Dood in Triëst (2)

juli 26, 2014
Triëst, het mausoleum van Winckelmann

Triëst, het mausoleum van Winckelmann

[Dit is het tweede en laatste van mijn stukjes over de dood van Winckelmann, de grondlegger van de kunstgeschiedenis. Het eerste is hier.]

De relatie tussen Winckelmann, die in Italië verbleef, en zijn Duitse vaderland was niet optimaal. De keurvorst van Saksen, die hem ooit een jaargeld ter beschikking had gesteld om in Italië te studeren en kunst aan te kopen voor het museum in Dresden, had dat ook weer ingetrokken en hoewel de geleerde snel genoeg nieuw emplooi had gevonden, voelde hij zich niet op waarde geschat. Een sollicitatie in Pruisen was afgesprongen op de spaarzaamheid van Frederik de Grote (of de hoge looneisen van de oudheidkundige). Maar in 1768 besloot Winckelmann. eenenvijftig jaar oud, de reis over de Alpen te maken.

Lees de rest van dit artikel »


Parthenon Marbles

juli 25, 2014

Detail van de Elgin Marbles (British Museum)

Traditioneel worden ze de “Elgin Marbles” genoemd, maar een slimme, ongetwijfeld Griekse, taaltacticus heeft het woord “Parthenon Marbles” bedacht om te benadrukken dat het gaat om kunstwerken die behoren in de tempel op de Atheense akropolis. De prachtige marmeren reliëfs zijn momenteel in het British Museum maar Griekenland wil ze terug. De bovenste verdieping van het enkele jaren geleden in Athene geopende, prachtige Parthenonmuseum is alvast ingericht om ze terug te verwelkomen. Op Historiek legt Natascha Neef uit waarom ze weer naar Athene moeten.

Laat vooropstaan staan dat ik eigenlijk al haar argumenten hout vind snijden. Ik heb in het oude Akropolismuseum – dat met zijn beperkingen overigens ook zijn charmes had – wel eens een petitie getekend waarin de Britten werden opgeroepen de stukken terug te geven. Nu ik erover denk, geloof ik dat ik daar voor het eerst de naam “Parthenon Marbles” tegenkwam.

U voelt echter al aankomen dat ik aan de kwestie ook een andere kant ontwaar.

Lees de rest van dit artikel »


Dood in Triëst (1)

juli 21, 2014
Winckelmann

Mengs’ portet van Winckelmann

Dertien jaar geleden: ik was op weg naar Rome, of eigenlijk Ostia, waar ik gedurende een paar weken wilde werken aan een boek. Het werd een gouden tijd, onvergetelijk doordat AS Roma landskampioen werd. De pret begon echter al op de heenweg: we reden om over Udine omdat we naar het eiland Krk wilden. Niet dat er iets is te zien, maar mijn reisgenoot en ik waren als kind, bladerend door de atlas, al gefascineerd geraakt door een plaatsnaam zonder klinker.

Tenzij u kikt op zwaarlijvige Duitsers die in een te kleine zwembroek op een scooter over de boulevard crossen, kan ik u Krk niet aanraden. Triëst des te meer. Het is de laatste Italiaanse stad voor je Slovenië binnenrijdt. De Porto Vecchio, het Romeinse amfitheater en de witte wijn bij de lunch schieten me als eerste te binnen, maar we kwamen voor het graf van Johann Joachim Winckelmann (1717-1768), de grondlegger van de kunstgeschiedenis.

Lees de rest van dit artikel »


Vrouwenportretten

juli 20, 2014

Ik heb geen tijd om vandaag een stukje te schrijven, maar dit is toch alleszins de moeite waard.


Vissen

juli 15, 2014
De visvijver

De visvijver

Şanlı Urfa is een stad in het zuidoosten van Turkije. Rijd naar het westen en je bereikt na een uur de Eufraat, ga naar het oosten en je staat na een halve dag aan de Tigris. De wegen zijn perfect maar zwaarbewaakt, want ze vormen de grens met Syrië, dat zo’n veertig kilometer verder naar het zuiden ligt. In de Oudheid heette het hier Osrhoëne, wat is afgeleid van Urhai, de oudste naam van deze stad. De moderne naam Urfa is er ook van afgeleid.

De soldaten van Alexander de Grote noemden de stad overigens Edessa, omdat de plek lijkt op de gelijknamige stad in Macedonië: op een hoog terras was een citadel waar het water van neerstroomde, naar een groot waterbekken. Daar is nu een vijver waarin zoveel vissen zwemmen, dat ik er, toen ik er tien jaar geleden voor het eerst kwam, onpasselijk van werd.

Lees de rest van dit artikel »


Subversieve lectuur

juli 14, 2014

vvnDat is me nog nooit gebeurd: dat de douane op Schiphol mijn koffer eruit haalde om even te zien wat erin zat. Ik vroeg de douanier wat de aandacht had getrokken van de man achter het röntgenapparaat, en hoewel ik geen direct antwoord kreeg, was wel duidelijk dat de vele boeken in mijn koffer een ongebruikelijk beeld waren geweest.

