Het backfire-effect

Vluchtelingen in Zahlé (Libanon)
Vluchtelingen in Zahlé (Libanon)

“Tijd om fictie van feiten te onderscheiden”, schrijft Carlijne Vos in een verhelderend stuk in De Volkskrant van zaterdag 23 januari over de toestroom van asielzoekers. Er is niets mis met haar betoog en indien u het nog niet heeft gelezen, moet u dat zeker doen. Als u probeert genuanceerd te danken over de problematiek, heeft u een hoop gegevens bij elkaar. Als u zich daarentegen vooral zorgen maakt, zult u worden bevestigd in uw idee dat die linkse journalisten van De Volkskrant desnoods gewoon liegen om hun multiculti-ideaal aan u op te dringen.

Die laatste reactie is dan een uiting van het backfire-effect. Het presenteren van de correcte feiten is weliswaar een manier om een discussie naar een goed einde te brengen, maar niet als de context polemisch is, zoals met de huidige discussie. Om wat voorbeelden te geven uit mijn eigen vak, de oudheidkunde:

Lees verder “Het backfire-effect”

De Nederlandse Boekengids (2)

(klik=groot)
(klik=groot)

Ik vertelde gisteren dat ik het nare gevoel heb dat onze samenleving uiteenvalt doordat elke groep  uit het enorme aanbod aan informatie zijn eigen feiten selecteert. Ik sluit niet uit dat het selecteren van diezelfde feiten – lees: het afsluiten voor andere informatie – groepen zelfs helpt zichzelf te definiëren. Ik heb het idee dat deze informatieverzuiling iets wezenlijk nieuws is en ik ben niet de enige die zich zorgen maakt over de gevolgen: Bas Heijne schreef zaterdag iets soortgelijks in het Handelsblad, al ging het hem niet om het informatieoveraanbod als oorzaak van het uiteenvallen.

Ik opperde dat er meer trefpunten moesten zijn waar mensen elkaars ideeën konden leren kennen. Het is vanuit dit perspectief dat ik kijk naar De Nederlandse Boekengids, waarvan onlangs het nul-nummer is verschenen en die ik een warm hart toedraag, zelfs als ik hieronder kritisch ben. Voor een ander perspectief: zie het stuk van Michel Gastkemper dat u eergisteren hier las.

Lees verder “De Nederlandse Boekengids (2)”

Oud nieuws

destoomslaatmeuitdeorenDat was dus niet de bedoeling, dat ik nog veel zou schrijven deze week. Reeks museumstukjes, dat was het. Maar toen kwam dit: oudhistorica Mary Beard gaf een interview over haar nieuwe boek over het Romeinse Rijk, en wordt geciteerd met de opmerking dat ‘‘There is no such thing as the fall of the Roman Empire’’.

Dat. Weten. We. Al. Een. Kleine. Eeuw.

Ik ga het daarom niet uitleggen. Ik wijs er alleen op dat dit zoiets is als een interview met een geoloog die zegt dat de continenten niet onwrikbaar vast liggen, een deeltjesfysicus die opmerkt dat elektronen in specifieke banen om de atoomkern draaien, een arts die zegt dat suikerziekte beheersbaar wordt nu er iets bestaat dat “insuline” heet of een astronoom die zegt dat sterren hun energie halen uit kernfusie. U wordt behandeld alsof u nog leeft in de jaren twintig.

Lees verder “Oud nieuws”

De Brakke Grond

Mijn goede vriend Richard, toen er nog een leestafel was.
Mijn goede vriend Richard, toen er nog een leestafel was.

De Brakke Grond is een oud klooster in Amsterdam. De gebouwen hebben verschillende functies gehad, zoals opslagruimte van koloniale artikelen, danszaal en café. Voor hij naar Frascati vertrok, preekte Lou de Palingboer hier; Piet Keizer is er getrouwd. De plek hoort bij Amsterdams collectieve geheugen.

Momenteel is het een complex van woonhuizen, een theaterzaal, wat kantoren en het aloude café, dat ik in 1982 voor het eerst moet hebben bezocht. De kantoren en het theater worden momenteel gebruikt door het Vlaams Cultureel Centrum. Vlamingen willen nog wel eens denken dat “Brakke Grond” de naam is van dat culturele centrum, terwijl Amsterdammers – voor zover ze niet werken in de culturele sector – er het eigenlijke café mee bedoelen.

