Antieke samenlevingen (3)

oktober 28, 2014

pollandsc[Ik ben een paar dagen naar Libanon en geef het woord aan mijn collega en vriend Josho Brouwers, die ingaat op de typering van antieke samenlevingen. Deel een is hier en deel twee is daar.]

Ikzelf vind het zoeken naar kenmerken van een bepaald concept futiel. Onder postmoderne archeologen, antropologen en oudhistorici is er sinds de jaren negentig veelvuldig kritiek gekomen op dit zoeken naar (pseudo-Weberiaanse) archetypen. Je kunt je namelijk afvragen of het inpassen in classificatiemodellen wel recht doet aan de historische situatie. Dit heeft ertoe geleid dat er vooral veel nadruk kwam op de unieke kenmerken van samenlevingen (binnen de archeologie was dit een reactie op de zogenaamde processuele archeologie waarbij het juist ging, heel kort gezegd, om de algemene kenmerken van samenlevingen uit het verleden).

In de meest extreme vorm wordt de kritiek gekenmerkt door een zeer groot cultuurrelativisme. Je hoeft echter niet het gebruik van modellen direct van de hand te doen. Belangrijk is dat je beseft waar de modellen vandaan komen en wat de theoretische basis is voor die modellen. In het geval de Griekse polis kun je teruggaan naar de bron: polis betekent in het Grieks simpelweg gemeenschap – een oude Griek zou niet snappen waarom wij het begrip specifiek ophangen aan het woord “stadstaat” (wat is immers een stad en wat verstaan we onder een staat?).

Lees de rest van dit artikel »


Antieke samenlevingen (2)

oktober 27, 2014

snoddy[Ik ben een paar dagen naar Libanon en geef het woord aan mijn collega en vriend Josho Brouwers, die ingaat op de typering van antieke samenlevingen. Deel een is hier.]

Ik heb zelf, toen ik aan de Vrije Universiteit archeologie studeerde (in 1998-1999), het model van Service voorgeschoteld gekregen als een “handig hulpmiddel”. Het wordt ook behandeld in hét handboek over de archeologie, Archaeology: Theories, Methods and Practice van Colin Renfrew en Paul Bahn. In een handig schema zie je bijvoorbeeld dat een band doorgaans uit minder dan 100 mensen bestaat, egalitair is en gekenmerkt door informeel leiderschap. Een chiefdom bestaat doorgaans uit tussen de vijf- en twintigduizend mensen, heeft een koning (of iets wat daar op lijkt: een chief), en men bouwt grote monumenten zoals Stonehenge.

Zo’n systeem van classificatie is buitengewoon handig, denkt u misschien. In mijn optiek is het dat echter niet. Ik wil niet zeggen dat modellen geen plaats hebben in de moderne archeologie, maar aan dit denken in “typen” samenlevingen kleven behoorlijk wat problemen. In de eerste plaats is dit classificatiesysteem plompverloren van de antropologie naar de archeologie is overgeheveld, zonder dat de vraag is gesteld of dat wel zo maar kan.

Lees de rest van dit artikel »


Berytus nutrix legum

oktober 26, 2014

wapen_beiroetMoe op een hotelkamer in het westelijkste deel van Beiroet. Uiteraard begonnen met een bezoek aan het Nationaal Museum, dat een van de allermooiste oudheidkundige collecties ter wereld heeft. Desondanks waren we de twee uur die we er doorbrachten de enige bezoekers. Ik weet dat het gruwelijk snobistisch klinkt, maar we hebben onder meer foto’s gemaakt van voorwerpen waarvan we geen scherpe foto’s hadden. Ideaal voor onderwijsdoelen.

Een nieuw-tentoongesteld voorwerp is een inscriptie van de Herodiaanse koningin Berenike, de geliefde van de latere keizer Titus. De inscriptie noemt haar als degene die een gebouw, opgericht door haar voorvader Herodes, heeft voorzien van marmeren decoratie en zuilen, maar bevat ook een curieuze titel: ze is dochter van de “grote koning” Agrippa I. Deze oosterse aanduiding is in Latijnse inscripties uit de eerste eeuw, voor zover ik weet, ongebruikelijk. Op de naam Herodes volgen nog enkele onbegrijpelijke letters, die doorgaans worden gelezen als een verkeerd gespeld woord voor “voorvader”, maar zover ik kon zien zijn de twee eerste letters PP, pater patriae, een meestal voor keizers gebruikte aanduiding.

