Dood in Triëst (2)

juli 26, 2014
Triëst, het mausoleum van Winckelmann

Triëst, het mausoleum van Winckelmann

[Dit is het tweede en laatste van mijn stukjes over de dood van Winckelmann, de grondlegger van de kunstgeschiedenis. Het eerste is hier.]

De relatie tussen Winckelmann, die in Italië verbleef, en zijn Duitse vaderland was niet optimaal. De keurvorst van Saksen, die hem ooit een jaargeld ter beschikking had gesteld om in Italië te studeren en kunst aan te kopen voor het museum in Dresden, had dat ook weer ingetrokken en hoewel de geleerde snel genoeg nieuw emplooi had gevonden, voelde hij zich niet op waarde geschat. Een sollicitatie in Pruisen was afgesprongen op de spaarzaamheid van Frederik de Grote (of de hoge looneisen van de oudheidkundige). Maar in 1768 besloot Winckelmann. eenenvijftig jaar oud, de reis over de Alpen te maken.

Lees de rest van dit artikel »


Parthenon Marbles

juli 25, 2014

Detail van de Elgin Marbles (British Museum)

Traditioneel worden ze de “Elgin Marbles” genoemd, maar een slimme, ongetwijfeld Griekse, taaltacticus heeft het woord “Parthenon Marbles” bedacht om te benadrukken dat het gaat om kunstwerken die behoren in de tempel op de Atheense akropolis. De prachtige marmeren reliëfs zijn momenteel in het British Museum maar Griekenland wil ze terug. De bovenste verdieping van het enkele jaren geleden in Athene geopende, prachtige Parthenonmuseum is alvast ingericht om ze terug te verwelkomen. Op Historiek legt Natascha Neef uit waarom ze weer naar Athene moeten.

Laat vooropstaan staan dat ik eigenlijk al haar argumenten hout vind snijden. Ik heb in het oude Akropolismuseum – dat met zijn beperkingen overigens ook zijn charmes had – wel eens een petitie getekend waarin de Britten werden opgeroepen de stukken terug te geven. Nu ik erover denk, geloof ik dat ik daar voor het eerst de naam “Parthenon Marbles” tegenkwam.

U voelt echter al aankomen dat ik aan de kwestie ook een andere kant ontwaar.

Lees de rest van dit artikel »


Brief

juli 23, 2014
Brief, gevonden in Tell Brak (Syrië)

Brief, gevonden in Tell Brak (Syrië)

De foto hierboven toont een brief die rond 1350 v.Chr. is verstuurd. Het is een beetje moeilijk te zien, maar op de onderste helft is de afdruk te herkennen van een zogeheten rolzegel: een kleine stenen cilinder waarin een plaatje is gekerfd dat kon worden afgerold over een kleitablet. De eigenlijke brief tekst is bovenaan gekrasd in het kleitablet, dat zo groot is als een sigarettenpakje.

Het zegel kan worden geïdentificeerd als dat van de plaatselijke heerser van een stadje dat Nuzi heette en lag in het noorden van Irak. De man, die Shaustatar heet, schrijft dat het zegel voortaan toebehoort aan koning Tushratta van Mitanni.

Lees de rest van dit artikel »


Een oeroud standbeeld

juli 16, 2014
Standbeeld van een man (Şanlı Urfa Müzesi)

Standbeeld van een man (Şanlı Urfa Müzesi)

De visvijver van Sanli Urfa, waarover ik gisteren schreef, trekt nogal wat pelgrims en toeristen. In de jaren negentig werd daarom een onderaardse garage aangelegd en er kwam ook een complex met restaurantjes en souvenirwinkeltjes. En een verkeerstunnel, als ik me goed herinner. De archeologen vonden het bovenstaande standbeeld, waar ze aanvankelijk niet veel van konden maken.

