Twaalf Olympische goden

augustus 30, 2014
De Aufanische Matres (Nettersheim)

De Aufanische Matres (Nettersheim)

De oude Grieken en Romeinen vereerden de twaalf Olympische goden, heet het. Ze worden inderdaad genoemd door de dichter Hesiodos en zijn ook niet helemáál zonder betekenis, maar het is in feite maar een beetje theorie.

Vergelijk het met het rooms-katholicisme. Katholieken vereren officieel God de Vader, God de Zoon en God de Heilige Geest, maar wie Rome bezoekt zal vaststellen dat van de ruim 280 kerken binnen de stadsmuren er twee zijn voor de heilige Drie-eenheid, één voor Jezus en een kleine vijftig voor Maria. Wie kijkt naar de bidprentjes herkent Padre Pio en de huilende Madonnina van Civitavecchia, maar geen God de Vader, Zoon of Heilige Geest. De geloofspraktijk wijkt af van de theorie.

Lees de rest van dit artikel »


Het Mytilene-debat

augustus 29, 2014
gerasa_mosaic_thucydides_siii_altes_museum2

Thucydides (Altes Museum)

Je ziet in antieke teksten alleen wat je zien kúnt. Dat klinkt als het intrappen van een open deur, maar het is vrij principieel: je kunt in een tekst alleen dat herkennen wat aansluit op jouw denkcategorieën. De middeleeuwse Arabieren, die geen toneel hadden, hebben nooit begrepen wat Aristoteles bedoelde met de Poëtica, zijn boek over tragedies.

Toch kom je in een bron een enkele keer iets tegen dat je tot inzicht brengt. Michael Polanyi heeft uitgelegd hoe dat komt: je hebt al eerder, halfbewust, een idee opgedaan van wat waar zou kunnen zijn en identificeert iets dus als waar als het daarop lijkt. Zoiets had ik met het Mytilene-debat in de Geschiedenis van de Peloponnesische Oorlog van de Atheense historicus Thucydides. Levend in een cynische tijd, kan ik een cynische boodschap herkennen.

Lees de rest van dit artikel »


Uit Nazaret?! (3)

augustus 28, 2014

OmslagEen tijdje geleden postte ik twee stukjes (1, 2) over de vraag wat het betekende dat Jezus afkomstig was uit Nazaret. Ik vertelde dat hij kwam uit een behoudend gebied, Galilea, waar mensen zich door verstedelijking en romanisering bedreigd voelden in hun identiteit. Een leuke archeologische aanwijzing is dat de Galileeërs geen Romeins aardewerk benutten. Interessant is ook dat de leden van Jezus’ familie “klassieke” Joodse namen droegen: het waren mensen die hechtten aan hun Joodse identiteit.

Ik wees ook op de door Jezus gekozen rol: hij was geen klassieke schriftgeleerde die mensen met Bijbelverzen om de oren sloeg, hij was niet geaffilieerd aan de tempel, maar presenteerde zich als een profeet die zijn gezag onderstreepte door wonderen te verrichten. Een man als Elia of Elisa, of de genezende charismaticus Hanina ben Dosa. De vakterm is chakham.

Lees de rest van dit artikel »


Schelden en terugschelden

augustus 27, 2014

schamaWat doe je, als christelijke auteurs je beschuldigen van zo’n beetje alle delicten uit het Wetboek van Strafrecht en speciaal voor jou zelfs nog een misdrijf verzinnen? Ga je rustig uitleggen dat het allemaal berust op een misverstand? Nee natuurlijk. Dat kost teveel tijd en zou bovendien de indruk wekken dat je iets te verdedigen hebt. Dus scheld je terug. Dat is nu zo. Dat was vroeger zo.

De christelijke polemiek tegen de joden begint al in het Nieuwe Testament. De gemeenschap waarvoor Johannes zijn evangelie schrijft, had een pijnlijke breuk met een joodse gemeenschap achter de rug en de evangelist ziet er geen been in ‘de’ joden aan te duiden als duivelskinderen. In de loop van de tweede eeuw worden de verwijten nog grover. Bisschop Melito verwijt de joden – opnieuw: ‘de’ joden – het misdrijf der ‘theocide’, de godsmoord. Het is geen frisse lectuur.

Lees de rest van dit artikel »


Twaalf Lycische goden

augustus 25, 2014
lycian_twelve_gods_relief1_mus_antalya

Twaalf Lycische goden (Archeologisch museum Antalya)

Druk druk druk, dus vandaag even een simpel stukje. Bovenstaand is een klein reliëfje uit het Archeologische museum van Antalya in Turkije, een van de mooiste musea die ik ken. Het topstuk is een klein kistje waarin nog wat botresten liggen van Sint-Nikolaas, dus u wil daarheen. De fenomenale collectie Grieks-Romeinse sculptuur pakt u dan en passant wel mee.

Het bovenstaande is een reliëfje uit het Lycië (in zuidwest-Turkije) uit de Romeinse tijd. U ziet bovenaan twaalf goden, met middenin de oppergod, Zeus. Onderaan ziet u zijn dochter, Artemis. Dit zijn Griekse namen, maar de afbeeldingswijze is helemaal niet Grieks of Romeins.

Lees de rest van dit artikel »


De Wevers Augustus

augustus 23, 2014

1.

Mijn geliefde kreeg nooit genoeg van verhalen over de Romeinse keizers. Het was beslist niet alleen om mij een plezier te doen dat ze op een vrijdagavond voorstelde een TV-programma te kijken over Constantijn de Grote. Dus zaten we met een wijntje op de bank, tegen elkaar aangekropen, om te zien wat Cambridge-hoogleraar Keith Hopkins had te vertellen over de kerstening van het Romeinse Rijk.

Hopkins, die gold als een grootheid in mijn vak, deed zijn uitleg aardig, maar stelde mijn geliefde toch teleur. Ik merkte het aan van die kleine dingen: ze zat wat minder ontspannen op de bank en nipte net iets te vaak van haar wijn. Uiteindelijk kwam het hoge woord eruit. “Is dit alles wat bij jullie een hoogleraar te vertellen heeft? Dat Constantijn het christendom begunstigde, dat heb ik al op het gymnasium geleerd hoor.” En dan, na een korte pauze, de uppercut: “Trouwens, dat leert iederéén.”

Lees de rest van dit artikel »


Bronnenhoppen

augustus 22, 2014

Je zou het “bronnenhoppen” kunnen noemen en je zou het kunnen definiëren als de neiging van historici overdreven te vertrouwen op de bronnen. Ik zal een voorbeeld geven uit eigen werk: de Romeinse verovering van Germanië.

Van de eerste fase hebben we informatie uit het geschiedwerk van Cassius Dio, die beschrijft hoe Augustus’ adoptiefzoon Drusus in 12-9 v.Chr. de valleien van de Lippe en de Main verovert en het gebied tussen Weser en Elbe verkent. Hij overlijdt als de oorlog is afgerond. Voor de tweede fase hebben we de beschikking over het geschiedwerk van Velleius Paterculus, die de campagnes van 4 en 5 n.Chr. beschrijft, waarmee Drusus’ broer Tiberius (de latere keizer) de aanspraken verplaatst naar de Elbe. Over de gebeurtenissen van 9, waarin de Romeinen een geduchte nederlaag leden in het Teutoburgerwoud, hebben we vrij veel bronnen, waarna Tacitus de wraakexpedities beschrijft.

Lees de rest van dit artikel »


Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 255 andere volgers