Livius Nieuwsbrief / September

september 2, 2013

Dit is de zevenennegentigste aflevering van de Livius Nieuwsbrief, een maandelijks verschijnend mailtje voor mensen met belangstelling voor de antieke wereld. Het wordt uitgegeven door Livius.

De nieuwsbrief is gratis en u kunt hem doorsturen aan wie u maar wil; voor adreswijzigingen en afmeldingen volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Jona Lendering (redactie)

======================================

NIEUWE LIVIUS-WEBSITE

De twee Livius-websites zijn gemaakt in klassieke html, wat langzamerhand toch wel wat onpraktisch begon te worden. Inmiddels is de website van de school, Livius.nl, dan toch gerenoveerd. Neem er eens een kijkje, want het is mooi geworden.

Op de andere website, Livius.org, zijn twee pagina’s gekomen over Romeins Toulouse.

=================================

HUISHOUDELIJKE MEDEDELING

De Livius Nieuwsbrief bestaat deze maand acht jaar. We hebben inmiddels 4078 abonnees, die we nooit zullen lastigvallen met abonnementsgelden of advertenties. Maar eens in het jaar bedelen we – en dat is vandaag.

Uw redacteur is per maand ongeveer twee, drie dagdelen bezig met de Nieuwsbrief: uren waarin hij niet kan werken voor de Livius-vennootschap en in feite leeft op andermans kosten. De vennoten doen daar niet moeilijk over, maar als u hun geste wil beantwoorden en in hun kosten wil delen, overweeg dan een bijdrage te storten op bankrekening 67.07.91.121 t.n.v. Livius, o.v.v. “nieuwsbrief”. Uw steun is beslist niet verplicht, maar wordt beslist wel gewaardeerd.

========================================

EGYPTE

In Egypte liep het gierend uit de hand. Het Malawi-museum in Minya werd geplunderd, waarbij mummies in brand werden gestoken. Een overzicht van de rest van de schade is hier en een overzicht van aanvallen op Koptisch erfgoed is daar. Enkele musea zijn gesloten en egyptologen vragen het buitenland zich er niet mee te bemoeien. En hier en daar is nog het deprimerende een & ander.

Volgens Herodotos stuurde de Perzische koning Kambyses, die net Egypte had veroverd, in 524 v.Chr. een leger de westelijke woestijn in om de oases daar te veroveren. Het zou door een zandstorm zijn verzwolgen. Sindsdien is gezocht naar dat “verdwenen leger”, maar vrijwel iedereen die erover heeft geschreven, neemt Herodotos’ verslag goedgelovig voor waar aan. Een intelligent artikel stelt de goede vraag: of er wel stofstormen zijn die complete legers kunnen vernietigen.

Wat moet je eten om een piramide te bouwen?

En verder: kijk nog eens wat u op zolder hebt liggen.

======================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

De stand van zaken in Syrië, nogmaals, nogmaals, nogmaals en het portret van een smokkelaar.

In Amman is het nieuwe archeologische museum van Jordanië geopend.

En verder: Aslantepe (= Melitene) en Sidon.

======================================

DE OUDE GRIEKEN (en wijde omgeving)

Herbouw van een Grieks schip door de moderne bewoners van het antieke Faselis – met vermoedelijk een foutje in de capaciteit.

Een vondst van een tekst in Lineair-A, zoals nu in Zominthos, is altijd belangrijk. Er is betrekkelijk weinig van dit materiaal bekend maar er zijn voorstellen gedaan voor de ontcijfering. Door de geringe omvang van het corpus kunnen we niet weten of die voorstellen correct zijn, maar áls zo’n voorstel klopt, zouden we het nieuw tablet meteen moeten kunnen lezen. We zullen snel meer horen.

En verder: Myceense vondsten bij Bodrum (Halikarnassos), Starosel, scheepswrakken in de Egeïsche Zee, Sliven, vandalisme in Kyrene, Antiochië in Pisidië en Laodicea.

======================================

ROME EN ZIJN RIJK

Dit kan heel leuk worden: de vondst van een archaïsche tempel in het centrum van Rome. Ruwweg even oud en even leuk: een enorm complex in Gabii. Let niet op de hype, het is ook zonder aandachttrekkerij iets om blij van te worden.

Gereconstrueerde muziek uit het oude Rome, Romeinse glastechnologie en de verspreiding van glazen kralen als middel om handelsroutes te reconstrueren.

Een beetje vaag artikel over de ontdekking van een (amfi?)theater lijkt betrekking te hebben op Issos. Als het werkelijk iets is van de afmetingen in Efese, is dit een majeure vondst.

Een amfitheater bij Genzano? Dat moet dan van Commodus zijn geweest. Als u de redenatiefout niet herkent, bent u geslaagd voor het tentamen “archeoloog in Italië”.

