De farao en de dief

januari 14, 2013

farao2

Er was eens een koning, zo vertelt de Griekse onderzoeker Herodotos van Halikarnassos, en die heette Rampsinitos. Hij was onmetelijk rijk en bezat daarom een heus geldpakhuis. Hij wist echter niet dat de bouwmeester in een van de buitenmuren een steen had aangebracht die zonder veel moeite kon worden losgemaakt. Wie het wel wisten, waren de twee zonen van de bouwmeester, die zich verschillende keren aan ’s konings geld hielpen.

De farao zon op tegenmaatregelen en liet daarom klemmen plaatsen. Toen de twee inbrekers weer eens in het geldpakhuis waren, liep een van hen in de val – letterlijk – en omdat hij merkte dat hij er niet uit kon komen, vroeg hij zijn broer hem te onthoofden. De volgende ochtend zag Rampsinitos wat er was gebeurd, en omdat hij wist dat inbrekers doorgaans niet hoofdeloos zijn, concludeerde hij dat er nog een dief moest zijn.

Daarom liet hij het lijk bij de stadspoort hangen, om te zien hoe de overlevende inbreker daarop zou reageren. Deze wist echter raad. Hij laadde wat wijnzakken op een ezel en zorgde dat hij met de poortwachters aan de praat raakte. Al gauw zaten die met de dief een gezellig glaasje te drinken, en toen ze dronken in slaap vielen, nam de inbreker snel het lichaam van zijn broer weg.

De farao was verbijsterd en wist nog maar één middel om de dader te vinden. Hij richtte een bordeel in waar ook zijn dochter moest werken, en zij moest al haar klanten uitvragen wat de kwalijkste streek was die ze ooit hadden uitgehaald. De inbreker begreep meteen wat de bedoeling was en ging op bezoek in ’s konings bordeel. Daar vertelde hij aan de prinses dat hij ooit zijn broer had gedood in het geldpakhuis, maar toen zijn gesprekspartner in het donker naar hem greep om hem te laten arresteren, liet hij een speciaal voor de gelegenheid van een lijk afgesneden arm achter.

Wéér was de dief de farao te slim af geweest, en deze liet daarom bekendmaken dat hij vol bewondering was voor de aartsslimmerik, dat hij hem genade schonk en dat hij mocht trouwen met de prinses. Daarop maakte de inbreker zich bekend en huwde met de prinses. Ze leefden nog lang en gelukkig.

***

farao1Dit sprookje is te vinden in de Historiën van Herodotos van Halikarnassos. Uiteraard is het verhaal niet echt gebeurd. We kennen geen farao met de naam Rampsinitos en wijn dronken de Egyptenaren ook al niet.

Herodotos distantieert zich dan ook van de historische betrouwbaarheid van het verhaal, maar heeft het gelukkig wel voor ons overgeleverd. Het is tevens te vinden in het kinderboek De farao en de dief. Vijfenveertig verhalen uit de oude wereld van Hein van Dolen (2012, Valkhof Pers). Zoals de illustratie hierboven toont, vond mijn neefje het prachtig.


Onbekende onbekenden

november 24, 2012
We often have to believe the stories of Herodotus, because he is the only source, and we cannot evaluate the quality of his information.

We moeten de verhalen van de Griekse onderzoeker Herodotus vaak geloven, domweg omdat hij de enige bron is en zijn informatie niet kunnen toetsen.

Velen hebben de draak gestoken met de woorden die de Amerikaanse minister van Defensie Donald Rumsfeld ooit wijdde aan de “known unknowns” en de “unknown unknowns”. Hij kreeg er zelfs een satirische prijs voor. Dat was hoogst onverdiend, en niet alleen omdat zijn uitspraak in feite een gedicht vormt:

The Unknown
As we know,
There are known knowns.
There are things we know we know.
We also know
There are known unknowns.
That is to say
We know there are some things
We do not know.
But there are also unknown unknowns,
The ones we don’t know
We don’t know.

Rumsfeld beschrijft een verdraaid belangrijk kentheoretisch probleem waarmee elke historicus steeds weer wordt geconfronteerd: unus testis, nullus testis. Informatie betekent pas iets als je haar kunt controleren, maar over het verleden heb je bijna altijd te weinig informatie. Dat maakt de bestudering van het verleden tot een tamelijk lastige aangelegenheid: je beschikt weliswaar over data, maar je hebt geen idee of die representatief of zelfs maar betrouwbaar zijn.


