Karthago in het RMO

maart 5, 2015
Glazen hanger (Musée de Carthage)

Glazen hanger (Musée de Carthage)

“De beschaving van Karthago heeft de wereldgeschiedenis niet werkelijk beïnvloed,” schreef de Britse oudhistoricus H.H. Scullard in 1980, in een boek dat nog steeds leverbaar is. Zeker, Karthago was een trotse handelsnatie geweest met contacten van de rivier de Senegal tot de Britse Tin-eilanden, maar cultureel was de stad eerder een doorgeefluik dan origineel. De nijverheid, legde Scullard uit, richtte zich op goedkope massaproductie en niet op schoonheid. De stedelijke elite had wel enige goede smaak, maar volstond ermee Griekse kunst te importeren.

We horen van Karthaagse boeken en bibliotheken, maar hebben geen bewijs dat de stad was begiftigd met werkelijke, literaire inspiratie.

Aldus nog steeds Scullard, die er ook op wees dat de religie “wreed, duister en decadent” was. De gelovigen schrokken niet terug voor zelfverminking en mensenoffers. Kortom, “Karthago gaf de wereld weinig van waarde.”

Lees de rest van dit artikel »


Omstreden erfgoed

maart 4, 2015
'Grey Ware' uit Khurvin

‘Grey Ware’ uit Khurvin

Khurvin is een dorpje ten noordwesten van Teheran, gelegen op de zuidelijke hellingen van de Elburz. Die geografische aanduiding is belangrijk: de aardlagen van de Elburz zijn, om zo te zeggen, aan de noordkant open voor neerslag, die wordt geabsorbeerd, en door allerlei zachte aardlagen naar het zuiden doorsijpelt. Harde aardlagen verhinderen dat het vocht dieper de bodem inzakt. Aan de zuidelijke voet van de Elburz komt het water in allerlei bronnen aan de oppervlakte. Zo ligt hier, tussen de bergen en de woestijn, een eindeloze reeks oases. Eén zo’n “artesische bron” ligt bij Khurvin, waar het dus vruchtbaar is en waar vanouds mensen woonden.

In 1949 werden enkele archeologische vondsten gedaan, waaronder wat aardewerk van een soort die bekendstaat als “grey ware”. Deze keramieksoort, die aan het begin van eerste millennium het gekleurde aardewerk van de Bronstijd verving, wordt geassocieerd met de aankomst van de Indo-Europese migranten. Later zouden die worden aangeduid als Parthen, Meden en Perzen. De overgang van gekleurd naar grijs keramiek markeert dus de vestiging van de Iraniërs in Iran.

Runderhoofd uit Khurvin

Runderhoofd uit Khurvin

Dat geeft dit materiaal een grote symboolwaarde en daarom werd in Khurvin meteen archeologisch onderzoek gedaan: in 1950 door Ali Hakemi en in 1953 door de Belgische archeoloog Louis Vanden Berghe, die het bekendst is van zijn inventarisering van de voorislamitische rotsreliëfs uit Iran. De opgraving wierp licht op de Brons- en IJzertijd en maakte nieuwsgierig naar meer, zodat men geïnteresseerd keek naar wat er in de kunsthandel werd aangeboden. Dit werd aangekocht, waarna de opgegraven en de aangekochte voorwerpen door de Iraanse archeologische autoriteiten werden geregistreerd, tot nationaal erfgoed werden bestempeld en kwamen te liggen in het depot van de Prehistorische Afdeling van het Archeologisch Museum van Teheran. (Het aankopen van voorwerpen uit illegale opgravingen zou nu ondenkbaar zijn, maar dat terzijde.)

In 1981, twee jaar na de revolutie, ontdekten de Iraanse autoriteiten dat 349 voorwerpen uit Khurvin niet in het museum van Teheran lagen, maar zich bevonden in een museum in Gent. Al vrij snel werd ontdekt dat de weduwe van Ali Hakemi, die in 1965 naar Europa was verhuisd, de voorwerpen via een Belgische diplomaat, uit Iran had weggesmokkeld. Ze zal het aan het Gentse museum ter beschikking hebben gesteld omdat het hier van waarde was voor de universiteitsstudenten van Vanden Berghe.

Iran eiste de vondsten terug en een juridisch steekspel begon. De eerste rechtbank die zich erover uitsprak, erkende de Iraanse aanspraak, waarop mw Hakemi in hoger beroep ging. Ze vertelde dat ze een deel van het materiaal in een door de Iraanse overheid erkende opgraving had opgegraven en het andere deel keurig netjes had opgekocht – ze kon de aankoopbewijzen tonen. Terwijl de zaak diende, werd het omstreden materiaal tijdelijk overgebracht naar het Jubelparkmuseum in Brussel, waar Vanden Berghe in deze tijd werkte aan een expositie over de rotsreliëfs.

De Iraanse autoriteiten wezen de argumenten van mw Hakemi af: het ging om voorwerpen die stonden geregistreerd als nationaal erfgoed, en dat kun je niet zomaar naar het buitenland brengen. Het feit dat een Belgische diplomaat de stukken had meegenomen, en het niet met het normale kunsttransport van het ene naar het andere museum was overgebracht, werkte niet in het voordeel van Hakemi. Desondanks werd ze in het gelijk gesteld, waarop in Luik een derde rechtszaak diende, die tot 2012 duurde en opnieuw eindigde in een Iraanse nederlaag. De Iraniërs appelleerden opnieuw en werden in 2013 in het gelijk gesteld.

