Religie en wetenschap

april 15, 2014

Kleitablet (British Museum) met een lijst van verduisteringen tussen 518 en 465 v.Chr. Vermeld is onder de dood van de Perzische koning Xerxes.

Het is jammer dat we niet wonen in Amerika of Australië, want daar is dinsdagavond een maansverduistering te zien en dat is toch altijd indrukwekkend. Als er veel stof in de atmosfeer zit, kleurt de maan bloedrood. Geen wonder dat de oude volken er een akelig voorteken in zagen.

De Mesopotamiërs dachten dat het aangaf dat binnen honderd dagen een vorst zou sterven. Het aardige is dat dit klopt. Er zijn namelijk nogal wat staatshoofden en het zou vreemd zijn als er binnen honderd dagen niet ergens een regeringswisseling was.

Lees de rest van dit artikel »


De god van de gaten

april 2, 2014

post-atheistIn de achttiende eeuw stelden geleerden voor het eerst de vraag waar religie vandaan kwam. Ze opperden dat het iets te maken had met angst voor onbegrepen natuurkrachten. Voor die theorie konden ze teruggrijpen op het oude Griekenland, waar Zeus de dondergod was, Demeter de kiemkracht vertegenwoordigde en Poseidon werd geacht aardbevingen te veroorzaken. Wetenschappers hebben sindsdien uiteraard ontdekt dat bliksem, vruchtbaarheid en aardbevingen natuurlijke oorzaken hadden.

Er bleven echter voldoende onverklaarde zaken over en menig gelovige greep die aan als argument dat God toch bestond. De negentiende eeuw zag zo een leuk debat tussen enerzijds conservatieve gelovigen, die de aandacht vestigden op zaken die de wetenschap niet kon verklaren – zoals de genezingen in Lourdes – en die dan het bestaan van een welwillende godheid moesten bewijzen, en anderzijds wetenschappers die deze mysteriën een voor een toch verklaarden. Zeker nadat Darwin de evolutieleer had geformuleerd, was Gods bestaan een hypothese waaraan men weinig behoefte meer had.

Lees de rest van dit artikel »


Dubbele standaard

maart 13, 2014

creatieIn de slipstream van de Wageningse bedankje-voor-God-affaire kwam ook naar buiten dat bijzonder hoogleraar christelijke filosofie Henk Jochemsen niet alleen werkzaam was aan de universiteit, maar tevens voor een groep creationisten. Creationisme is, zoals bekend, geen wetenschap maar eerder een geloofswaarheid waarvoor men empirisch bewijst zoekt. Een pseudowetenschap.

Niemand kan een wetenschapper verbieden dat hij een nevenfunctie heeft. Alleen onder bijzondere omstandigheden kan een werkgever zijn personeel voorschriften opleggen voor in zijn vrije tijd. Dat geldt ook voor bijzonder hoogleraren christelijke filosofie. Maar je kunt niet zeggen dat het goed is voor de beeldvorming rond de universiteit als het lijkt dat een hoogleraar de ene dag wetenschapper is en de andere dag pseudowetenschapper. De universiteit van Wageningen heeft echter besloten Jochemsen niet op zijn bijbaan aan te spreken, zo lees ik vandaag.

Lees de rest van dit artikel »


Wageningse wirwar

maart 6, 2014

wur2Ik schreef al eerder over die malle kwestie in Wageningen, waar een promovendus in zijn proefschrift God niet mocht noemen. Ik meende in eerste instantie dat het ging om anticonfessionele scherpslijperij; in tweede instantie dacht ik eerder aan een decaan die, toen er eenmaal grote woorden als “scheiding van wetenschap en religie” waren gebruikt, overreageerde.

Een tweet van wetenschapsjournalist Martijn van Calmthout vanmorgen maakt de zaak pas goed merkwaardig. N.a.v. de rubriek “Twistgesprek” in de Volkskrant van vanmorgen (waarin het gaat over scherpslijperij) twittert Van Calmthout:

wur

Lees de rest van dit artikel »


Een academische kwestie

maart 4, 2014

post-atheistVan mij mag kerstmis worden afgeschaft. En pasen, pinksteren en hemelsvaartdag eveneens. Ik zie geen enkele reden om christelijke feestdagen dwingend aan de gehele samenleving op te leggen. Dat geldt ook voor het zevendaagse weekritme: een antieke erfenis die wat mij betreft mag verdwijnen. Als iemand een eed aflegt en vraagt om de hulp van God Almachtig, mogen van mij alle aanwezigen blijven zitten. Ik ben ook blij, trouwens, dat er geen “god zij met ons” meer staat op onze munten.

Dit meen ik allemaal vrij serieus. Ik stoorde me er wat aan toen ik vorig jaar een naturalisatieplechtigheid bijwoonde waar de aanwezigen mochten blijven zitten wanneer een nieuwe Nederlander een belofte aflegde, maar moesten staan als iemand een eed aflegde. Ik heb geen hekel aan religie, maar het stoort me als ik er deelgenoot van word gemaakt. Vier gerust religieuze feestdagen, maar dwing mij niet ze mee te vieren.