Een inktzwart mensbeeld

mei 11, 2012

De plaats van Xerxes’ troon bij Çanakkale

Ik was gisteren in Çanakkale, aan de Dardanellen in Turkije. Het heeft een mooi museum, wat de reden was van mijn bezoek; maar het is ook het antieke Abydos, de plaats waar de Perzische koning Xerxes in 480 v.Chr. overstak van Azië naar Europa. Hij had een van de grootste legers ter wereld opgebouwd, en dat vormde aanleiding tot enkele sombere bespiegelingen, die worden weergegeven door de Griekse onderzoeker Herodotos van Halikarnassos. Ik citeer het hier in de vertaling van Hein van Dolen:

Overal lagen schepen en op de stranden en vlakten krioelde het van de mensen. Xerxes besefte dat hij een gezegend mens was… en barstte in snikken uit.

Dit ontging zijn oom Artabanos niet. Toen hij de tranen van Xerxes zag, zei hij tegen hem: “Maar Sire toch, uw reacties zijn wel heel tegenstrijdig. Net was u nog zo trots, en nu huilt U.”

“Je hebt gelijk,” antwoordde Xerxes. “Ik dacht er net zojuist aan hoe kort het menselijk leven eigenlijk is en daar werd ik verdrie­tig van. Van al deze mensen leeft over honderd jaar niemand meer.”

“Ja,” zei Artabanos, “maar er zijn nog wel treuriger zaken. Want in ons korte leven is er geen mens ter wereld, waar dan ook, zo gezegend door de goden dat hij niet meer dan eens zijn eigen dood wenst.”


Livius Nieuwsbrief / mei

mei 1, 2012

Dit is de tachtigste aflevering van de Livius Nieuwsbrief, een maandelijks verschijnend mailtje voor mensen met belangstelling voor de antieke wereld. Het wordt uitgegeven door Livius.

De nieuwsbrief is gratis en u kunt hem doorsturen aan wie u maar wil; om af te melden volstaat een mailtje naar nieuwsbrief@livius.nl.

Jona Lendering (redactie)

========================================

NIEUW OP DE LIVIUS-WEBSITE

Uw redacteur bezocht Libanon en dat leverde veel nieuwe webpagina’s op: de Bekaavallei, twee pagina’s over het antieke Beiroet, acht pagina’s over het besneeuwde heiligdom van Faqra, het Libanongebergte, de door Herodotus vermelde reliëfs bij Nahr al-Kalb en vier pagina’s over de prachtige Romeinse tempels van Nihata. Ook nieuw: pagina’s over de Grieks-Macedonische steden Amfipolis, Olynthos, Pella en het Siciliaanse Akragas.

Ondertussen publiceerde onze zustersite LacusCurtius de Griekse tekst van enkele toespraken van Dion Chrysostomos en de Gebouwen van Prokopios.

========================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

Indachtig het archeologisch spreekwoord “breng nieuws nooit één keer naar buiten als je ook twee keer naar aandacht kunt vissen” nog maar een keer het vandalisme in Elah.

Interessant bericht over de domesticatie van runderen: ze stammen allemaal af van tachtig dieren die kort na de IJstijd leefden.

Interview met Touraj Daryaee, Sassanidenspecialist.

En verder: Tell Achzib, Babylon (weinig nieuws), Minet el-Hosn, Umm a Toamin, Shengavit, Jeruzalem, Herodion, Lod, Tel Kedesh.

========================================

EGYPTE

Het maandelijkse gesleep met mummies: 1, 2, 3, 4, 5. En gelukkig eindelijk aandacht voor een te vaak onderschat medisch probleem: het post-mortem lijden van mummies.

En verder: het Dodenboek, een scarabee van Ramses III in Karnak, twee in beslag genomen sarcofagen, Filae, El Hibeh, Alexandrië, het oudste katoen en de onvermijdelijke doctor Zahi Hawass.

========================================

GRIEKENLAND en TURKIJE (en wijde omgeving)

Het storende gebruik van het modieuze woord “tsunami” moet u niet afleiden van het feit dat het artikel over de vloedgolf bij Potidaia de moeite toch waard is.

Teveel oudheden en te weinig geld: problemen in Griekenland. Negeer de lollige kop.

Leuk: een Griekse pottenbakkersoven opnieuw in gebruik.

