nog te negeren.

========================================

OVERIG

U komt het weekend van 2-3 juni toch wel naar het Romeinenfestival?

Een mooie website gebruikt Google Earth om u te tonen waar op deze plaats werelderfgoed bedreigd wordt. Je kunt er natuurlijk ook mooie plaatjes mee kijken. Een soortgelijke website voor Nederland hier, maar die gaat juist om beschermd erfgoed.

Uw redacteur sprak bij de Vrienden van het Gymnasium over de vraag hoe je zinvolle uitspraken kunt doen over de relatieve invloed van de Grieks-Romeinse of de Arabische cultuur op onze cultuur.

En verder: Ötzi (nog eens), amuletten van toen tot nu; Bamiyan (nog eens).

========================================

DWAASHEID

Tegen onzin is geen kruid gewassen. Het staat allang vast dat de Talpiottombe niet het graf kan zijn van de familie van Jezus, maar Jacobovici en Tabor gaan unverfrohren verder.

Ze zijn echter nog een wonder van wetenschappelijkheid vergeleken met de claim dat de datum van Jezus’ kruisiging (die 3 april 33 zou zijn) kan worden bepaald aan de hand van een aardbeving die plaatsvond in de eerste helft van de eerste eeuw.

Een mooi stuk over de Sovjet-versie van de “Waren de goden kosmonauten?”-theorie.

En verder: mooi artikel probeert te verklaren waarom er zoveel slechte wetenschappelijke berichtgeving afkomstig is uit Groot-Britannië (vergelijk).

En het is ook deze maand weer gelukt een belangstelling voor de Oudheid volkomen bespottelijk te laten lijken.

========================================

INTERNET

De wetenschappelijke uitgevers willen geen open access. De universiteiten zal het een zorg zijn dat u recht heeft op informatie. U mag blijven betalen om onderzoek te laten doen en u zult nog lange tijd een tweede keer moeten betalen als u geïnteresseerd bent. Een poging aan deze wanvertoning een einde te maken via de EU, heeft niets opgeleverd, maar omdat het nooit te laat is om te hopen, kunt u hier een Amerikaanse petitie tekenen.

========================================

OVERLEDEN

Wie zich bezig hield met Romeins Britannië, kon niet om John Wacher heen, die deze maand is overleden. Ook Peter Connolly is overleden, zo’n beetje de beroemdste illustrator van boeken over (oorlogsvoering in) de Oudheid.

========================================

EN TOT SLOT

Meestal eindigt deze nieuwsbrief met de vermelding van het rekeningnummer waarop u een donatie kunt doen, maar gegeven de situatie in het Rijksmuseum van Oudheden eindigen we dit keer met een bindend advies tot bezoek aan u weet wel welk museum.

1 reactie | Archeologie, Christendom, Cultuur, Geschiedenis, Jodendom, Klassieken, Livius Nieuwsbrief, Oudheid, Pseudowetenschap, Wetenschap | getagged: , , , , , , , , , , | Permalink
Geplaatst door Jona Lendering

Livius Nieuwsbrief / maart

maart 8, 2012

Dit is de achtenzeventigste aflevering van de Livius Nieuwsbrief, een maandelijks verschijnend mailtje voor mensen met belangstelling voor de antieke wereld. Het wordt uitgegeven door Livius. De nieuwsbrief is gratis en u kunt hem doorsturen aan wie u maar wil.

Hoewel de zomer nog moet komen is het najaarsprogramma al redelijk bekend: hier.

Jona Lendering (redactie)

========================================

NIEUW OP DE LIVIUS-WEBSITE

Het artikel over Romeins Narbonne is uitgebreid met een pagina over de opgravingen. Op onze zustersite LacusCurtius: hoefijzers, hoefijzers, hoefijzers. Ook online een vertaling van Lucianus’ Ware geschiedenis (op Elfinspell).

========================================

EGYPTE

In Karnak lijkt de naam van een tot nu toe niet bekende farao te zijn ontdekt.

Het maandelijkse gesleep met mummies: 1, 2, 3, 4, 5, 6.

En verder: Abusir, Abydos, het tweede schip bij de Grote Piramide van Giza, Mendes, de Nag Hammadi-manuscripten, Oxyrinchos, Qubbet el-Hawa en Nubische skeletten.

========================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

De stand van zaken rond de vernietigde ruïnes van Babylon.

Een kleitablet met Babylonische raadsels (geen ervan echt grappig).

Fantastisch verhaal over Ramat Rahel, waar met behulp van stuifmeelkorrels een tuin uit de Perzische tijd (een “paradijs”) is gereconstrueerd. De foto toont overigens het Chehel Sotun-paleis uit Isfahan, dat inderdaad Perzisch is en tenslotte slechts twee millennia jonger is.

Meer Perzië: de oudste tapijten, zoals het Pazyryk-tapijt, dat vijfentwintig eeuwen oud is.

Minder goed nieuws uit Megiddo, waar een opgraving plaatsvindt om de IJzertijdchronologie op orde te krijgen en waar ze vooral organisch materiaal willen hebben dat naar het 14C-lab kan. Dat ze nu met een schatvondst op de proppen komen, suggereert dat het met het echte onderzoek niet wil vlotten.

Armenië wil een beeld van een oude godin terug – een voorspelbaar verhaaltje met een schitterende foto.

En verder: Ashdod (met gezochte Bijbelse associatie i.v.m. fondsenwerving), Horbat Midras, Ur, Jeruzalem (nog eens) en Hippos-Sussita.

