Mens

februari 22, 2014

vromanMens is een zachte machine,
een buigbaar zuiltje met gaatjes,
propvol tengere draadjes
en slangetjes die dienen
voor niets dan tederheid
en om warmer te zijn dan lucht.
Och, hij heeft ademzucht
en hart-arbeid.

Heeft hij een welvig lijfje,
hier en daar wat vetjes,
dan vindt hij iets niet netjes
en noemt zichzelf een wijfje;

bovenin zijn haarkleedje
draait hij dan vaak springveren.
Daar kan hij niet mee leren;
ze dansen alleen een beetje.

Het leren gebeurt in een kastje;
je mag dat niet openmaken,
wel teder, teder aanraken,
maar de rest van het zotte bastje
blijft ingepakt en bewaard,
want als het zich bepoedert,
ontwatert of ontvoedert,
ontroert, ontstemt, onthaart,
dan kruipt het een hokje in.
Een deurtje gaat op slot,
en het loopt niet naar buiten tot
het kleertjes heeft, kalmte, en zin.

Maar soms voelt het zich zoet;
het bekje prevelt: “trouwen”,
het gladde buikje moet
een klein machientje bouwen.

God behoede de mens
en geve hem een zoen:
er is verder niets met hem te doen.
Streel zijn zoete pens,
want mens is een zachte machine,
een ingewikkeld liefje.
Verzilver zijn statiefje,
leid hem in een vitrine,
doe bij hem een lichtje aan.

Loop zachtjes om hem heen en
ga elders om hem wenen,
maar laat hem staan.

Leo Vroman (1915-2014)


Peter Pontiac, Kraut

februari 16, 2014

ppJoop Pollmann werd in 1922 geboren in Leiden, aan de voet van de burcht, op de plaats waar de Oude en Nieuwe Rijn samenkomen. (Zeg maar boven café Annie’s Verjaardag.) Zijn vader verkocht katholieke religieuze artikelen en het is wellicht geen toeval dat de winkel die nu in het huis zit, de producten aanbiedt van Rituals. Joop moet een pienter knaapje zijn geweest met een romantische inborst, die als puber sympathie ontwikkelde voor het fascisme.

Deze fascinatie zal hebben samengehangen met enerzijds de uitstraling van dynamiek en anderzijds iets wat ik met enige aarzeling aanduid als “moreel appèl”. Het liberalisme, met zijn nadruk op de individuele vrijheid, was volgens velen ontaard tot cynisch egoïsme; door van mensen te vragen hun kleine belangetjes ondergeschikt te maken aan de grotere, leek het fascisme (net als het communisme) een mogelijkheid te zijn tot spiritueel herstel. Claus von Stauffenberg is een andere katholiek die hier wel iets in zag.

Lees de rest van dit artikel »


Interview met Ken Broeders

februari 1, 2014
Omslag

Omslag

Het vijfde deel van Ken Broeders’ reeks over de Romeinse keizer Julianus Apostata (meer) is verschenen. Bij een nieuwe uitgeverij en op groter formaat, maar met dezelfde, fascinerende held: de laatste heidense keizer van Rome. Voor een interview (dat in december is gepubliceerd in Stripschrift) zocht ik de tekenaar op in Antwerpen.

De obligate vraag maar eerst: waarom de Late Oudheid? Waarom Julianus?

Mijn fantasyreeks Voorbij de Steen had een min of meer Laat-Romeinse setting. Dat deed ik voornamelijk om het visuele aspect, maar ook omdat ik geboeid ben door die periode. Naarmate ik me meer documenteerde, raakte ik ook meer gefascineerd.

Lees de rest van dit artikel »


Nogmaals Sapfo

januari 15, 2014

Sapfo (Capitolijnse musea, Rome)

Ik blogde al over Sapfo. Vandaag doe ik dat nog eens, want dit was dus iets waar ik helemaal blij van werd, die aankondiging, eergisteren, dat twee gedichten waren ontdekt van de Griekse dichteres. U vindt de voorgenomen wetenschappelijke publicatie hier, u vindt de vertaling die de Nijmeegse classicus Vincent Hunink terstond maakte daar en u vindt hieronder mijn poging te tonen hoe leuk oudheidkundige puzzels zijn.