And what have the Greeks ever done to us? De logica is toch wel een van de belangrijkste nalatenschappen. Een heleboel door Aristoteles beschreven drogredeneringen bij elkaar, ideaal voor het middelbaar onderwijs. (Wat het plaatje van Plato en Sokrates ermee van doen heeft, wordt niet helemaal duidelijk.)

En verder: Santorini, Athene (Stoa van Attalos, een gerechtshof), Sozopol, Messene, Laodicea, Thessaloniki, Olympia, een vervalsing (wel mooi overigens).

========================================

ROME EN ZIJN RIJK

$800.000.000,- voor een Romeins themapark? In elk geval hebben we al een filmpje hoe het eruit zag.

Een ingestorte muur in Pompeii komt op een pijnlijk moment, want er is net extra geld naartoe gegaan.

Het wrak bij Trapani lijkt te worden bedreigd.

Interessant stuk over de veronderstelde afwezigheid van christenen in de Romeinse legers.

En verder: beeldje van de kinderen van Kleopatra en Marcus Antonius, zomaar een diploma, Romeins Marokko en politieoptreden tegen de bende die het Colosseum onveilig maakt.

========================================

BENOORDEN DE ALPEN

Nog een themaperk: dit keer bij Haltern. Projectnaam is “Aliso”, en dat is misschien want jammer, want er is geen bewijs dat Haltern en Aliso dezelfde plaats zijn.

Voor één keer mogen we inderdaad van sensatie spreken: in Neuss is een Romeins fort gevonden uit 30 v.Chr. Dit betekent dat de Romeinen eerder naar de Rijn oprukten dan tot nu toe werd aangenomen.

Er varen al een nagebouwde Romeinse schepen in Woerden, Hamburg en Neumagen, en nu ook in Utrecht. Het schip uit Millingen wordt begin juni op het Nijmeegse Romeinenfestival gepresenteerd en er zijn plannen voor de herbouw van de Woerden-7.

Leuk interview met de stadsarcheoloog van Venlo, Maarten Dolmans.

Een nieuw tijdschrift voor de archeologie van Vlaanderen, Ex situ.

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië: Cambridge, Cirencester, Ilkley, Northampton, de Muur van Hadrianus, Whitley Castle, York (Saksisch).

En verder: Maastricht, Leeuwegem (pdf), Cuijk, Apeldoorn, oeroude runen (300 n.Chr.), discussie in het Vlaamse parlement over het erfgoedbeleid en een opvallend traditionele interpretatie van de slag in het Teutoburgerwoud (vergelijk).

========================================

JODENDOM EN CHRISTENDOM

Vlak voor Pasen probeerden een documentairemaker en een echte onderzoeker slim wat geld binnen te halen met nieuws over de Talpiot-tombe. Het leuke was dat de geleerde wereld voor een keer reageerde en de hoax genadeloos onderuit haalde. Een terugblik.

En verder: antiek anti-semitisme, samaritanen en Joods DNA.

========================================

OVERIG

Blijkbaar is dat nieuws, dat vrouwelijke gladiatoren topless vochten. Uw redacteur kon een zekere ergernis niet onderdrukken en heeft zo zijn eigen ideeën over hoe de Oudheid beter in het nieuws kan komen. En hij moppert hier nog even verder. Maar verder gaat het best wel goed hoor.

Mooi artikel over het teruggeven van antiquiteiten.

En verder: Taxila.

========================================

INTERNET

Helemaal blij word je van een reeks antieke handschriften, vooral omdat ze ook leverbaar zijn als PDF.

De directeur van een bekende archeologische organisatie pleit tegen open access, met als argument dat er al lezingen zijn voor het grote publiek. Met andere woorden: dit zijn de feiten en daarmee moet u het doen, u moet zich er niet verder in willen verdiepen, u moet betalen om de universiteiten onderzoek te laten doen en u moet extra betalen als u belang mocht stellen in de resultaten. Een affront voor degenen die wérkelijk belangstelling hebben.

========================================

EN TOT SLOT

Eindelijk onthuld: hoe egyptologen een mummie vinden.

========================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010, 2011, 2012) en bij Aantekeningen bij de Bijbel. Als u de nieuwsbrief wil steunen, kunt u een donatie doen op rekeningnummer 67.07.91.121 t.n.v. Livius, o.v.v. Ondersteuning Nieuwsbrief. Dank u wel.


Volg

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 150 other followers