========================================

GRIEKENLAND en TURKIJE (en wijde omgeving)

Een prachtige Griekse helm, opgevist uit zee.

Ook in zee: vier scheepswrakken bij Kreta. Misschien dezelfde waarover vorige maand wat te doen was.

Als het geld er niet meer is om vondsten aan het publiek te tonen, kunnen je ze opnieuw begraven. Dat is niet zo heel ongebruikelijk – het is in Nederland voorgesteld voor het Heerlense badhuis – en het is soms de beste oplossing. Dat het nu in Griekenland gebeurt is triest, maar een catastrofe is het nou ook weer niet.

Wat ga je onderzoeken als alles al is onderzocht? Grieks hondenvoer natuurlijk.

En verder: Titriş Höyük (spectaculair), Tyana,  Pafos,Thessaloniki (meer), Zeugma en de veronderstelde oorsprong van de opgestoken middenvinger.

========================================

ROME EN ZIJN RIJK

Demografie en de ondergang van de Romeinse Republiek.

Beschietingen over Palmyra raken ook de ruïnestad.

Ontdekking van een Romeinse stad, ergens aan de Bulgaarse kust.

En verder: Djerba, de Medici-Venus (model van de Venus van Botticelli) en tot slot weinig nieuws over Atilla.

========================================

BENOORDEN DE ALPEN

Het allerleukste nieuws kwam uit Arlon in de Ardennen, waar de botten zijn gevonden van dromedarissen: het zoveelste bewijs dat deze dieren in de Late Oudheid hebben rondgelopen ten noorden van de Alpen, vermoedelijk als lastdieren.

Voor nieuws waar je helemaal blij van wordt moeten we naar Frankrijk, waar de afdeling Late IJzertijd van het archeologisch museum van Saint-Germain-en-Laye weer open is: de vondsten uit Alesia. Ook de eigenlijke opgraving is vernieuwd. Eind maart is alles weer toegankelijk, en dat werd tijd.

Plannen om de Romeinse limes in het Nederlandse rivierenlandschap op de Werelderfgoedlijst te zetten.

Begrafenisondernemers waren destijds nogal gemakzuchtig.

De Romeinse eenheid die deelnam aan het gevecht op de Harzhorn lijkt het Vierde Legioen Flavia Felix te zijn geweest.

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië: een IJzertijdwrak, Cawston, Kirkton, Potters Bar, Plymouth, Preston en als bonus Rome en Ierland.

En verder: Hedemünden, Tienen, limesfort Pohl, de Brittenburg & problemen in de Betuwe.

========================================

JODENDOM EN CHRISTENDOM

En toen was er ineens het gerucht dat er een eerste-eeuws manuscript zou zijn van het Evangelie van Marcus. Er wordt dan tegen teveel optimisme gewaarschuwd, en er is nog een waarschuwing, maar het verhaal blijft hangen, terwijl niemand het fragment ooit heeft gezien.

En verder: een joodse Indiana Jones blijkt een fraudeur & christelijke ideeën over anticonceptie.

========================================

OVERIG

Best lastig, Hebreeuws – en meer.

De oudheden van Egypte en Griekenland worden bedreigd en moeten worden verdedigd. Zoveel is zeker, maar het in dit stukje geboden argument, dat we barbaren zouden zijn als we het niet doen, is nogal sleets. We moeten een ander jargon vinden als we onze oudheden willen redden.

In Libië is veel geplunderd en de toeristen blijven weg. Dat laatste heeft natuurlijk veel te maken met de burgeroorlog, maar het toerisme was al aan het afnemen doordat Libië zich te duur had gemaakt en de echte monumenten (bijv. de Limes Tripolitanus) niet ontsloot.

En verder: Bronstijdkrijgers op Sardinië, en een Bronstijdhut op de Liparische eilanden, Tartessus, Himyar (erg leuk).

========================================

DWAASHEID

Ook dit jaar gaat Pasen niet voorbij zonder dat de oudheidkunde zichzelf volslagen voor schut zet.

De hype van de maand: je vind de resten van een oude goudmijn en roept meteen dat de koningin van Sheba daar haar edelmetaal vandaan haalde. Je wordt soms zo moe van de overdrijvingen waarmee archeologen naar fondsen hengelen, zo verschrikkelijk moe.

========================================

BOEKEN

Uw redacteur moest een bescheiden Duits boek, Die römische Armee im Experiment, bespreken, en nam een aanloop door eerst uit te leggen waar de geesteswetenschappen ook alweer voor dienen.

========================================

INTERNET

“Idiocy lives on the pages of Wikipedia”: misschien wat erg hard gesteld, en niet aardig voor de honderden bona fide medewerkers, maar er zit een kern van waarheid in.

========================================

EN TOT SLOT

Geweldig filmpje over een Romeinse patrouille die het aan de stok krijgt met enkele primitieve Welshmen.

========================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010, 2011, 2012) en bij Aantekeningen bij de Bijbel. Als u de nieuwsbrief wil steunen, kunt u een donatie doen op rekeningnummer 67.07.91.121 t.n.v. Livius, o.v.v. Ondersteuning Nieuwsbrief. Dank u wel.

Reageer » | Archeologie, Christendom, Geschiedenis, Jodendom, Klassieken, Livius Nieuwsbrief, Oudheid, Pseudowetenschap, Wetenschap | Permalink
Geplaatst door Jona Lendering

Volg

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 151 other followers