Jezus, mythen en voorlichting (2)

november 30, 2014

spraakverwarring[Dit stuk – het tweede in een reeks – gaat niet over de mythische Jezus, al heb ik iets te zeggen over het dubbele idee dat Jezus een mythisch figuur is en dat het christendom is afgeleid van de heidense godsdiensten. Maar daar gaat deze reeks dus niet over. Het eigenlijke onderwerp is de toekomst van de oudheidkundige disciplines en het eerste deel is hier.]

Ik introduceerde eergisteren de mythische Jezus en zal vandaag ingaan op wat aan dat idee, voor iemand die de historisch-kritisch methode volgt, niet klopt. Het gaat daarbij om drie zaken:

  • feitelijk onjuiste beweringen,
  • onvolledige kennis van de oude wereld en
  • tekortschietend begrip van wat oudheidkunde eigenlijk is.

Lees de rest van dit artikel »


Jezus, mythen en voorlichting (1)

november 28, 2014

spraakverwarring[Dit artikel gaat niet over de mythische Jezus, al heb ik er enkele dingen over te zeggen. Het eigenlijke onderwerp is de zelfmoord van de oudheidkunde. Dat betekent dat ik in dit stuk onderwerpen aansnijd die voor de trouwe lezers van deze kleine blog vertrouwd zijn. Het zal ook vertrouwde kost zijn voor mensen die erbij waren toen afgelopen zondag mijn boek Israël verdeeld ten doop werd gehouden in het Rijksmuseum van Oudheden: dit is wat ik daar vertelde.]

Allereerst: wat is de mythische Jezus? Simpel gezegd is het het denkbeeld dat Jezus geen historisch persoon is maar – net als Osiris, Dumuzi of Mithra – een mythisch figuur. Deze gedachte, waar ik bij wijze van inleiding op zal ingaan, is al vrij oud en is in de twintigste eeuw verdwenen, zoals we ook weinig meer horen over flogiston, de holle aarde of craniometrie. Anders dan deze voorbeelden van klinkklare wetenschap, die in welverdiende vergetelheid zijn geraakt, heeft de mythische Jezus in de eenentwintigste eeuw een comeback gemaakt, die mijns inziens illustratief is voor een veel ernstiger probleem: de instorting van de oudheidkundige disciplines.

Lees de rest van dit artikel »


Het koninkrijk Israël (2)

oktober 24, 2014
Ivoor uit Samaria

Ivoor uit Samaria

Ik sta op het punt naar Libanon af te reizen en vandaag – gistermorgen als u dit leest – ben ik bezig met allerlei kleine karweitjes die de voorgaande weken moesten blijven liggen. U moest eens weten hoeveel tijd er gaat zitten in het kopen van cadeautjes, want je kunt in het Midden-Oosten natuurlijk niet met lege handen aankomen. Ik dank Sinterklaas op mijn blote knietjes dat er al pepernoten en chocoladeletters zijn.

Tot de onafgemaakte klussen behoorde een reeks stukjes over de expansie van Assyrië naar de Levant (1, 2, 3, 4, 5). Het laatste ging over het koninkrijk Israël, het noordelijke van de twee Joodse IJzertijdkoninkrijkjes, waarbij ik erop wees dat Israël een echte staat was en dat het proces van staatsvorming een reactie leek op de Assyrische expansie. Mijn collega en vriend Josho Brouwers heeft, bij wijze van reactie, een uitvoerig stuk geschreven over de complexiteit van de vraag “hoe herken je een staat in de archeologie?” en dat zult u volgende week op deze plaats vinden. Nu eerst iets meer over dat koninkrijk.

Lees de rest van dit artikel »


Bijbellectuur

oktober 14, 2014
Dit is natuurlijk geen konijn.

Dit is natuurlijk geen konijn.

Een kennis van me ging met pensioen en besloot, nu hij wat tijd had, de Bijbel eens te lezen. Zoals te verwachten viel, bekwam hem dat slecht en hij is er halverwege mee gestopt. Zijn eerste fout: hij nam de Statenvertaling. Zijn tweede fout: hij begon bij Genesis. Zijn derde fout: hij vergat dat deze bibliotheek niet voor hem was geschreven.