Eerst even iets over Sapfo. Ze is een van de weinige bij het grote publiek bekende antieke auteurs. Vrijwel iedereen heeft wel eens van haar gehoord: ons woord “lesbisch” is afgeleid van haar woonplaats. Haar gedichten zijn echter minder bekend en dat is ook logisch, want ze zijn merendeels verloren gegaan.

Lees de rest van dit artikel »


Bomans’ Kopstukken

november 18, 2013

bomans

Vraag: Bestaan er meerdere Sinterklazen?
Antwoord: Er bestaat slechts één Sinterklaas, doch in meerdere personen.

Toen ik deze zin voor de eerste keer las, heb ik er zó om gelachen dat ik, toen ik Godfried Bomans’ Kopstukken ter voorbereiding van dit stukje herlas, al voorpret had bij de “Kleine catechismus van St.-Nicolaas“, waarvan dit de eerste vraag is. Ik vrees alleen dat je minstens vijftig moet zijn om de parodie te herkennen op de aloude catechismus: een samenvatting van het rooms-katholiek geloof die kinderen ooit uit het hoofd leerden. Daarin heet het dat er slechts één God is, maar in drie personen.

Het hoge woord moet eruit: Kopstukken is nauwelijks meer te lezen zonder historische toelichting. Het gaat om een reeks korte stukken over even markante als fictieve personen die in 1945-1946 onder de titel “Kleine interviews” verscheen in Elseviers Weekblad. We zouden ze tegenwoordig columns noemen, en het is interessant te zien dat in die tijd, toen het genre aan het ontstaan was, het aantal woorden nog niet vast lag en de stukjes werden aangeduid als satiren. Hoe populair ze zijn geweest, blijkt uit het feit dat de jongste begin november ’46 werd gepubliceerd en dat van de bundel nog datzelfde jaar de elfde druk verscheen.

Lees de rest van dit artikel »


Hamlet de Deen

november 17, 2013
Runen-inscriptie: gedenksteen voor een koning Sigtrygg

Runen-inscriptie: gedenksteen voor koning Sigtrygg

Eergisteren bezochten we de oude Vikingstad die in Duitsland Haithabu en in Denemarken Hedeby wordt genoemd. Ik adviseer u de eerste naam te gebruiken, omdat de Deense /d/ onuitspreekbaar is. Hoe dan ook, het gaat om een grote stad, omgeven door een ringwal (kijk maar), gelegen op de Deense istmus. Dat is de plek waar de afstand tussen de Oostzee en Noordzee het kortst is en waar schepen op ossenkarren werden verplaatst. Hier ligt ook de enorme muur die het zuiden van Jutland moest beschermen tegen de Saksen in noordelijk Duitsland, de Danevirke.

Enkele Vikinghuizen zijn herbouwd en er is een erg mooi, zeker te bezoeken, rustig museum, waar onder andere de oude technieken worden uitgelegd en wordt getoond tot waar handel werd gedreven: Byzantium in het verre oosten en in het westen de Frankische gebieden – Karel de Grote kon een muntstelsel invoeren dankzij het zilver dat hij via de Vikinghandelaren verwierf uit het Abbasiedenkalifaat. Helemaal in het verre westen waren de Engelse steden de handelspartners van Haithabu.

Lees de rest van dit artikel »


Apollonios van Tyana (slot)

november 10, 2013

Magiërs in Betlehem (Museo nazionale della civiltà romana, Rome)

[Dit is het laatste van mijn stukjes over Apollonios van Tyana, die ik presenteer ter gelegenheid van de verschijning van de door mijn vriendin Simone Mooij gemaakte vertaling van FilostratosLeven van Apollonios. Het eerste stukje is hier en literatuur is daar.]

We hebben in de vorige stukjes gezien dat Apollonios een pythagorese filosoof was die boeken schreef over astrologie en offers. Hij werd beschouwd als magiër: mensen geloofden dat hij de toekomst kon voorspellen en zieken kon genezen. Ik vertelde in mijn vorige stukje dat dit soort “goddelijke mannen” een normaal personage waren in de antieke wereld.