Snavelkan uit Khurvin

Snavelkan uit Khurvin

Iran is er trots op. “Een juridische triomf op internationaal niveau voor de islamitische republiek,” las ik op de tentoonstelling waar de Iraniërs hun erfgoed konden terugzien, “die de overheid opdraagt aan het Iraanse volk.” Toen ik het materiaal afgelopen dinsdag zag, werd me in een klap duidelijk waarom zowel mw Hakemi als de Iraanse overheid door roeien en ruiten zijn gegaan om het materiaal te behouden of te herkrijgen: het gaat om inderdaad schitterende stukken.


Omslag

maart 4, 2015

ahm_coverHet plaatje van het omslag van het nulnummer van Ancient History Magazine prijkt al een paar dagen op een ereplaats op deze kleine blog. Hoever staan we er nu mee? In de eerste plaats: het nulnummer is er. U kunt het hier downloaden. Er komt nog een collecte, waarover u daar meer leest. Niets urgents, maar ik beken u: als deze blog u dierbaar is, overweeg een donatie.

Mijn ervaring met tijdschriften was tot nu toe beperkt tot enkele studentenbladen, waaraan ik altijd met plezier heb gewerkt, maar waar de professionaliteit niet altijd gelijke tred hield met het enthousiasme. In de context van een echte uitgeverij, Karwansaray, ligt zoiets natuurlijk anders. Ik ben blij weer collega’s te hebben van wie ik iets kan leren en heb plezier beleefd aan het maken van het nulnummer. Het was geen sinecure, want de keuzes die we maakten, bepalen veel van wat later mogelijk is.

Lees de rest van dit artikel »


ISIS’ reality show

maart 3, 2015

post-atheistU hebt de beelden ongetwijfeld gezien: aanhangers van de zogenaamde Islamitische Staat vernietigden oudheden in het museum van Mosul. Ik ga er niet naar linken, om redenen die u zo zult horen. Dat hoeft ook niet: u bent mediavaardig genoeg om te weten dat de vraag niet is wát het nieuws is maar waaróm het nieuws is. Waarom kreeg u deze beelden te zien?

Het is namelijk, om te beginnen, bepaald geen nieuws dat religieuze fanatici de musea in het Midden-Oosten plunderen of kapot maken. Een maand geleden werd het museum van El Arish in Egypte onder handen genomen. Dat kreeg u niet te zien. De musea van Deir ez-Zor, Palmyra, Malawi en Bani Walid zijn eveneens geplunderd en ook dat was geen echt nieuws.

Lees de rest van dit artikel »


Livius Nieuwsbrief | Maart

maart 2, 2015

liviusDit is de 115de aflevering van de Livius Nieuwsbrief met nieuws over de Oudheid. De nieuwsbrief is gratis; voor adreswijzigingen en afmeldingen volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Jona Lendering (redactie)

======================================

LIVIUS’ EIGEN NIEUWS

Een greep uit het Liviusaanbod: deze week beginnen de cursussen over de kunst van de Mamluken en Ottomanen in Dronten en over de Griekse mythologie in Bussum. De Amsterdamse cursus over het de eerste archeologen begint later deze maand.

De activiteit die we het liefst onder uw aandacht brengen, is het nieuwe tijdschrift Ancient History Magazine. Volgende maand gaan we geld inzamelen, vanaf maandagmiddag kunt alvast een eerste indruk opdoen – daar komt de download.

Lees de rest van dit artikel »


Sumerische falanx

februari 13, 2015
Gierenstele (Louvre, Parijs)

Gierenstele (Louvre, Parijs)

De Mona Lisa, de doeken van Delacroix, de Venus van Milo: er is geen hond die in het Louvre naar de afdeling Oude Nabije Oosten gaat, en dat is ook wel zo fijn, want hier kun je dus op je gemak kijken naar voorwerpen die je nergens anders zult zien. Zoals de Gierenstèle die de Sumerische stadstaat Lagash oprichtte om te vieren dat het zijn buur Umma had verslagen.

De fragmenten van het reliëf zijn in de jaren tachtig van de negentiende eeuw door Franse archeologen opgegraven in het antieke Girsu (in het zuidoosten van wat nu Irak heet). Uiteraard waren er bij de opgraving pottenkijkers: een avontuurlijk ingestelde Arabier moet zich op een bepaald moment op de opgraving hebben gewaagd en ook wat hebben staan spitten. Daarbij vond hij een fragment van de stèle, dat hij later verkocht aan het British Museum. Sinds 1932 zijn alle fragmenten te zien in het Louvre: een manshoge stele die we kunnen dateren rond het midden van de vijfentwintigste eeuw v.Chr. De piramiden waren al gebouwd, Stonehenge was in bedrijf, in Nederland werd het wiel geïntroduceerd.

Lees de rest van dit artikel »


Livius Nieuwsbrief | Februari

februari 9, 2015

liviusDit is de 114de aflevering van de Livius Nieuwsbrief met nieuws over de Oudheid. De nieuwsbrief is gratis; voor adreswijzigingen en afmeldingen volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Een greep uit het Liviusaanbod: cursussen over Griekse mythologie (Bussum), over de eerste archeologen (Amsterdam: belooft heel leuk te worden) en de kunst van de Mamluken en Ottomanen (Dronten).

Jona Lendering (redactie)

======================================

Lees de rest van dit artikel »


Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 336 andere volgers