Om met de Statenvertaling te beginnen: die is vier eeuwen oud en ook in hertaling geen toegankelijk Nederlands. Een andere moeilijkheid is dat een moderne lezer al snel struikelt over evidente fouten. Zo wordt het Hebreeuwse woord voor klipdas vertaald met “konijn”. Je hoeft geen biologie te hebben gestudeerd om te weten dat dit dier in het oude Nabije Oosten niet voorkwam. Storend.

Lees de rest van dit artikel »


Het koninkrijk Israël (1)

oktober 13, 2014
De IJzertijdrijkjes van de zuidelijke Levant

De IJzertijdrijkjes van de zuidelijke Levant

De Assyrische expansie naar het westen, waarover ik nu al enkele keren heb geschreven (1, 2, 3, 4, 5) leidde ertoe dat de vroege IJzertijd-rijkjes in de Levant zich begonnen te organiseren en werden tot echte koninkrijken. Dit is een simpele constatering, maar er zit meer achter.

In de negentiende eeuw ontstond in Europa de culturele antropologie: een nieuwe wetenschap, met als doel menselijke samenlevingen te beschrijven. Eén van de oudste manieren om dit te doen, was ze te verdelen in verschillende typen, die elkaar opvolgden: de mensen waren begonnen als aasetende wildemannen, hadden leren jagen en verzamelen, hadden het stadium der barbarij bereikt, waren steden gaan bouwen, waren beschaafd geraakt, waren imperia gaan bouwen en zo voort. De hele menselijke geschiedenis werd gedomineerd door vooruitgang, met de ondergang van het Romeinse Rijk als ergerlijke, nog te verklaren onregelmatigheid.

Lees de rest van dit artikel »


Israël en Assyrië

oktober 10, 2014
De Zwarte Obelisk van Salmanaser (British Museum)

De Zwarte Obelisk van Salmanaser (British Museum)

Ik schreef de laatste dagen enkele keren over de Assyrische expansie: hoe aan de Eufraat een paleis werd gebouwd met fresco’s, hoe Syrië ondanks een tegenslag bij Qarqar onder de voet werd gelopen, hoe allerlei steden werden gedwongen schatting te betalen. Damascus, de belangrijkste tegenstander, was de dans ontsprongen.

Sterker nog, het rolde er eigenlijk heel redelijk doorheen. Het had een gespannen relatie gehad met het koninkrijk Israël in het zuidwesten, hoewel beide landen zij aan zij hadden gevochten bij Qarqar. Onmiddellijk daarna, toen Assyrië bezig was om opstanden te dempen, was het tijd om oude rekeningen te vereffenen.

Lees de rest van dit artikel »


Oorlog in Syrië

oktober 6, 2014
Tyrus betaalt tribuut aan Salmanasser III (British Museum)

Tyrus betaalt tribuut aan Salmanasser III (British Museum)

Eergisteren vertelde ik u over de opmars van de Assyriërs naar het westen: hoe ze een bruggenhoofd aan de Eufraat creëerden en daar een residentie inrichtten met mooie fresco’s. Ik bedacht dat ik al eens eerder aandacht aan de Assyrische aanwezigheid in Syrië had besteed, namelijk toen ik schreef over de lamassu uit het inmiddels geplunderde museum van Deir ez-Zor.

Ik liet u gisteren achter met een beschrijving van de wijze waarop een door Damascus geleide coalitie erin slaagde Salmanasser III bij Qarqar tegen te houden, hoe deze enkele jaren bezig was om het gebied langs de Eufraat tot rust te brengen en hoe hij uiteindelijk twee van de elf coalitiestaten versloeg. Daarmee was in feite de buit binnen: via vazalvorsten beheerste Assyrië de weg naar het Middellandse Zee-gebied en de vruchtbare vlakte van de Orontes. Het tribuut zou goed zijn.
Lees de rest van dit artikel »


Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 293 andere volgers