Lees verder “De Brakke Grond”

Het ideale museum

Het ideale museum
Het ideale museum

Hoe ziet het ideale oudheidkundige museum eruit? Het is in elk geval niet gevestigd in een oud gebouw – het gebouw is ontworpen rond de collectie. Verder is het museum gewijd aan de hele Oudheid en beperkt het zich niet tot Griekenland/Rome of het Nabije Oosten. Het beperkt zich ook niet tot kunstgeschiedenis, maar toont het hele verhaal van de antieke samenlevingen. Met koptelefoons kun je luisteren naar antieke bronnen.

Om het ideale museum te beschrijven, moeten we beginnen op de eerste verdieping, die is gewijd aan de klassieke periode, dus zeg maar de vijfde en vierde eeuw v.Chr. Er zijn diverse zalen die de diverse culturen illustreren: Egypte, Mesopotamië en Iran, Judea, Anatolië, Griekenland, Italië, Karthago en Iberië, Gallië en Brittannië en tot slot Centraal-Europa. Verder twee zalen voor exposities en nationale archeologie. De zalen liggen ten opzichte van elkaar zoals ze ook geografisch ten opzichte van elkaar liggen, zoals ik aangeef op het plaatje. Twee centrale trappenhuizen heb ik blauw ingetekend.

Lees verder “Het ideale museum”

Lulletje Rozenwater

spraakverwarringHistorici, zo geeft De Volkskrant van gisteren de mening weer van toekomstonderzoeker Patrick van der Duin, hebben een veel te grote greep op het maatschappelijke debat in Nederland. De geïnterviewde noemt de namen van die historici niet en dat maakt het wat lastig zijn bewering te toetsen. Bij de onderwerpen waar ik wat van denk te weten is echter één ding zeker: het debat is juist niet in de greep van de historici. Elke historicus kan je bijvoorbeeld uitleggen dat sjabloons als “het vrije, humanistische Europa tegen het mystieke, despotische Nabije Oosten” onzinnig zijn, maar we raken er almaar niet van bevrijd. Als het gaat om bijvoorbeeld de islam, is het debat in de greep van politicoloog Samuel Huntington, classicus Paul Cartledge of kwakhistoricus Tom Holland. Als historicus ben je het lulletje rozenwater waar niemand naar luistert.

Ik vermoed dat Van der Duin iets anders bedoelt: het verleden heeft een te grote greep op ons denken. Sterker nog, die constatering zélf illustreert hoezeer het verleden greep heeft op ons denken. “History is the nightmare from which I am trying to awake” is immers een gouwe ouwe. Zo geherformuleerd heeft Van der Duin het grootste gelijk van de vismarkt en hij illustreert het goed:

Lees verder “Lulletje Rozenwater”

2000!

Detail van het grafreliëf van Sulpicius Rufus
Detail van het grafreliëf van Sulpicius Rufus

Midden jaren negentig ben ik begonnen met het schrijven over de Oudheid voor een toen nieuw medium, het internet. Mijn stukken over Hannibal, Herodotus en Caesar werden gepubliceerd op een proto-Wiki, die “The Internet Encyclopaedia” heette. Omdat die niet werd wat we ervan hoopten, ging ik verder op een Planet-internet-account. Dat werd later Livius.org.

Ik heb nog mee gewerkt aan andere pogingen echte encyclopedieën over de Oudheid op te zetten. Ik heb mijn stukken gedeeld met de “Wiki Classical Dictionary”, maar die strandde eveneens. De “Ancient History Encyclopedia”, die ik het beste gun en die stukken van me overneemt, claimt meer bezoekers te hebben dan het Louvre en het British Museum, maar vreemd genoeg zie ik die artikelen nooit in zoekmachines. Wat ik maar zeggen wil: een goede, centrale website voor informatie over de Oudheid is er, twintig jaar na de “thousand days that built the future”, nog altijd niet.

Lees verder “2000!”