Altijd te goedgelovig (1)

juli 9, 2014

De snipper waarom het allemaal te doen is

Op 18 september 2012 kondigde een Harvard-onderzoekster aan dat ze een tekstsnipper had gevonden waarin Jezus van Nazaret werd opgevoerd, sprekend over zijn echtgenote. De publicatie van het Evangelie van de Vrouw van Jezus was aangenomen door de Harvard Theological Review, een belangrijk wetenschappelijk tijdschrift, en mijn eigen eerste reactie was dat het nieuws daarom wel zou kloppen. Toen ik erover blogde wees ik erop dat de speculaties over Jezus’ burgerlijke status die meteen de ronde deden (“Jezus wel degelijk getrouwd”, kopte De Volkskrant), niets meer waren dan speculaties. De controverse was voorspelbaar, maar het fragment leek te jong om enige waarde te hebben voor de speurtocht naar de historische Jezus.

Ik had minder goed van vertrouwen moeten zijn. Eigenlijk wist ik best dat het feit dat een artikel door een redactie wordt aangenomen, geen kwaliteitsgarantie meer vormt. In 2011 had ik nog een boek gerecenseerd waarin ik had geconcludeerd dat een hele redactie had zitten slapen (de Nederlandse versie is hier). Ik keek er dus niet van op toen meteen na de aankondiging van het Evangelie van de Vrouw van Jezus de eerste kritiek opdook in de blogosfeer. Ik was weer eens te goedgelovig geweest.

Lees de rest van dit artikel »


De god van de gaten

april 2, 2014

post-atheistIn de achttiende eeuw stelden geleerden voor het eerst de vraag waar religie vandaan kwam. Ze opperden dat het iets te maken had met angst voor onbegrepen natuurkrachten. Voor die theorie konden ze teruggrijpen op het oude Griekenland, waar Zeus de dondergod was, Demeter de kiemkracht vertegenwoordigde en Poseidon werd geacht aardbevingen te veroorzaken. Wetenschappers hebben sindsdien uiteraard ontdekt dat bliksem, vruchtbaarheid en aardbevingen natuurlijke oorzaken hadden.

Er bleven echter voldoende onverklaarde zaken over en menig gelovige greep die aan als argument dat God toch bestond. De negentiende eeuw zag zo een leuk debat tussen enerzijds conservatieve gelovigen, die de aandacht vestigden op zaken die de wetenschap niet kon verklaren – zoals de genezingen in Lourdes – en die dan het bestaan van een welwillende godheid moesten bewijzen, en anderzijds wetenschappers die deze mysteriën een voor een toch verklaarden. Zeker nadat Darwin de evolutieleer had geformuleerd, was Gods bestaan een hypothese waaraan men weinig behoefte meer had.

Lees de rest van dit artikel »


Kwakgeschiedenis: Reza Aslan

maart 25, 2014

post-atheistDe opvattingen van Jezus van Nazaret waren niet die van de kerk die in zijn naam werd gesticht: dat is het vertrekpunt van de speurtocht naar de historische Jezus. Die speurtocht is nogal frustrerend. Al een eeuw geleden concludeerde Albert Schweitzer dat we alleen zeker wisten dat de Joodse wijsheidsleraar had verwacht dat het einde der tijden nabij was. De Duitse theoloog wees er verder op dat wetenschappers, doordat er zo weinig zekerheid bestond, konden wegredeneren wat ze niet beviel en konden selecteren wat in hun straatje paste. Jezusportretten zeiden daarom meer over degene die ze schetste dan over de man uit Nazaret.

Dat was 1906. Een halve eeuw verkeerde het onderzoek in een impasse, maar het werd hernomen na de ontdekking van de Dode Zee-rollen, waardoor Jezus beter in zijn Joodse context kon worden geplaatst. Tegelijk werden criteria geformuleerd die moesten verhinderen dat onderzoekers selectief met hun informatie omgaan.

