Livius Nieuwsbrief / september

september 4, 2011

Dit is de tweeënzeventigste aflevering van de Livius Nieuwsbrief, een maandelijks verschijnend mailtje voor mensen met belangstelling voor de antieke wereld. Het wordt uitgegeven door Livius; download het programma hier.

Jona Lendering (redactie)

========================================
EEN JUBILEUM EN EEN VERZOEK

De Livius Nieuwsbrief bestaat deze maand zes jaar: zesmaal twaalf nummers zijn verschenen, en we hebben inmiddels meer dan 3200 abonnees. Die lijken te waarderen dat het nieuws wordt voorzien van commentaar en van tijd tot tijd de kritiek krijgt die het verdient. Het aardigste compliment dat de eenmansredactie ooit kreeg, was dat de Nieuwsbrief in het oudheidkundige wereldje een eigen plaats had verworven, ergens tussen “loyale oppositie” en “kritische coalitiepartner”.

De Livius Nieuwsbrief wil onafhankelijk zijn, zal nooit advertenties plaatsen en wil gratis blijven. Uw redacteur is er echter wel twee, drie dagen per maand mee bezig. Zolang hij er plezier aan beleeft, zal hij ermee doorgaan, maar het zijn ook dagen waarin hij niet kan werken voor de vennootschap waarvan hij deel uitmaakt. In feite leeft hij dan dus op andermans kosten. De vennoten doen daar helemaal niet moeilijk over, maar als u de geste van de financiers wil beantwoorden en in de kosten wil delen, overweeg dan een bijdrage te storten op bankrekening 67.07.91.121 t.n.v. Livius, o.v.v. “nieuwsbrief”. Dank u wel.

Jona Lendering (redactie)

========================================
EGYPTE

Ontdekking van een nieuw graf in de Vallei van de Koningen?

Artikelen over de toekomst van het Egyptische monumentenbeleid: 1, 2, 3 en vooral 4.

Handig artikel over de Turijnpapyrus, met een mooie wereldkaart.

Hoe overleed koningin Hatsepsut?

Het maandelijks gesleep met mummies: 1, 1a, 2, 3.

Geen nieuws over de onvermijdelijke doctor Zahi Hawass. We zullen hem missen, maar Kathleen Martinez’ speurtocht naar het graf van Kleopatra maakt veel goed. Dat de egyptologie nog eens op een serieus vakgebied zal lijken, dat zouden we toch inderdaad niet willen.

En verder: Saqqara, Ismailia, smokkel.

========================================
HET OUDE NABIJE OOSTEN

Aardig filmpje over het ontstaan van het schrift.

Zakelijk artikel over de domesticatie van het paard, die in Centraal-Azië zou hebben plaatsgevonden; daarop kwam deze maand overigens kritiek, maar uw redacteur vond die niet meteen overtuigend.

En verder: Damascus, Tyrus, NineveNowshahr, Horvat Tarbenet, Qarqar, Amrit, en natuurlijk het maandelijks gedoe in Jeruzalem.

========================================
GRIEKENLAND en TURKIJE (en wijde omgeving)

Lief artikel over de rivieren en beekjes rond Athene.

Heerlijke hype: het theater van Bodrum, het antieke Halikarnassos, zou zijn ontdekt. Tja.

En verder: vijf Thracische graven, en een Thracisch heiligdom, Perperikon, Myra, Sagalassos, Mugla, Idalion, Karaburun, Athene (akropolis), Athene (Akademie), Korinthe, Nemrud Daği, het wrak van Yenikapi opnieuw.

========================================
ROME EN ZIJN RIJK

Schitterend bericht over een Karthaagse muntvondst in zee bij Pantelleria, daterend uit de tijd van de Eerste Punische Oorlog. Daar word je helemaal blij van.

Woorden als “mysterie” en “raadsel” dienen te worden vermeden in combinatie met “archeologie”, maar dit artikel is een leuke uitzondering.

En nee, dode babies zijn geen bewijs dat een gebouw een bordeel was.

En verder: tichels, Caesarea, Tlos.

========================================
BENOORDEN DE ALPEN

Artikelen over de archeologisch depots van Nijmegen en Wormer.

Het maandelijkse rijtje nieuws uit Groot-Brittannië: Silchester (hoax), een kindergraf in Dorset, de haven van Caerleon, en een mooie website over de rivier de Theems.

En verder: Hedemünden, Welzheim, Ewijk, Brunssum, Wenen, Hechingen-Stein.

