Brief

juli 23, 2014
Brief, gevonden in Tell Brak (Syrië)

Brief, gevonden in Tell Brak (Syrië)

De foto hierboven toont een brief die rond 1350 v.Chr. is verstuurd. Het is een beetje moeilijk te zien, maar op de onderste helft is de afdruk te herkennen van een zogeheten rolzegel: een kleine stenen cilinder waarin een plaatje is gekerfd dat kon worden afgerold over een kleitablet. De eigenlijke brief tekst is bovenaan gekrasd in het kleitablet, dat zo groot is als een sigarettenpakje.

Het zegel kan worden geïdentificeerd als dat van de plaatselijke heerser van een stadje dat Nuzi heette en lag in het noorden van Irak. De man, die Shaustatar heet, schrijft dat het zegel voortaan toebehoort aan koning Tushratta van Mitanni.

Lees de rest van dit artikel »


Vingers en cijfers

juli 22, 2014

pellegriniEr is iets raars aan de hand met herdenkingen. Dat wat herdacht moet worden is in het 100e jaar niet belangrijker dan in het 99e jaar. De enige reden om dit jaar 2000 jaar keizer Augustus, 1200 jaar Karel de Grote of 100 jaar Eerste Wereldoorlog te herdenken, is dat die aantallen er zo leuk bij staan in het tientallig stelsel. Anders gezegd, we hebben de platvloersheden dit jaar te wijten aan het feit dat we tien vingers hebben. Het belang van geschiedenis afhankelijk van een biologisch feitje.

Zouden we twee keer drie vingers en een zestallig stelsel hebben, dan noteerden we dit jaar dat Augustus 13132 jaar dood was, dan schreven we nu dat Karel de Grote 5320 jaar geleden overleed en hadden we alweer tot 244 geteld voor het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Dan zouden we nu niets herdenken.

Lees de rest van dit artikel »


Dood in Triëst (1)

juli 21, 2014
Winckelmann

Winckelmann

Dertien jaar geleden: ik was op weg naar Rome, of eigenlijk Ostia, waar ik gedurende een paar weken wilde werken aan een boek. Het werd een gouden tijd, onvergetelijk doordat AS Roma landskampioen werd. De pret begon echter al op de heenweg: we reden om over Udine omdat we naar het eiland Krk wilden. Niet dat er iets is te zien, maar mijn reisgenoot en ik waren als kind, bladerend door de atlas, al gefascineerd geraakt door een plaatsnaam zonder klinker.

Tenzij u kikt op zwaarlijvige Duitsers die in een te kleine zwembroek op een scooter over de boulevard crossen, kan ik u Krk niet aanraden. Triëst des te meer. Het is de laatste Italiaanse stad voor je Slovenië binnenrijdt. De Porto Vecchio, het Romeinse amfitheater en de witte wijn bij de lunch schieten me als eerste te binnen, maar we kwamen voor het graf van Johann Joachim Winckelmann (1717-1768), de grondlegger van de kunstgeschiedenis.

Lees de rest van dit artikel »


De Didache

juli 17, 2014

didacheJezus was een Jood. Al zijn familieleden hebben namen uit de tijd van de Joodse patriarchentijd, de meeste van zijn leerlingen eveneens. Hij zwierf door de Joodse wereld, werd beschouwd als messias, droeg tsietsiet aan zijn kleding, bediscussieerde halachische kwesties en predikte een door-en-door Joodse boodschap: de geschiedenis zou een einde gaan krijgen en Israël zou worden hersteld. Veel Joodser kun je het niet krijgen.

Zijn eerste leerlingen leefden in Jeruzalem, een keuze die niet vanzelf zal hebben gesproken: ze kwamen merendeels immers uit Galilea en Jezus’ optreden in Jeruzalem was, naar de maatstaven van deze wereld, geen onverdeeld succes geweest. De gelovigen verwachtten echter zijn spoedige terugkeer en omdat het eschatologisch drama zich afspeelde in Jeruzalem, vestigden de Galileeërs zich in de heilige stad. Tot op de huidige dag schijnen er Joden te zijn die, met het oog op de Eindtijd, graag op de Olijfberg willen worden begraven.