Lees de rest van dit artikel »


De Lijkwade van Turijn

maart 18, 2014

post-atheistHet voorjaar begon dit jaar al in de winter en de traditionele paashoax is ook veel te vroeg. In de week voor pasen is er altijd wel een wetenschapper die zichzelf aan exposure en de pers aan bladvulling helpt met een sappig nieuwtje over Jezus. Het zijn doorgaans niet de beste onderzoeksresultaten die zo publiciteit krijgen. Zeg maar gerust dat elk Jezusbericht in de aanloop naar pasen een hoax is.

Zo werd eens aangekondigd dat “de” wetenschap had geconcludeerd dat Judas Jezus niet kon hebben verraden. Twee jaar geleden was er de claim dat Jezus een hermafrodiet kon zijn geweest. Het jaar ervoor mochten we lezen dat Jezus het Laatste Avondmaal niet op (witte) donderdag zou hebben gevierd maar een dag eerder. Allemaal academici van het tweede echelon, allemaal kul, allemaal slim getimed, allemaal in de media, allemaal schadelijk voor de echte wetenschap.

Lees de rest van dit artikel »


Dubbele standaard

maart 13, 2014

creatieIn de slipstream van de Wageningse bedankje-voor-God-affaire kwam ook naar buiten dat bijzonder hoogleraar christelijke filosofie Henk Jochemsen niet alleen werkzaam was aan de universiteit, maar tevens voor een groep creationisten. Creationisme is, zoals bekend, geen wetenschap maar eerder een geloofswaarheid waarvoor men empirisch bewijst zoekt. Een pseudowetenschap.

Niemand kan een wetenschapper verbieden dat hij een nevenfunctie heeft. Alleen onder bijzondere omstandigheden kan een werkgever zijn personeel voorschriften opleggen voor in zijn vrije tijd. Dat geldt ook voor bijzonder hoogleraren christelijke filosofie. Maar je kunt niet zeggen dat het goed is voor de beeldvorming rond de universiteit als het lijkt dat een hoogleraar de ene dag wetenschapper is en de andere dag pseudowetenschapper. De universiteit van Wageningen heeft echter besloten Jochemsen niet op zijn bijbaan aan te spreken, zo lees ik vandaag.

Lees de rest van dit artikel »


Kwakgeschiedenis: afrikanisme (2)

februari 14, 2014
vrouwen

Een Egyptisch en een Grieks beeld

In mijn vorige stukje introduceerde ik de theorie dat de antieke beschaving zou zijn ontstaan in zwart Afrika. Dat de mensheid is ontstaan in dat werelddeel, is een vrij gangbaar idee en dat er machtige “zwarte” koninkrijken zijn geweest, staat evenmin ter discussie. Wat wel discutabel is, is de bewering dat het oude Egypte moet worden gerekend tot de geschiedenis van zwart Afrika, zoals Cheikh Anta Diop meende te kunnen bewijzen, en dat de Griekse en Romeinse cultuur op de zwart-Egyptische beschaving voortbouwde.

Dit laatste is onder andere verdedigd door de vorig jaar overleden Martin Bernal. In Black Athena betoogt hij om te beginnen dat er een racistische bias is geweest in de westerse wetenschap, om vervolgens uit te pakken met een overstelpende hoeveelheid redenen waarom de Grieken aan zwart Egypte schatplichtig zijn geweest.

Lees de rest van dit artikel »


Kwakgeschiedenis: afrikanisme (1)

februari 14, 2014

De Nubische farao Taharqo (British Museum)

Ze kwam uit Benin City in Nigeria, werkte in een ziekenhuis in Londen en sprak zowel Yoruba als Engels. Mijn toenmalige geliefde had een mooie Afrikaanse naam, maar die had ze niet altijd gedragen. Als kind had ze een bijbelse naam gehad die ze tegenwoordig opnieuw voert. Haar Afrikaanse naam vertegenwoordigde, om zo te zeggen, een fase van zwart bewustzijn.