========================================
OVERIG

De situatie in Libië, nog eens, nog eens, en een stuk over hersenoperaties bij de Garamanten.

De context waarin het onderzoek wordt gedaan, maakt deel uit van het proces van kennisverwerving. Als dat niet wordt onderkend, is desinformatie onvermijdelijk. Uw redacteur legt uit.

En verder: Kopertijdmonumenten op Sardinië, handig overzicht van wiskunde en natuurwetenschappen door de eeuwen heen.

========================================
JODENDOM en CHRISTENDOM

Hoe zagen synagogen eruit in de tijd van Jezus? Lees het hier.

========================================
BOEKEN

Vincent Hunink heeft zijn vertaling van de Romeinse dichter Ennius ter beschikking gesteld: hier.

========================================
DWAASHEID

Wauw! Helemaal niets ontdekt! En toch publiciteit krijgen. Je moet het de archeologen van Rome nageven, ze weten de pers te bespelen met dit bericht over het nog-niet-vinden van fragmenten van de Forma Urbis.

Dat de BBC haar ijzersterke reputatie in rap tempo aan het verliezen is, wist u al. Dit artikel overtreft echter elk redelijk pessimisme (toelichting).

Dat de loden codex nep was, wist u al. Maar het kan nooit kwaad nog eens te lezen hoe ontzettend nep het was.

We ronden af met Nibiru. Veel plezier!

========================================
INTERNET

Een van de grootste misstanden in de academische wereld is het gemak waarmee artikelen, die in Nederland volgens de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek moeten worden overgedragen aan de samenleving, worden overgedragen aan commerciële uitgeverijen. Er is al vaker op gewezen, maar dit artikel vat het wel heel elegant samen: “Academic publishers make Murdoch look like a socialist“.

Het kan ook wél goed. Byvancks Excerpta Romana (1931) zijn digitaal online, voilà. Alle bronnen over de Romeinse aanwezigheid in de Lage Landen. Je vraagt je natuurlijk wel af waarom er geen appendix bestaat met alle sinds 1931 opgegraven inscripties.

Mocht u optimistisch zijn, dan is hier uw tegengif: het internet brak door in 1994, en het eerste echt grondige rapport over de mogelijkheden, “‘Rome Wasn’t Digitized in a Day’. Building a Cyberinfrastructure for Digital Classics“, verscheen al deze maand. We hobbelen dus zeventien jaar achter de feiten aan, en desinformateurs hebben zeventien jaar voorsprong.

========================================

EN TOT SLOT

Saving Miles Ryanus.

========================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010, 2011) en bij Aantekeningen bij de Bijbel.


Livius Nieuwsbrief / augustus

augustus 12, 2011

Dit is de eenenzeventigste aflevering van de Livius Nieuwsbrief, een maandelijks verschijnend mailtje voor mensen met belangstelling voor de antieke wereld.

Het nieuwe programma is verstuurd (download), maar u kunt het ook hier bekijken.

Jona Lendering (redactie)

========================================
EEN ARRESTATIE IN ROME

De beurzen smelten, het regent pijpenstelen en Londen brandt, maar hier is grappigste nieuws in tijden: eindelijk zijn de fop-acteurs gearresteerd die Rome onveilig maakten. Geweldige TV-beelden van agenten in burger die plastic centurio’s te lijf gaan.

========================================
NIEUW OP DE LIVIUS-WEBSITE

Deze maand alleen de Babylonische Bagayasha-kroniek, het verhaal over een Parthische strafexpeditie tegen Babylon. (meer nieuws…).

========================================
EGYPTE

Droogte aan het eind van het Oude Rijk – geen onverwachte conclusie, maar wel leuk.

Het gebruik van wapens aan het faraonische hof.

Leuke vondsten in Meroë (Soedan).

De onvermijdelijke Hawassdämmerung: 19 juli, 22 juli, 25 juli, 27 juli, en de lijst van zoekgeraakte artikelen. Het ministerie van oudheden is feitelijk opgeheven.

En verder: Saqqara, El Lisht (deskundige foto trouwens), een onbegrepen voorwerp, de bouw van de piramide van Cheops maar weer eens, Karnak/Luxor, Karnak, Mersa Gawasis, Dra Abu el-Naga, een inscriptie van Apriës uit Tell Dafna, smokkel, geld voor de bestudering van astronomische papyri en het maandelijkse gesleep met mummies.

