Langs de Zijderoute (4)

mei 22, 2015
Mashhad, het mausoleum van de achtste imam. Let op de gouden koepel, nog niet zichtbaar achter de toegangspoort.

Mashhad, het mausoleum van de achtste imam. Let op de gouden koepel, net zichtbaar achter de poort.

In drie eerdere stukjes (1, 2, 3) beschreef ik hoe de weg van Teheran naar Mashhad van strategisch belang was voor de vroege islam, waarom de eerste kaliefen hier investeerden en hoe de bewoners van het gebied het nieuwe geloof op eigen voorwaarden aannamen, zodat hier grote religieuze variatie heerste. Ik noemde soennieten en sjiieten, een cross-over daartussen en de mysticus Abu Yazid. Verder leefden hier joden, boeddhisten, zoroastriërs in diverse soorten en maten, manicheeërs en nestoriaanse christenen.

Het was een gevarieerde wereld, maar alleen de tegenstelling tussen soennieten en sjiieten vertaalde zich soms in geweld. Alleen zij konden immers legers op de been brengen. Al-Mamun, de Abbasidische kalief in Bagdad, meende dat de tegenstellingen op te lossen waren als de leider van de afstammelingen van Mohammed, Reza (“de achtste imam”), ook kalief zou zijn. Dus bood hij in 809 aan dat Reza de macht zou overnemen. Het was een vreemd aanbod: koningen bieden niet zo vaak hun troon aan een ander aan. Reza lijkt een valstrik te hebben vermoed en wees het aanbod af, maar formuleerde zijn afwijzing zo dat Al-Mamun haar niet kon uitleggen als erkenning:

Lees de rest van dit artikel »


Langs de Zijderoute (3)

mei 15, 2015
Het mausoleum van Abd ol-Azim in Reyy

Het mausoleum van Abd ol-Azim in Reyy

In mijn eerste stukje over de Iraanse Zijderoute van Teheran naar Mashhad vertelde ik dat dit gebied, zolang de Arabische legers streden in wat nu Turkmenistan en Uzbekistan heet, strategisch belangrijk was. De kalief in Damascus zag daarom toe op de islamisering en faciliteerde deze door bijvoorbeeld de bouw van de moskee in Damghan. In het tweede stukje gaf ik aan dat het belang van dit gebied de bewoners in staat stelde de islam te aanvaarden op hun eigen voorwaarden, en dat zij hun steun gaven aan de afstammelingen van Mohammed, die terzijde waren geschoven toen de Umayyaden het kalifaat naar zich toe hadden getrokken.

Rond het midden van de achtste eeuw slaagden de moslims van de Zijderoute erin de Abbasieden aan de macht te brengen: een zijtak van de familie van de profeet. Als de gelovigen hadden gemeend dat nu de vraag wie moest heersen voorgoed ten grave was gedragen, kwamen ze bedrogen uit. Er bleven er die vonden dat het familiehoofd van de hoofdtak, de imam, moest heersen. Kalief Al-Ma’mun heeft daarmee ook ingestemd en heeft de achtste imam, Reza, aangewezen als opvolger. In 818 overleed deze echter in Mashhad – door vergiftiging, zoals zijn aanhangers wisten.

Lees de rest van dit artikel »


Langs de Zijderoute (2)

april 29, 2015

post-atheistIk blogde al eerder over het Iraanse deel van de Zijderoute en vertelde toen dat het een zandloperachtige corridor was tussen Teheran, waarvandaan diverse wegen naar het westen lopen, en Mashhad, waar de wegen naar China en India beginnen. De kaliefen van de Umayyadische dynastie (r.661-750) begrepen het strategische belang en zorgden ervoor dat deze weg in islamitische handen zou blijven, wat betekende dat er geld werd besteed aan versterkte nederzettingen. Uit deze tijd dateert de moskee van Damghan, die ik al noemde.

De oostelijke gebieden dienden echter ook om lastige opposanten naartoe te sturen, en die waren er volop. Het standaardbeeld is dat de islam in de eerste eeuw van zijn bestaan worstelde met de vraag wie de leider moest zijn, wat ertoe leidde dat er enerzijds soennieten waren die het gezag van de Umayyadische kalief in Damascus erkenden en dat er anderzijds sjiieten waren die meenden dat het familiehoofd van de afstammelingen van de profeet, de imam, het oppergezag bezat. Dat is althans het top-down-verhaal.

