Pluto

juni 12, 2015

new_horizonsPlaneten draaien, zoals u weet, om de zon of een andere ster. Ze zijn bolvormig. En ze zijn zo zwaar dat ze, zoals het heet, “de buurt hebben opgeruimd”: andere objecten die ooit in dezelfde baan draaiden, zijn als het waren opgeveegd. Pluto voldoet niet aan dit laatste criterium. Dat het hemellichaam toch vaak een planeet wordt genoemd, is slechts een kwestie van traditie, en omdat dat geen wetenschappelijk criterium is, is een nieuwe categorie bedacht: de dwergplaneten, waarvan Pluto en de oude planetoïden Ceres en Eris voorbeelden zijn.

U zult zich de discussies uit 2006 herinneren: er waren nogal wat mensen die de traditie belangrijker vonden dan een bruikbare definitie, en daarom Pluto als planeet wilden blijven aanduiden. Misschien speelde een rol dat “dwergplaneet” onbelangrijker klinkt dan “planeet”. “Plutoïseren” was even een nieuw werkwoord om aan te duiden dat iets ten gevolge van een herdefinitie onbelangrijker was komen te ogen.

Lees de rest van dit artikel »


Kwakgeschiedenis: de Titusboog

mei 29, 2015
De triomfboog van Titus (rechts), vele jaren geleden. Foto William P. Thayer.

De triomfboog van Titus (rechts), vele jaren geleden. Foto William P. Thayer.

Wie wel eens in Rome is geweest, herkent het plaatje hierboven: u kijkt naar de oostelijk bocht van het Circus Maximus. Deze is op het plaatje hieronder rechts is te zien. Op deze plaats, “waar het circus waar de heuvels Palatijn en Caelius raakt” (Tacitus), brak op 18 juli 64 een brand uit die grote delen van Rome in de as legde, waarna keizer Nero de schuld gaf aan de christenen. Weinig gebeurtenissen uit de Oudheid zijn beroemder, weinig plekken in Rome zijn beladener.

Maquette van het Circus Maximus (Kon. Musea voor Kunst en Geschiedenis; triomfboog van Titus rechts)

Maquette van het Circus Maximus (Kon. Musea voor Kunst en Geschiedenis; triomfboog van Titus rechts)

Lees de rest van dit artikel »


Dijkgraafs reuzen

mei 17, 2015

reuzen_van_de_lage_landenEen paar jaar geleden nam Robbert Dijkgraaf afscheid als president van de KNAW. Bij die gelegenheid reisde hij langs een paar musea, waar de curatoren aan de hand van allerlei voorwerpen vertelden over de geschiedenis van de natuurwetenschappen. Het resultaat was het boekje Reuzen van de Lage Landen, waarin Marcel Hulspas Dijkgraafs museumtournee beschrijft.

Het boek heeft een zwak punt, namelijk dat Dijkgraaf de verkeerde persoon is om op te treden als ondervrager. Ik zal daar bij een andere gelegenheid nog over schrijven – in de huidige planning eind mei – en me nu beperken tot een beschrijving van Reuzen van de Lage Landen. Er staat veel aardigs in. Heel veel zelfs.

Lees de rest van dit artikel »


Tambora

mei 16, 2015

tamboraHet was een klein stukje in Kijk, een kleine veertig jaar geleden: iedereen kende de uitbarsting van de Krakatau, las ik, maar niet heel lang daarvoor was er, eveneens in Nederlands-Indië, een veel grotere vulkaanuitbarsting geweest, die de hele wereld had geschokt. Ik heb dat altijd onthouden, zelfs al wist ik de naam van de vuurspuwende berg niet meer. De wereldwijde impact van de vulkaanuitbarsting stond vanaf toen ergens op mijn mentale landkaart, met nog zoveel andere weetjes die je als jonge puber opdoet uit Kijk, uit de boeken van Jules Verne, uit Kuifje.