========================================
HET OUDE NABIJE OOSTEN

De uitvinding van het vraagteken, in het Aramees.

Hier word je blij van: het kleitablet uit Qumran blijkt verband te houden met de opmerkelijke kalenders die zijn gevonden in de Dode Zee-rollen.

Ook leuk: in Tell Shafi, het bijbelse Gath, is een inscriptie gevonden. Er is nog geen interpretatie, dus we horen er meer van. Van dezelfde opgraving komt dit filmpje.

Het maandelijks gedoe in Jeruzalem (1, 2, 3, 4). Daarnaast de vondst van een Romeins zwaard en een afbeelding van een menora, goed-getimed gepubliceerd.

En verder: Terqa, Nablus, Tyrus, Khirbet Qeifaya (met voorspelbaar geruzie), Qarqar, Dura Europos, Deir Attiya (rommelig stukje; maar het behoort tot het weinige wat we uit Syrië krijgen) en de teruggave van een knekelkistje.

========================================
IRAN en CENTRAAL-AZIË

Vernietiging van Graeco-Boeddhistische kloosters om mijnbouw mogelijk te maken, maar even verderop is er goed nieuws uit de Swatvallei.

Mooi verhaal over de Zijderoute.

En verder: Achaimenidisch paleis in Sistan, Artshak (Tigranokerta?), Sassanidische scherven (en meer is het ook niet).

========================================
TURKIJE

De sfinx van Hattusa gaat inderdaad terug naar Turkije.

Een wat ouder stukje over Kullania (= Tell Tayianat) is interessant, omdat de naam “Palestina” er opduikt, en wel heel vroeg.

En verder: Denizli, Pisidisch Antiochië, Stratonikeia, een een shi’itische visie op Sokrates (“de eerste die het drinken van wijn verbood”).

========================================
GRIEKENLAND

Omdat u deze weken zult worden lastiggevallen door ongecijferden die u zeggen dat Marathon niet 2500 jaar geleden was, zoals u terecht zegt, maar dat “490+2011=2501″, krijgt u deze link.

Cyprus: Hala Sultan Tekke. De Krim: Fanagoria (met een onderwaterarcheoloog waarmee PR gegarandeerd is).

========================================
ROME EN ZIJN RIJK

De hoax rond het graf van Caligula heeft ondertussen wel een standbeeld opgeleverd.

Nog meer overdreven nieuws: het Pantheon als zonnewijzer. En dat wist u allang; 3 op de schaal van Ktesias.

Mocht u nog £300,000 over hebben, dan is dit misschien een leuke aankoop.

Het jaarlijks terugkerende artikel over Romeinse toiletten.

En verder: Rome (thermen van Trajanus; meer), Romeinse boeren, cisterne in Toledo, Viminacium, La Puebla de Castro, Sofia, Ammaia, en de vraag die aan alle vragen een einde maakt: aten de Romeinen aardbeien?

========================================
BENOORDEN DE ALPEN

Leuk filmpje over koning Marbod.

We hadden al eerder nieuws over wrijvingen in Vlaanderen tussen archeologen en burgers en ook deze maand haalde dat het nieuws: 1, 2 + verklaring + reactie.

Het maandelijkse rijtje nieuws uit Groot-Brittannië: Bedford, 1247 munten uit Colchester, Watton.

En verder: Bronstijdvoetstappen bij Nijmegen, Bijsterhuizen, Heiloo, Tilburg, Gent, Eckelrade, Izegem, Beveren-Waas, Oosterhout, Reusel, en een teleurstelling uit Venlo.

========================================
OVERIG

De resultaten van de bestudering van antiek glas zouden kunnen helpen bij de opslag van nucleair afval.

En verder: muziekarcheologie, de Bronstijd van Sardinië, Monte Cimino (Etruskisch) en een grappig resultaat van het DNA-onderzoek.

========================================
JODENDOM en CHRISTENDOM

De grootste hoax van de afgelopen maand: het graf van Filippos zou zijn ontdekt in het Turkse Hierapolis. Het staat gewoon in elke reisgids.

Hoe ze het toch altijd weer voor elkaar krijgen om de archeologie volslagen belachelijk te maken… Je graaft een gouden belletje op. Leuke vondst. Maar nee, het is nog niet leuk genoeg: het was ooit eigendom van de hogepriester van Jeruzalem.

En verder: een heel mooi artikel over minimalisme en een aardig stuk over het Sanhedrin.