Lees de rest van dit artikel »


Antieke samenlevingen (1)

oktober 26, 2014
Archetypische barbaren: de Germanen

Archetypische barbaren: de Germanen

[Ik ben een paar dagen naar Libanon en geef het woord aan mijn collega en vriend Josho Brouwers, die ingaat op de typering van antieke samenlevingen.]

Een tijdje geleden plaatste Jona een blogbericht over het koninkrijk Israël, met een verwijzing naar de culturele antropologie van de negentiende eeuw waarin men een poging deed om samenlevingen te classificeren, en er werd kort ingegaan op de ontwikkeling van bijvoorbeeld chiefdoms naar koninkrijken. Daarbij suggereerde Jona dat hiermee een empirische basis werd gelegd voor het vooruitgangsdenken of, anders verwoord: “archeologie biedt de empirische basis van de liberale vooruitgangsgedachte”.

De situatie is echter – het zal de lezers van dit blog niet verbazen – ingewikkelder dan dikwijls wordt geschetst. In de negentiende eeuw verzonnen culturele antropologen een systeem met drie typen samenlevingen: “savage” (wild, ongetemd, primitief), “barbarism” (barbaars), en “civilization” (beschaving). Het idee was dat dit elk drie stadia waren van de menselijke ontwikkeling waarbij het ideaal natuurlijk de beschaving was.

Lees de rest van dit artikel »


Illegaal opgegraven maalsteen

oktober 18, 2014
Illegaal opgegraven Romeinse molensteen, die niet op Marktplaats behoort maar in een museum.

Illegaal opgegraven Romeinse maalsteen, die niet op Marktplaats behoort maar in een museum.

Het leuke én relevante van de wetenschappelijke bestudering van de Oudheid is dat we te weinig data hebben. De meeste disciplines kunnen de hoeveelheid beschikbare informatie vergroten met extra waarnemingen, door experimenten te doen of een sonde te sturen in je buikholten of naar Pluto. De oudheidkunde is anders. Daar is altijd te weinig informatie.

Het nadenken over dit tekort vormt de intellectuele uitdaging. De training in deze vaardigheid is wat het vak belangrijk maakt. Je zou wensen dat militaire inlichtingendiensten opnieuw, zoals vroeger, archeologen, oudhistorici en classici rekruteerden, want die begrijpen iets van denken over “known unknowns” en “unknown unknowns”.

Lees de rest van dit artikel »


Plundering, heling en vandalisme

oktober 15, 2014
Het museum in Malawi

Het museum in Malawi. Deze mummie is er tenminste nog. Andere zijn kapot gemaakt om papyri uit te halen of zijn in brand gestoken.

Napoleon plunderde het Vaticaan en versleepte alle kunstvoorwerpen naar het Louvre. Hitler vorderde kunstwerken voor het Führermuseum in Linz. In Bagdad zaten kunsthandelaren te wachten op de Amerikaanse troepen, zodat ze in de chaos van de bevrijding het museum konden plunderen.

Het was allemaal kinderspel vergeleken bij wat er momenteel gebeurt in het Midden-Oosten. Het plunderen begon tijdens de Arabische Lente in Egypte en Libië. De grote nationale musea in Caïro en Tripoli bleven weliswaar vrijwel onaangeroerd, maar elders zijn in deze landen massaal oudheden geroofd.

Lees de rest van dit artikel »


Het koninkrijk Israël (1)

oktober 13, 2014
De IJzertijdrijkjes van de zuidelijke Levant

De IJzertijdrijkjes van de zuidelijke Levant

De Assyrische expansie naar het westen, waarover ik nu al enkele keren heb geschreven (1, 2, 3, 4, 5) leidde ertoe dat de vroege IJzertijd-rijkjes in de Levant zich begonnen te organiseren en werden tot echte koninkrijken. Dit is een simpele constatering, maar er zit meer achter.

In de negentiende eeuw ontstond in Europa de culturele antropologie: een nieuwe wetenschap, met als doel menselijke samenlevingen te beschrijven. Eén van de oudste manieren om dit te doen, was ze te verdelen in verschillende typen, die elkaar opvolgden: de mensen waren begonnen als aasetende wildemannen, hadden leren jagen en verzamelen, hadden het stadium der barbarij bereikt, waren steden gaan bouwen, waren beschaafd geraakt, waren imperia gaan bouwen en zo voort. De hele menselijke geschiedenis werd gedomineerd door vooruitgang, met de ondergang van het Romeinse Rijk als ergerlijke, nog te verklaren onregelmatigheid.

Lees de rest van dit artikel »


Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 260 andere volgers