Lees de rest van dit artikel »


Apollonios van Tyana (10)

november 8, 2013

Pythagoras (Capitolijnse Musea, Rome) (Als u er Bin Laden in wil herkennen, mag dat ook)

[Dit is het tiende van twaalf stukjes over Apollonios van Tyana, die ik presenteer ter gelegenheid van de verschijning van de door mijn vriendin Simone Mooij gemaakte vertaling van FilostratosLeven van Apollonios. Het eerste stukje is hier en literatuur is daar.]

Ik somde gisteren op wie Apollonios, als we de authenticiteitscriteria toepassen, zou zijn geweest. Hij

leefde in de tweede helft van de eerste eeuw, presenteerde zich als magiër en pythagorese filosoof. Hij wilde de culten hervormen en schreef boeken over astrologie, offers en pythagorisme. Hij reisde naar India. Mensen geloofden dat hij de toekomst kende en zieken kon genezen.

Een paar problemen blijven zo onopgelost. In de eerste plaats: het Leven van Apollonios bevat enkele korte – eerlijk gezegd: platvloerse – dialogen en een apologie. Beide dienen om de wijze van Tyana te presenteren als een soort Sokrates. De apologie is zeker een compositie van Filostratos, maar van de dialoogjes valt te overwegen of het bewerkingen zijn van materiaal dat hij aantrof in zijn tradities. Ik heb geen methode om dat te bepalen, en dat is jammer, want ik zou graag willen weten of Apollonios zichzelf of Filostratos zijn stof modelleerde op Sokrates. De gedachte dat een leerling van Apollonios de stof zo kan hebben bewerkt, verdient eveneens overweging.

Lees de rest van dit artikel »


Apollonios van Tyana (9)

november 7, 2013

De komende vertaling

[Dit is het negende van twaalf stukjes over Apollonios van Tyana, die ik presenteer ter gelegenheid van de verschijning van de door mijn vriendin Simone Mooij gemaakte vertaling van FilostratosLeven van Apollonios. Het eerste stukje is hier en literatuur is daar.]

In het vorige stukje introduceerde ik vier criteria om te bepalen wie de “echte” Apollonios is geweest. Dit keer laat ik die los op de bronnen en dat levert een stukje op dat – ik erken het – eerder een opsomming is dan een verhaaltje. In volgorde van afnemende waarschijnlijkheid:

1. Apollonios leefde in de tweede helft van de eerste eeuw

  • Onafhankelijke bevestiging: Lucianus noemt een leerling van Apollonios in de eerste helft van de tweede eeuw.
  • Vijfvoudige attestatie: Moiragenes, Brieven (vooral Brief 58, dateerbaar in 82/83), Damis, Anastasius Sinaitica, vermelding door een zekere Domninus.
  • Consistentie: Apollonios wordt vermeld als tijdgenoot van Eufrates en Domitianus.

Lees de rest van dit artikel »


Apollonios van Tyana (8)

november 5, 2013
Boekomslag

De komende vertaling

[Dit is het achtste van elf stukjes over Apollonios van Tyana, die ik presenteer ter gelegenheid van de verschijning van de door mijn vriendin Simone Mooij gemaakte vertaling van FilostratosLeven van Apollonios. Het eerste stukje is hier en literatuur is daar.]

Nu we “achter” de tekst van FilostratosLeven van Apollonios hebben gekeken en hebben vastgesteld wat er te weten valt over de voorfilostrateïsche tradities, kunnen we kijken welk beeld we daaruit krijgen, en om dat enigszins objectief te doen, maken we gebruik van enkele authenticiteitscriteria. Ze zijn ontwikkeld in het onderzoek naar de historische Jezus, maar kunnen algemener worden toegepast.

Het eerste is onafhankelijke bevestiging. Als een auteur die niet werkelijk is geïnteresseerd in Apollonios iets bevestigt dat we ook weten uit de voorfilostrateïsche tradities, is het redelijk aannemelijk dat dit element wel historisch betrouwbaar zal zijn. Een voorbeeld uit het Jezusonderzoek is dat ook heidense bronnen als Tacitus en Lucianus vertellen dat Jezus is gekruisigd. Daarmee is niet alleen het bestaan van Jezus aannemelijk gemaakt – zelfs bronnen die negatief over Jezus oordelen ontkennen zijn bestaan niet – maar ook de wijze waarop zijn leven ten einde kwam.

Lees de rest van dit artikel »


Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 225 andere volgers