========================================
DWAASHEID

Doodsdreigingen zijn niet goed te praten maar er blijft ons een hoop archeologische prietpraat bespaard nu een achtdelige reality-show over een expeditie naar de Ark van Noach niet doorgaat. De celebrity die voor archeoloog moest doorgaan was overigens slim gekozen en had haar Schliemannimitatie (“als kind al was ik gefascineerd…”) goed ingestudeerd.

Andrea Carandini graaft al twintig jaar op het Forum Romanum. Hij is erin geslaagd een boekje te schrijven waarin hij onder meer voorrekent dat er in het koninklijke Rome 8918,9 kinderen en 2318,9 ouderen woonden, op een bevolking van in totaal 17.837,8 zielen woonden, en zo’n beetje elke denkbare denkfout te maken in iets meer dan 100 pagina’s. Uw redacteur schreef een sarcastische recensie. Lasciate ogne speranza.

========================================
INTERNET

Het zat er aan te komen: een medewerker van een wetenschappelijke betaalsite die het onacceptabel vond dat openbare informatie achter slot en grendel zit, heeft 18.600 artikelen gelekt. Het gaat om stukken waarop geen auteursrecht meer rust of niet op kan rusten.

Het juridische probleem is dat de wetten in de meeste landen voorschrijven dat “inzichten moeten worden overdragen ten behoeve van de maatschappij” (de formulering uit de Nederlandse wet). “Overdragen”, dus niet verkopen; aan “de maatschappij”, dus niet aan een uitgeverij. Of, zoals Roger Pearse het eens zei: ik betaal al voor het onderzoek en moet nog een tweede keer betalen als ik de resultaten wil kennen. Nog anders gezegd: grote uitgeverijen treden op als helers van de artikelen die de universiteiten niet aan u geven.

Vergelijk dit persbericht: alle Loeb-delen (tweetalige edities) worden digitaal online geplaatst. Er staat nergens dat het gratis is, dus het zal wel weer een betaalsite zijn. Dan zijn de honderden Egyptologieboeken hier toch sympathieker.

========================================
OVERLEDEN

Necrologie voor Simon Price, een van de belangrijkste onderzoekers van de Romeinse religie.

========================================
EN TOT SLOT

De oude Romeinen blijken rijker dan verwacht.

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010, 2011) en bij Aantekeningen bij de Bijbel.

Als u de nieuwsbrief wil steunen, kunt u een donatie doen op rekeningnummer 67.07.91.121 t.n.v. Livius, o.v.v. Ondersteuning Nieuwsbrief. Dank u wel.


Livius Nieuwsbrief / juli

juli 15, 2011

Dit is de zeventigste aflevering van de Livius Nieuwsbrief, een maandelijks verschijnend mailtje voor mensen met belangstelling voor de antieke wereld. Het wordt uitgegeven door Livius.

Het nieuwe programma wordt eind deze maand verstuurd, maar u kunt het hier al bekijken (en u inschrijven natuurlijk).

De Nieuwsbrief is gratis en u kunt dit mailje doorsturen naar wie u maar wil. Als u er geen prijs meer op stelt, volstaat een simpel retourmailtje.

Jona Lendering (redactie)

========================================
NIEUW OP DE LIVIUS-WEBSITE

Voor het eerst sinds enige tijd weer een nieuwe pagina, en wel over Haus Bürgel, een Romeins fort uit de vierde eeuw. Verder recensies van boeken van Cameron, Gruen en Miles, alsmede stukjes over de musea van Aarlen, Belginum en Trier.

========================================
EGYPTE

De oudheden van Egypte in gevaar: filmpje!

De onvermijdelijke doctor Zahi Hawass vertelt dat het tweede schip bij de piramide van Cheops wordt opgegraven. Waarom zegt hij er niet bij, maar het riekt naar een publiciteitsstunt.

En verder: Nag el-Hamdulab (bis), wat kost een piramide? Karnak, Tanis, Romeins paleis in Amhada,

========================================
HET OUDE NABIJE OOSTEN

Het maandelijks gedoe in Jeruzalem: dit keer de interpretatie van de Ofel. Verder: het graf van de dochter van Kajafas (zijn eigen graf was al bekend). Het mogelijk belangrijkste nieuws is dat het rapport over de wijze waarop de Waqf omgaat met het bodemarchief op de Tempelberg, mogelijk openbaar wordt gemaakt.