Lees de rest van dit artikel »


Vissen

juli 15, 2014
De visvijver

De visvijver

Şanlı Urfa is een stad in het zuidoosten van Turkije. Rijd naar het westen en je bereikt na een uur de Eufraat, ga naar het oosten en je staat na een halve dag aan de Tigris. De wegen zijn perfect maar zwaarbewaakt, want ze vormen de grens met Syrië, dat zo’n veertig kilometer verder naar het zuiden ligt. In de Oudheid heette het hier Osrhoëne, wat is afgeleid van Urhai, de oudste naam van deze stad. De moderne naam Urfa is er ook van afgeleid.

De soldaten van Alexander de Grote noemden de stad overigens Edessa, omdat de plek lijkt op de gelijknamige stad in Macedonië: op een hoog terras was een citadel waar het water van neerstroomde, naar een groot waterbekken. Daar is nu een vijver waarin zoveel vissen zwemmen, dat ik er, toen ik er tien jaar geleden voor het eerst kwam, onpasselijk van werd.

Lees de rest van dit artikel »


Griekse oorlogvoering (2)

juli 12, 2014
Korinthische helm (British Museum)

Korinthische helm (British Museum)

[Ik ben deze dagen vooral bezig met werken aan mijn boek en terugkeren van Curaçao naar Amsterdam. Mijn collega en vriend Josho Brouwers, redacteur van Ancient Warfare, is gisteren en vandaag gastblogger. Het eerste deel was hier.]

Gebrek aan theoretische inkadering

Het derde probleem is dat wetenschappers die zich met de oudheid bezighouden, en de Griekse oorlogvoering in het bijzonder, geen duidelijke methodologie hebben. Men bestudeert het oorspronkelijke bewijsmateriaal en ‘leest’ daar het verleden uit. Vooroordelen worden niet expliciet gemaakt; theoretische kaders worden genegeerd. Vrijwel nooit maakt men duidelijk welke theorieën men aanhangt, hoe men de gegevens interpreteert, enzovoort.

Dit zorgt ervoor dat stomme fouten gemakkelijk in verhandelingen van wetenschappers kunnen sluipen. Zo maakt men zich niet zelden schuldig aan de zogenaamde Everest Fallacy van Keith Hopkins. Herodotus beschrijft bijvoorbeeld de Slag der Kampioenen, waarin de Argivers en Spartanen besloten om een oorlog te laten beslechten in een veldslag bestaande uit 300 kampioenen aan elke zijde. De strijd verliep echter niet zoals gepland en een algemene strijd tussen de legers brak naderhand alsnog uit. Volgens veel moderne wetenschappers is deze slag een voorbeeld van het ‘ritualiserende’ karakter van oorlogvoering in het archaïsche Griekenland. Maar Herodotus beschrijft deze veldslag niet omdat hij normaal is, maar juist omdat hij uitzonderlijk is.

Lees de rest van dit artikel »


Griekse oorlogvoering (1)

juli 11, 2014
Korinthische helm (British Museum)

Korinthische helm (British Museum)

[Ik ben deze dagen vooral bezig met werken aan mijn boek en terugkeren van Curaçao naar Amsterdam. Mijn collega en vriend Josho Brouwers, redacteur van Ancient Warfare, is vandaag en morgen gastblogger.]

Vorige week was ik Wales, om precies te zijn in het plaatsje Aberystwyth. Hoewel redelijk klein, bezit dit kustplaatsje een universiteit waar voor de tweede keer de International Ancient Warfare Conference werd georganiseerd.

Het congres barstte los op dinsdag 1 juli en nam drie dagen in beslag, waarbij steeds twee parallelle sessies plaatsvinden. Het was een zeer aangenaam congres met veel goede en enkele zeer sterke lezingen. Ik bezocht het als redacteur van het populairwetenschappelijke tijdschrift Ancient Warfare, dat alweer sinds 2007 door Karwansaray Publishers in Zutphen wordt uitgegeven.