Tambora, zo heette de vulkaan, hij beheerste het eiland Soembawa en hij ontplofte in 1815. “De grootste natuurramp sinds mensenheugenis” noemt Philip Dröge de gebeurtenis in zijn boek De schaduw van Tambora, dat een paar weken geleden is verschenen. Ik heb het in één adem uitgelezen. Het is jaloersmakend goed. Lees de rest van dit artikel »


Palmyra, de Elgin Marbles en ander non-nieuws

mei 15, 2015
Een van de Elgin Marbles. Dit is dus geen nieuws.

Een van de Elgin Marbles. Dit is dus geen nieuws.

Het was Hemelvaartsdag, we doen het allemaal wat rustiger en ook journalisten nemen het er even van. En dus lezen we dat Palmyra door ISIS wordt bedreigd en krijgen we het berichtje dat de Grieken afzien van een rechtszaak over de Elgin Marbles. Over Palmyra, dat al maanden wordt bedreigd en nu nauwelijks méér nieuws lijkt dan vorig jaar, heb ik het zo meteen. Eerst even iets over de Elgin Marbles.

Het verhaal dat geen verhaal is

De prachtige sculptuur van het Atheense Parthenon die al een eeuw of twee staat opgesteld in het British Museum en die de Grieken graag terug willen: het is voor journalisten makkelijk nieuws. Iedereen weet wat het British Museum is, het conflict is vrij algemeen bekend en een van de voorvechters van de Griekse zaak is Amal Clooney, zodat er ook kan worden geschreven over het witte jurkje met groen balkmotief dat zo aardig completeerde met haar elegante zonnebril, oorbellen en naaldhakken. De Grieken weten wel hoe je nieuws moet genereren.

Lees de rest van dit artikel »


Verder met het tijdschrift

mei 14, 2015
Hatshepsut (Rijksmuseum van Oudheden)

Hatshepsut (Rijksmuseum van Oudheden)

Zo’n vijf weken geleden konden mijn vrienden en collega’s Josho Brouwers en Jasper Oorthuys en ik het glas heffen omdat de Kickstartercampagne om Awesome Ancient History Magazine van de grond te krijgen, het gestelde doel had bereikt: €12.500 spijkerharde euro’s. In de twee daarop volgende weken haalden we nog een kleine €8000 binnen. Uitgeverij Karwansaray zal de meeropbrengst investeren in het eerste nummer, dat extra dik zal zijn: vierentachtig pagina’s (in plaats van achtenzestig).

Hoe die eruitzien? Meteen nadat we ons plan voor een nieuw tijdschrift aankondigden, waren er mensen die ons hulp toezegden. We kregen verschillende voorstellen voor stukken over het thema van het eerste nummer, “Ontdekkingsreizigers”: sommige van mensen die al eens hebben gepubliceerd in ons oudere zustertijdschrift Ancient Warfare, andere van persoonlijke vrienden hier in Nederland, die het een sympathiek idee vinden dat er een tijdschrift komt met een moderne kijk op de oude geschiedenis. Ik had verwacht dat de relatieve onbekendheid van het blad het lastig zou maken aan voldoende kopij te komen voor ons debuut, maar dat is alleszins meegevallen.

Lees de rest van dit artikel »


Karthago

mei 13, 2015

carthagoDe mooie Karthago-expositie in het Rijksmuseum van Oudheden is voorbij en het museum heeft inmiddels de deuren gesloten voor een reeks verbouwingen. Dit is daarom het moment om te schrijven over de catalogus Carthago. Opkomst & ondergang, want hoewel ik daarover niet onverdeeld positief kan zijn, wilde ik u niet ontmoedigen de eigenlijke expositie te bezoeken. Die was mooi.

Werkelijk slecht is de catalogus ook niet. De auteurs weten (op één na) wetenschappelijk van de hoed en de rand. De algemene inleiding door Pieter ter Keurs, een hoofdstuk over Fenicië door Lucas Petit, het hoofdstuk over Punisch Karthago van Roald Docter en de twee hoofdstukken door Ruurd Halsema over het Mahdia-wrak en de herontdekking van Karthago zijn prima.

Lees de rest van dit artikel »


Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 368 andere volgers