Hier word je helemaal blij van: alle Hellenistische spijkerschriftteksten uit Babylonië bij elkaar. Nou ja, de ambitie is er.

Minder vrolijk – maar wel voorspelbaar – nieuws: in Syrië worden opgravingen opgeschort, zoals in Qatna.

En verder: Ur, Sidon, Gath, Tel Shikmona, Hasaka.

========================================
IRAN en CENTRAAL-AZIË

Judith Weingarten trakteert op twee artikelen over het manicheïsme: één en twee. Smullen.

========================================
GRIEKENLAND, BULGARIJE en TURKIJE

Alweer wat ouder, maar misschien toch interessant: een toxicoloog kijkt naar de dood van Sokrates.

Saai nieuws om de zomer mee door te komen: Macedonië richt een standbeeld op voor Alexander. Voorspelbare reacties uit Griekenland.

En verder: Bamboula, Efesos, Geronisos, Olympia, Opaka, Pafos, Piraeus, Yenikapi.

========================================
ROME EN ZIJN RIJK

Alweer een loden sarcofaag uit Gabii, of wordt een oud kliekje opgewarmd? (De foto toont in elk geval een reliëf uit het Nationaal Museum dat niets met het artikel van doen heeft).

Van Richard Miles stammen de verstandige woorden dat “Attempts to conjure up contemporary relevance with regard to the ancient world can often appear trite and labored at best, and fatuous and false at worst.” Helaas voegt hij de daad niet bij het woord: kunnen wij iets van de Romeinen leren over vluchtelingen? Het enige juiste antwoord is: niets, aangezien het comparandum niet wordt verantwoord.

Het grafschrift van een gladiator – interessanter dan u denkt.

Het maandelijkse rijtje nieuws uit Groot-Brittannië: Berkeley, Carlisle, Hadrian’s Wall, Maryport, York.

En verder: Herculaneum, restauratie Colosseum, Tivoli – maar ook dit, Libische ruïnes bedreigd, Nicopolis ad Istrum, Alexandrië, een Byzantijnse kasteel in Akko.

========================================
BENOORDEN DE ALPEN

Barkhausen leverde in 2008/2009 wat Romeinse vondsten op die prompt met de Slag in het Teutoburgerwoud in verband werden gebracht: er werd daar al eerder een Romeinse kamp vermoed, en dat leek gevonden. De vondsten vielen echter wat tegen. Inmiddels is men iets optimistischer: wel degelijk Romeins, wel degelijk militair en wel degelijk eerste decennium, maar nog geen kamp.

Het Romeinse verleden gevisualiseerd – eindelijk eens niet met een nietszeggend modern kunstwerk, maar zoals het moet: geschiedenis uitgelegd als geschiedenis. Helaas zijn niet alle Nijmegenaren blij. Let overigens op het bedrag.

Sprekend over geld: er komt 15 miljoen euro vrij voor een “Romeins historisch themapark” in Leidse Rijn.

Nog meer geldzaken: het Alamannenmuseum in Ellwangen gaat dicht.

Een van de best-bewaarde geheimen van de Nederlandse archeologie is de Velserbroek, waar een inheems Fries heiligdom heeft gestaan dat van meer dan regionale betekenis was. Er is al eens gegraven, maar er is nooit iets met de vele vondsten gedaan. Maar dat verandert nu.

En verder: Bazel, Gent, Zutphen, Brecht, Houten, Meteren, Utrecht, Keulen (!), Aardenburg, Cuijk, Deinze.

========================================
OVERIG

President Assad heeft nog zo’n zeventig dagen, als uw redacteur voldoende verstand heeft van astrologie.

Mocht u overwegen oudheden online te kopen, lees dan dit.

En verder: de Azoren en een muntschat op Pantelleria.

========================================
JODENDOM en CHRISTENDOM

Leuk artikel van Judith Weingarten over het graf van de Aurelii – christelijk én heidens.

En verder: de herkomst van de Dode Zee-rollen maar weer eens.

========================================
DWAASHEID

Strafregels voor een journalist: “Ik mag nooit meer schrijven dat je een C14-datering kunt doen op een loden voorwerp.”

========================================
INTERNET

De British Library gaat verder met het digitaliseren van zijn Griekse manuscripten.

========================================
OVERLEDEN

William Sumner is overleden: de opgraver van Anshan was later directeur van het Chicago Oriental Institute.

========================================
EN TOT SLOT

De betekenis van Dorestat voor de hedendaagse internationale politiek.


Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 254 andere volgers