Het verbaasde me vaak. Ik heb weinig mensen gekend die zo kritisch waren en zo vaak de vraag stelden of iets wel waar was, maar wanneer het ging om het glorieuze verleden van de oude Afrikaanse koninkrijken, dan nam ze alles aan met een opvallende goedgelovigheid. Dat mag uiteraard en het deed niet af aan haar charme, maar het trof me. Misschien wel omdat de inconsistentie bijdroeg aan die charme.

Lees de rest van dit artikel »


Kwakgeschiedenis: chronologisch gegoochel

januari 7, 2014
Aardrijkskundelokaal

Protogeometrisch aardewerk uit Euboia (Allard Piersonmuseum, Amsterdam)

Recentelijk verscheen dit online artikel, getiteld ‘Towards an absolute chronology for the Aegean Iron Age: new radiocarbon dates from Lefkandi, Kalapodi and Corinth’, geschreven door maar liefst acht personen, namelijk: Michael B. Toffolo, Alexander Fantalkin, Irene S. Lemos, Rainer C.S. Felsch, Wolf-Dietrich Niemeier, Guy D.R. Sanders, Israel Finkelstein en Elisabetta Boaretto.

De titel van het artikel suggereert dat we hier met iets nieuws te maken hebben: er zijn C14-dateringen gegeven aan monsters uit drie sites in Griekenland, die ons in staat zullen stellen om een absolute chronologie te bepalen voor de Egeïsche IJzertijd. Het is echter niet nieuw: er wordt al jaren gesold met de absolute chronologie van het Egeïsche gebied in de periode vóór ca. 700 v. Chr. De titel suggereert dat we nu waarden hebben die niet te betwisten zijn, maar ook dat is onzin. Er verschijnen namelijk zeer regelmatig artikelen over C14-dateringen voor het Egeïsche gebied, die doorgaans nogal uiteenlopende resultaten geven.

Lees de rest van dit artikel »


Zionistische archeologie

november 6, 2013

post-atheistHet berichtje was even onopvallend als curieus: de grafkamer van de Joodse koning Herodes, waarvan Israëlische archeologen vijf jaar geleden met veel bombarie de ontdekking aankondigden, bleek bij nader inzien geen graf te zijn. Het gebeurt niet vaak dat men in Israël een archeologische vergissing erkent.

Er is daar namelijk iets vreemds aan de hand met de archeologie. Neem de huidige opgraving in Khirbet Qeiyafa, een heuvelfort uit de Vroege IJzertijd dat uitziet over de Vallei van Elah: de plaats waar David zou hebben gestreden met Goliath. Ik schrijf ‘zou hebben gestreden’, want de heldendaad wordt in de Bijbel ook toegeschreven aan een zekere Elhanan (2 Samuël 21.19). Aangezien men in de Oudheid de neiging had bijzondere daden toe te schrijven aan beroemde mensen, is het aannemelijker dat Elhanan dan David de eigenlijke held geweest. Dat weet elke oudheidkundige, dus ook de opgravers van Khirbet Qeiyafa.

Lees de rest van dit artikel »


Zwarte Piet

oktober 8, 2013

Piet

Ooit – het moet 1995 zijn geweest – leidde een vriendelijke pater mijn toenmalige geliefde en mij rond door de Romeinse catacomben. Hij wees een muurschildering aan waarop Christus en een heilige waren te zien. De wand was niet egaal, zodat Christus stond op een naar achteren buigend deel van de muur, terwijl de heilige iets naar voren leek te komen. De pater ontwaarde daarin een wonderschone theologie, namelijk dat Christus altijd een stapje terugdeed om mensen te laten schitteren.

Dat het meer had te maken met de oneffenheid van de wand, en niets meer was dan een leuk verzinsel, is helemaal niet erg. De pater maakte een pastoraal punt en de informatie die hij overdroeg sprak zijn toehoorders aan.

Lees de rest van dit artikel »


Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 241 andere volgers