Het was zeer oud, zoveel was duidelijk, maar er waren geen parallellen die konden helpen bij de interpretatie. Een staande man, iets meer dan levensgroot, die lijkt te masturberen. Ogen die met obsidiaan ingelegd moeten zijn geweest. Een kledingstuk met een v-hals. Meer viel er aanvankelijk niet van te maken. Het beeld werd aanvankelijk weggezet in de tuin van het plaatselijke archeologische museum.

Lees de rest van dit artikel »


Griekse oorlogvoering (2)

juli 12, 2014
Korinthische helm (British Museum)

Korinthische helm (British Museum)

[Ik ben deze dagen vooral bezig met werken aan mijn boek en terugkeren van Curaçao naar Amsterdam. Mijn collega en vriend Josho Brouwers, redacteur van Ancient Warfare, is gisteren en vandaag gastblogger. Het eerste deel was hier.]

Gebrek aan theoretische inkadering

Het derde probleem is dat wetenschappers die zich met de oudheid bezighouden, en de Griekse oorlogvoering in het bijzonder, geen duidelijke methodologie hebben. Men bestudeert het oorspronkelijke bewijsmateriaal en ‘leest’ daar het verleden uit. Vooroordelen worden niet expliciet gemaakt; theoretische kaders worden genegeerd. Vrijwel nooit maakt men duidelijk welke theorieën men aanhangt, hoe men de gegevens interpreteert, enzovoort.

Dit zorgt ervoor dat stomme fouten gemakkelijk in verhandelingen van wetenschappers kunnen sluipen. Zo maakt men zich niet zelden schuldig aan de zogenaamde Everest Fallacy van Keith Hopkins. Herodotus beschrijft bijvoorbeeld de Slag der Kampioenen, waarin de Argivers en Spartanen besloten om een oorlog te laten beslechten in een veldslag bestaande uit 300 kampioenen aan elke zijde. De strijd verliep echter niet zoals gepland en een algemene strijd tussen de legers brak naderhand alsnog uit. Volgens veel moderne wetenschappers is deze slag een voorbeeld van het ‘ritualiserende’ karakter van oorlogvoering in het archaïsche Griekenland. Maar Herodotus beschrijft deze veldslag niet omdat hij normaal is, maar juist omdat hij uitzonderlijk is.

Lees de rest van dit artikel »


Griekse oorlogvoering (1)

juli 11, 2014
Korinthische helm (British Museum)

Korinthische helm (British Museum)

[Ik ben deze dagen vooral bezig met werken aan mijn boek en terugkeren van Curaçao naar Amsterdam. Mijn collega en vriend Josho Brouwers, redacteur van Ancient Warfare, is vandaag en morgen gastblogger.]

Vorige week was ik Wales, om precies te zijn in het plaatsje Aberystwyth. Hoewel redelijk klein, bezit dit kustplaatsje een universiteit waar voor de tweede keer de International Ancient Warfare Conference werd georganiseerd.

Het congres barstte los op dinsdag 1 juli en nam drie dagen in beslag, waarbij steeds twee parallelle sessies plaatsvinden. Het was een zeer aangenaam congres met veel goede en enkele zeer sterke lezingen. Ik bezocht het als redacteur van het populairwetenschappelijke tijdschrift Ancient Warfare, dat alweer sinds 2007 door Karwansaray Publishers in Zutphen wordt uitgegeven.

Lees de rest van dit artikel »


Kat met kuikens

juli 7, 2014
Egyptische kat (Vaticaanse musea)

Egyptische kat (Vaticaanse musea)

Zomaar, een detail van een oud-Egyptisch reliëf. Voor de liefhebber: het dateert uit de tijd van de zesde dynastie: de nabloei van het Oude Rijk ofwel de late vierentwintigste tot de vroege tweeëntwintigste eeuw v.Chr. Het is te zien in de Vaticaanse Musea en dat zal vermoedelijk betekenen dat het in Midden-Italië is opgegraven.