En dus werden al mijn boeken uit de koffer gehaald en opengeslagen. Het verbaasde me.

Pas later realiseerde ik me dat het eigenlijk heel erg terecht was. Mits goed geschreven, zijn boeken gevaarlijk. Ze beroven de lezers immers van zijn vooroordelen. Cultuur is bedreigender dan wapens.


Bladvulling

juli 12, 2014

boekenIn een discussie op Facebook over boeken die je ongelezen had gelaten of halverwege opzij had gelegd, vroeg iemand wat nou een boek was om deze zomer in één ruk uit te lezen. Iemand anders linkte naar de “vijf lekkere weglezers voor op vakantie” die Rob Wijnberg op De Correspondent had geplaatst.

Je moet gegeven paarden niet in de mond kijken en je moet dankbaar zijn voor goede raad die je zomaar krijgt aangeboden – ik schrijf dit zonder ironie – maar om een of andere reden stoorde Wijnbergs vijftal me. De boeken zullen vast onverbiddelijke page turners zijn, maar zomaar vijf titels opsommen is te gemakkelijk. Over boeken kun je veel interessanter schrijven, zoals Pieter Steinz toonde met zijn rubriek Lezen Etcetera. (Inmiddels een boek.)

Lees de rest van dit artikel »


Zwarte Piet op Curaçao

juli 10, 2014

kopZoals de lezers van deze kleine blog weten, ben ik momenteel op Curaçao, waar ik probeer te werken aan de laatste twee halve hoofdstukken van een boek. Ik beken dat ik wat word afgeleid door het warme weer, de WK Voetbal, de jetlag – ik heb een slaapstoornis – en mijn taken/voorrechten als oom van het leukste nichtje en leukste neefje ter wereld. Bovendien is er elke ochtend weer het Antilliaans Dagblad, dat me een doorkijk biedt naar wat er speelt op dit eiland. Het mag dan slechts de omvang hebben van de Noordoostpolder en evenveel inwoners als Arnhem, het heeft een politiek leven als een autonome staat. Hier is bijvoorbeeld een interessant commentaar op de verziekte relatie tussen Nederland en Aruba.

Maar ik wilde het even hebben over Zwarte Piet. “Curaçao innovatief omtrent Zwarte Piet”, lees ik in het ochtendblad van woensdag 9 juli.

Lees de rest van dit artikel »


Kat met kuikens

juli 7, 2014
Egyptische kat (Vaticaanse musea)

Egyptische kat (Vaticaanse musea)

Zomaar, een detail van een oud-Egyptisch reliëf. Voor de liefhebber: het dateert uit de tijd van de zesde dynastie: de nabloei van het Oude Rijk ofwel de late vierentwintigste tot de vroege tweeëntwintigste eeuw v.Chr. Het is te zien in de Vaticaanse Musea en dat zal vermoedelijk betekenen dat het in Midden-Italië is opgegraven.

Ik denk niet dat er een diepere betekenis zit achter deze afbeelding: de Egyptische kunstenaar heeft gewoon een kat willen afbeelden die op het punt stond een paar hulpeloze kuikens te verschalken. Een rijke Romein heeft het twee-en-half millennium later in Egypte gezien, vond het mooi en heeft het meegenomen naar zijn huis in de buurt van Rome. Archeologen hebben het opgegraven en vonden het mooi genoeg om in een museum te tonen. En ik vind het weer mooi genoeg om u te tonen.

[Dit was de zesenvijftigste aflevering in mijn reeks museumstukken; een overzicht is hier.]


Esthetiek

juli 1, 2014
koepel

Geïllumineerde Sint-Pieter

Zondag herdacht de katholieke kerk Petrus en Paulus, de twee apostelen die het christendom naar Rome brachten en daar om het leven kwamen toen keizer Nero de christenen liet executeren. De intree in de hemel is voor christenen iets feestelijks en lange tijd zette het Vaticaan de feestelijkheden op 29 juni extra luister bij door duizenden en duizenden lantaarns op de koepel van de Sint-Pieter te plaatsen. De foto, die de Vlaamse classicus Patrick Lateur zondag op zijn Facebookpagina deelde, toont de laatste keer dat dit gebeurde, in 1937.

Voor een moment heb ik overwogen op Lateurs Facebookpagina te schrijven dat het Vaticaan de traditie moest herstellen. Het heeft iets feeërieks. Ik zou ook de paus wel eens met een tiara hebben willen zien, rondgedragen in zijn draagstoel, en ik zou ook eens een Vaticaanse hoogmis hebben willen bijwonen, zoals die moet zijn geweest voor het Tweede Vaticaanse Concilie. Puur vanuit historische en esthetische motieven, zoals ik ook zou willen rondneuzen in Versailles, een Kruisvaarderskasteel of de bibliotheek van Alexandrië.

Lees de rest van dit artikel »


Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 245 andere volgers