Lees de rest van dit artikel »


Altijd te goedgelovig (1)

juli 9, 2014

De snipper waarom het allemaal te doen is

Op 18 september 2012 kondigde een Harvard-onderzoekster aan dat ze een tekstsnipper had gevonden waarin Jezus van Nazaret werd opgevoerd, sprekend over zijn echtgenote. De publicatie van het Evangelie van de Vrouw van Jezus was aangenomen door de Harvard Theological Review, een belangrijk wetenschappelijk tijdschrift, en mijn eigen eerste reactie was dat het nieuws daarom wel zou kloppen. Toen ik erover blogde wees ik erop dat de speculaties over Jezus’ burgerlijke status die meteen de ronde deden (“Jezus wel degelijk getrouwd”, kopte De Volkskrant), niets meer waren dan speculaties. De controverse was voorspelbaar, maar het fragment leek te jong om enige waarde te hebben voor de speurtocht naar de historische Jezus.

Ik had minder goed van vertrouwen moeten zijn. Eigenlijk wist ik best dat het feit dat een artikel door een redactie wordt aangenomen, geen kwaliteitsgarantie meer vormt. In 2011 had ik nog een boek gerecenseerd waarin ik had geconcludeerd dat een hele redactie had zitten slapen (de Nederlandse versie is hier). Ik keek er dus niet van op toen meteen na de aankondiging van het Evangelie van de Vrouw van Jezus de eerste kritiek opdook in de blogosfeer. Ik was weer eens te goedgelovig geweest.

Lees de rest van dit artikel »


Wetenschapsfraude in 1498

juli 8, 2014
Geleerden uit de Renaissance

Geleerden uit de Renaissance

In 1498 publiceerde een geleerde monnik uit Viterbo, Giovanni Nanni (1432-1502), zeventien delen met Commentaria super opera diversorum auctorum de antiquitatibus loquentium, ofwel “Commentaren op de werken van diverse oudheidkundige auteurs”. Het ging om aantekeningen bij materiaal dat hij deels had gekregen van een Armeense monnik en deels had aangetroffen in een bibliotheek in Mantua.

Het was voor de geleerden van die tijd volkomen nieuw, al waren de auteursnamen Berossos en Megasthenes vertrouwd en waren uit hun oeuvre zelfs wat fragmenten bekend. Ook Manethon was een oude bekende: verschillende antieke auteurs verwezen naar zijn Egyptische geschiedenis. De vondsten vormden een sensatie, aangezien onder de herontdekte teksten beschrijvingen waren van gebeurtenissen waarbij het Joodse volk betrokken was geweest. Talloze Bijbelpassages waarvan de historische betrouwbaarheid in twijfel was getrokken, vonden nu onafhankelijke bevestiging, zodat het gelijk van de Kerk was vastgesteld.

Lees de rest van dit artikel »


Kat met kuikens

juli 7, 2014
Egyptische kat (Vaticaanse musea)

Egyptische kat (Vaticaanse musea)

Zomaar, een detail van een oud-Egyptisch reliëf. Voor de liefhebber: het dateert uit de tijd van de zesde dynastie: de nabloei van het Oude Rijk ofwel de late vierentwintigste tot de vroege tweeëntwintigste eeuw v.Chr. Het is te zien in de Vaticaanse Musea en dat zal vermoedelijk betekenen dat het in Midden-Italië is opgegraven.

Ik denk niet dat er een diepere betekenis zit achter deze afbeelding: de Egyptische kunstenaar heeft gewoon een kat willen afbeelden die op het punt stond een paar hulpeloze kuikens te verschalken. Een rijke Romein heeft het twee-en-half millennium later in Egypte gezien, vond het mooi en heeft het meegenomen naar zijn huis in de buurt van Rome. Archeologen hebben het opgegraven en vonden het mooi genoeg om in een museum te tonen. En ik vind het weer mooi genoeg om u te tonen.

[Dit was de zesenvijftigste aflevering in mijn reeks museumstukken; een overzicht is hier.]


Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 240 andere volgers