Ik denk niet dat er een diepere betekenis zit achter deze afbeelding: de Egyptische kunstenaar heeft gewoon een kat willen afbeelden die op het punt stond een paar hulpeloze kuikens te verschalken. Een rijke Romein heeft het twee-en-half millennium later in Egypte gezien, vond het mooi en heeft het meegenomen naar zijn huis in de buurt van Rome. Archeologen hebben het opgegraven en vonden het mooi genoeg om in een museum te tonen. En ik vind het weer mooi genoeg om u te tonen.

[Dit was de zesenvijftigste aflevering in mijn reeks museumstukken; een overzicht is hier.]


Zwangere steen

juli 3, 2014
The baby stone

De baby-steen

De vriendin uit Beiroet waarover ik zojuist schreef, vertelde me ook over een recent bezoek aan Baalbek. Als je het stadje binnenrijdt, zul je een antieke steenmijn passeren, waar je de grootste steen zult zien die ooit door mensen is uitgehouwen. Ze wordt aangeduid als Hajar al-Hibla, de “zwangere steen”. De eigenaar van de kleine souvenirwinkel naast de groeve begroette mijn vriendin met de enthousiaste woorden dat de zwangere een baby had gekregen.

Wat was er gebeurd? Archeologen die even langs kwamen om de plaats te inspecteren, zoals zo nu en dan gebeurt, ontdekten een rechte richel die ze nog nooit eerder hadden gezien. Ze begonnen die te onderzoeken en ontdekten een “baby-steen” die vermoedelijk nog groter is dan de al bekende steen. Hajar al-Hibla is twintig meter lang en heeft een hoogte en breedte van 4½ meter, deze steen blijkt vijf meter breed te zijn; de hoogte is nog onbekend. Zonder twijfel was ook deze monoliet bestemd voor de nabijgelegen tempel van Jupiter.

De foto hierboven werd me gestuurd door mijn vrienden van reisbureau Libanva.

PS

Judith Weingarten herinnert me eraan dat de onvoltooide obelisk die aan de Egyptische koningin Hatshepsut wordt toegeschreven, nog een stuk groter is: 42 meter lang en 2,5-4,4 meter in doorsnee.


Pothos

juni 30, 2014
Pothos (Napels)

Pothos (Napels)

Het lelijke beeld hierboven stelt Pothos voor, de verpersoonlijking van het verlangen. Net als Himeros, eveneens een verpersoonlijking van het verlangen, gold hij als zoon van Eros. Het verschil tussen de twee broers was dat Himeros’ verlangen bereikbaar was en dat van Pothos niet. Alleen in een betere, meer volmaakte wereld zou dit verlangen vervuld kunnen worden en daarom werd Pothos geassocieerd met de dood. De bloem die de oude Grieken op graven plachten te leggen, ridderspoor, werd ook pothos genoemd.

Lees de rest van dit artikel »


Aquaduct

juni 28, 2014
De bovenloop van het aquaduct op het terrein van Museumpark Orientalis

De bovenloop van het aquaduct op het terrein van Museumpark Orientalis

1.

In het oosten van Nijmegen ligt een oud Romeins aquaduct. De vijver, de geulen en de drie dammen zijn goed vergelijkbaar met antieke waterleidingen als die in Dorchester en Tongeren, maar er zijn weinig concrete vondsten gedaan. Hout, het materiaal waarmee de eigenlijke waterloop was gebouwd, is nu eenmaal vergankelijk en kan niet meer worden opgegraven.

Het is daarom begrijpelijk dat er een stevige discussie is losgebarsten of de vijver, geulen en dammen wel door de Romeinen zijn aangelegd. Aanvankelijk waren het sceptische burgers die vragen stelden; later kwamen daar journalisten bij; daarna gaf de Nijmeegse Rekenkamer advies; tot slot oordeelde de Nijmeegse politiek dat er geen reden was tot twijfel. De affaire interesseert me, maar niet om de vraag of er werkelijk een aquaduct is geweest. Voor zover we weten, was het er. Voor zover we weten, is de kritiek onterecht. Daarom is de scepsis zo boeiend. De Nijmeegse archeologen betalen namelijk voor fouten die niet zij hebben gemaakt.

Lees de rest van dit artikel »


Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 244 andere volgers