Lees de rest van dit artikel »


Wetenschapsanalfabetisme

februari 15, 2014

Een paar jaar geleden publiceerde een of ander onderzoeksbureau een rapport waaruit bleek dat veel mensen dachten dat de paashaas werd genoemd in de Bijbel. Van dit gebrek aan religieuze basiskennis werd natuurlijk meteen schande gesproken en ik herinner me de voorspelbaar-bezorgde stukjes over de teloorgang van onze christelijke culturele traditie, voorspelbaar-geborneerde opmerkingen over het onbegrip van onze bestuurders voor opgemelde traditie en voorspelbare oproepen tot betere financiering van de geesteswetenschappen.

Bij nader inzien bleek het onderzoekje eigenlijk niet zo sterk te zijn. Dat belet echter niet dat het nog wel eens wordt aangehaald als een aanwijzing voor het verlies aan culturele diepgang waarmee de westerse wereld heet te kampen.

Lees de rest van dit artikel »


Kwakgeschiedenis: afrikanisme (2)

februari 14, 2014
vrouwen

Een Egyptisch en een Grieks beeld

In mijn vorige stukje introduceerde ik de theorie dat de antieke beschaving zou zijn ontstaan in zwart Afrika. Dat de mensheid is ontstaan in dat werelddeel, is een vrij gangbaar idee en dat er machtige “zwarte” koninkrijken zijn geweest, staat evenmin ter discussie. Wat wel discutabel is, is de bewering dat het oude Egypte moet worden gerekend tot de geschiedenis van zwart Afrika, zoals Cheikh Anta Diop meende te kunnen bewijzen, en dat de Griekse en Romeinse cultuur op de zwart-Egyptische beschaving voortbouwde.

Dit laatste is onder andere verdedigd door de vorig jaar overleden Martin Bernal. In Black Athena betoogt hij om te beginnen dat er een racistische bias is geweest in de westerse wetenschap, om vervolgens uit te pakken met een overstelpende hoeveelheid redenen waarom de Grieken aan zwart Egypte schatplichtig zijn geweest.

Lees de rest van dit artikel »


Kwakgeschiedenis: afrikanisme (1)

februari 14, 2014

De Nubische farao Taharqo (British Museum)

Ze kwam uit Benin City in Nigeria, werkte in een ziekenhuis in Londen en sprak zowel Yoruba als Engels. Mijn toenmalige geliefde had een mooie Afrikaanse naam, maar die had ze niet altijd gedragen. Als kind had ze een bijbelse naam gehad die ze tegenwoordig opnieuw voert. Haar Afrikaanse naam vertegenwoordigde, om zo te zeggen, een fase van zwart bewustzijn.

Het verbaasde me vaak. Ik heb weinig mensen gekend die zo kritisch waren en zo vaak de vraag stelden of iets wel waar was, maar wanneer het ging om het glorieuze verleden van de oude Afrikaanse koninkrijken, dan nam ze alles aan met een opvallende goedgelovigheid. Dat mag uiteraard en het deed niet af aan haar charme, maar het trof me. Misschien wel omdat de inconsistentie bijdroeg aan die charme.

Lees de rest van dit artikel »


De archeologische malaise

februari 1, 2014
Karel en enkele paladijnen (Alte Nationalgalerie, Berlijn)

Karel en enkele paladijnen (Alte Nationalgalerie, Berlijn)

Eigenlijk is de publiciteitsgeilheid van de letterdames en -heren hemeltergend. Ik wil er niet elke keer weer over beginnen, maar het volgende geval kan ik u niet onthouden: Karel de Grote was echt lang. Dat blijkt namelijk uit de analyse van een van zijn botten.

Ja duh. “Hij was breedgebouwd en fors, lang van postuur,” schrijft Karels biograaf Einhard, die eraan toevoegt dat de vorst ondanks deze lengte goedgeproportioneerd was. “Men weet dat zijn lengte zeven keer de maat van zijn voeten bedroeg.” Misschien zijn ’s keizers kleermakers de bron van deze laatste informatie.

Lees de rest van dit artikel »


Michael Mann

januari 26, 2014
De hockeystick

De hockeystick

Niemand wordt graag vergeleken met een kinderverkrachter. Dat je, na zo’n belediging, naar de rechter stapt, is alleszins begrijpelijk en ik zal het klimaatwetenschapper Michael Mann – u kent hem van de “hockeystick” – niet kwalijk nemen dat hij het deed. Als u de details wil kennen, moet u die hier maar even nalezen; mij gaat het er in dit stukje om dat Mann het beter niet had kunnen doen.

De achterliggende vraag is hoe de wetenschap omgaat met het grote publiek. De voorlichting kent drie fases. In de eerste presenteer je de feiten. Zijn die onvoldoende om mensen te overtuigen, dan komt de tweede fase, waarin je uitlegt waarom wetenschappelijke informatie beter is dan andere. Een recent advies van de KNAW/JA adviseert voorlichters zoveel mogelijk “het wetenschappelijk bedrijf” uit te leggen. Omdat je ook daarmee sommige mensen niet overtuigt, zoek je in de derde fase naar de bezorgdheid die verhindert dat ze waarde hechten aan wetenschappelijke resultaten.

Lees de rest van dit artikel »


Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 223 andere volgers