Lees de rest van dit artikel »


Langs de Zijderoute (1)

april 15, 2015
De moskee van Damghan

De moskee van Damghan

Afgelopen maart was ik in Iran, een land waar ik voor mijn werk wel vaker kom en waarvoor ik een zekere sympathie heb gekregen. Dat wil niet zeggen dat ik het echt begrijp en ik was blij dat ik dit keer eens naar het oosten kon reizen, van Teheran naar Mashhad. Dat is ruwweg het Iraanse equivalent van de christelijke pelgrimsweg naar Santiago de Compostella: Mashhad is waar de achtste imam ligt begraven en vormt voor elke Iraniër, religieus of niet, een lieu de mémoire. Zoals je langs de wegen naar Santiago wel eens mensen ziet wandelen, zo zie je ook richting Mashhad wandelaars die de elementen trotseren.

Dat die elementen niet altijd meewerken, bleek uit het feit dat de pelgrims nogal eens regenponcho’s droegen. Toch is regen zeldzaam. De weg loopt namelijk langs de zuidelijke hellingen van het Elburzgebergte, dat zich verheft tussen de Kaspische Zee en de Iraanse hoogvlakte. De vochtige noordenwind regent leeg op de noordelijke hellingen, waardoor er op de hoogvlakte nauwelijks regen valt. Het is een grote zandwoestijn, met alleen in het uiterste noorden, tegen de Elburz aan, een lijn van artesische bronnen. De weg van Teheran naar Mashhad voert van bron naar bron en vormt zo de smalle verbinding tussen enerzijds westelijk Iran, Mesopotamië en het Middellandse Zee-gebied en anderzijds Centraal-Azië, China en India. Dat maakt de fragiele lijn van bronnen tussen de Elburz en de Grote Zandwoestijn van historisch belang: dit was eeuwenlang een van de voornaamste routes van oost naar west. Een flessenhals in de Zijderoute.

Lees de rest van dit artikel »


Waterpijp

maart 31, 2015

chtaura_4Zoals de lezers van deze kleine blog weten, reisde ik onlangs van Teheran naar Mashhad. Ik belandde halverwege in een hotel waar ik een paar jaar geleden ook al eens had geslapen. Er stonden destijds wat waterpijpen, prachtig uitgesteld, zodat mijn reisgenoot en ik meteen besloten er een te roken. Geen probleem, zei de man van het hotel, het zou alleen even duren voor het bestelde kon worden gebracht.

Vol verwachting zetten we ons in de lobby, waar onze rookwaren na een half uurtje inderdaad voor ons werden uitgesteld. Zoals te verwachten viel, waren we al snel vervuld van een intens gevoel van gelukzaligheid.

Lees de rest van dit artikel »


Ta’arof

maart 27, 2015
Als je 36 kilo extra bagage mee krijgt.

Als je 36 kilo extra bagage mee krijgt.

Mijn reisgenoten en ik begonnen te hoesten toen we in Kerman waren. Het was niet erg en bij sommigen ging het voorbij. Typisch zo’n vaag reizigerskwaaltje: een ongebruikelijk virus waar je afweermechanisme in enkele dagen korte metten mee maakt. Bij mij bleef het echter hangen en ik kreeg koorts. Ik slikte wat koortsremmers en kon verder, maar werd in Isfahan toch ingehaald.

Dus kwam de dokter. En de dokter nam de tolk mee. Er volgde een diagnose waaruit ik het woord “para-infelanza” begreep maar de rest niet. Ik kreeg een prik. Ik kreeg een hoestdrankje. Ik kreeg een antibioticumkuur van vijf dagen. En ik kreeg een rekening. Dat wil zeggen: ik zou een rekening hebben moeten krijgen, ware het niet dat mijn tolk die voor zijn rekening nam. De geduchte Iraanse beleefdheid ofwel ta’arof.

Lees de rest van dit artikel »


Iraans bier

maart 24, 2015
Jojo-bier

Jojo-bier

Zoals bekend volgt de islamitische republiek Iran een uitleg van de sharia waarin alcohol voor moslims is verboden. Dat wil niet zeggen dat het spul in Iran niet voorhanden zou zijn. Ik heb bijvoorbeeld lang geleden wel eens een glas zelfgestookte alcohol voorgezet gekregen. Ik herinner me vooral dat ik me nog afvroeg waarom de restauranthouder ineens een theepot gebruikte om Fanta te schenken. Het bleek dus een Fanta.

Het bier dat in de Iraanse restaurants op de kaart staat en dat overal te koop is, is alcoholvrij. Je kunt hier Bavaria kopen en een eigen, Iraans bier dat “Delster” heet. Dat wil zeggen: zo schrijf je het, de Iraniërs zeggen “Dellester”, wat de vraag oproept wat nu het eigenlijke woord is: de gesproken of de geschreven vorm.

Lees de rest van dit artikel »


Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 357 andere volgers