En verder: Aquincum (=Boedapest), ‘Ayn Gharandal, de rivier de Rubico, Tivoli en Tyrus.

======================================

BENOORDEN DE ALPEN

Op de Harzhorn – u weet wel, dat Romeinse slagveld, diep in Germanië – is een pantserhemd gevonden.

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië: Conwy Valley, Gloscat, Maryport maar weer eens,  Vindolanda, plus: pre-middeleeuwsekolonisatie van de Fær Øer (vergelijk).

======================================

ISRAËL, JODENDOM EN CHRISTENDOM

De paradoxen van de handel in vervalste eenheden zijn altijd heerlijk. Een paar jaar geleden kwam een tekst uit de tijd van de Eerste Tempel op de markt, waarvan al snel werd vastgesteld dat ze onecht was. De vervalser werd gearresteerd en berecht. Het voorwerp is dus niet echt – dus waarom legt Israël er beslag op?

Degene die de vervalsing aantoonde was Yuval Goren. Niet voor het eerst probeert het tijdschrift Biblical Archaeological Review deze Israëlische archeoloog, die bewees dat ook andere door BAR als echt beschouwde voorwerpen vervalsingen waren, in diskrediet te brengen.

Dat was lachen natuurlijk, het TV-interview dat Fox had met Reza Aslan, die auteur van een boek over de historische Jezus. Probleem één is dat het boek niet deugt en probleem twee is dat een echte geleerde, geconfronteerd met een vraag waaruit bezorgdheid spreekt, geen autoriteit claimt maar de methode uitlegt. Simcha Jacobovici, die doorgaans figureert in onze rubriek “dwaasheid”, doet ook een duit in het zakje – en voor het eerst is uw redacteur het met hem eens.

Lawrence Schiffmann legt uit wat de studie van Dode Zee-rollen inhoudt.

Sprekend over de Rollen: Groningen heeft een beroemd instituut voor de bestudering van die oude teksten. Momenteel start men een project om een computersysteem de handschriften van de individuele klerken te laten herkennen. Om het te financieren, is een crowdfundingproject gestart – en daarover leest u hier meer.

Waarom de “stallen van Salomo” in Megiddo niet zijn gebouwd door Salomo (maar wie geloofde dat nog?).

En verder: Anthedon (niet de objectiefste bron), Ashdod, kaneel in Dor, Jeruzalem (1, 2, 3) en Tel Rechesh.

======================================

OVERIG

Hoe pijl en boog de wereldgeschiedenis een andere loop gaven.

Het is vaker gedaan maar blijft een interessant thema: posttraumatische stressstoornissen in de zo soldateske oude wereld.

Een teken des tijds: toeristen willen meer informatie. Een derde van de mensen is hoogopgeleid en wil serieus worden geïnformeerd. De meeste universiteiten en nogal wat musea zijn de laatste vijftien jaar niet met de ontwikkelingen meegegroeid.

En verder: Göbekli Tepe (te nemen met een korreltje zout), Byzantijnse schepen in Istanbul, een Sarmatisch graf in zuidelijk Rusland, leuk artikel over computerspel Total War: Rome II – over het verschil tussen “echt” en “authentiek”.

======================================

BOEKEN

De boekenrubriek in de Livius Nieuwsbrief wordt verzorgd door Lujzika Adema van Kooten van de Amsterdamse Athenaeumboekhandel.

Marietje d’Hane-Scheltema presenteerde onlangs bij Athenaeum haar nieuwste boek. Ditmaal geen vertaling in navolging van haar Metamorphosen, Aeneïs, Oresteia of Satiren, maar een boek óver een van haar auteurs: Ovidius. Leidraad in het boek is dat Ovidius volgens d’Hane-Scheltema Alles altijd anders doet, geïntegreerd door de eeuwige verandering in de natuur. Gelardeerd met citaten in zowel Latijn als Nederlands is het een mooi en ook persoonlijk verhaal over de Romeinse auteur wiens vertaling d’Hane-Scheltema de meeste roem bezorgde.

Gregory Nagy, professor Grieks aan Harvard, geeft in The Ancient Greek Hero in 24 Hours in boekvorm college over het Griekse concept ‘Held’ op basis van vaasafbeeldingen en teksten van Homerus, Aeschylus, Sophocles, Euripides, Sappho, Pindarus, Plato en anderen. De 24 afleveringen of ‘college-uren’ in het boek zijn gebaseerd op het vak dat Nagy al vanaf de jaren zeventig aan Harvard doceert.

In Greeks and Barbarians legt Kostas Vlassopoulos de onderlinge sociale, economische, politieke èn culturele interacties tussen Grieken en niet-Grieken bloot. Handelsnetwerken, kolonisering, globalisering en machtsverhoudingen worden uitgebreid behandeld in dit ambitieuze onderzoek.

Het levensverhaal van Zenobia van Palmyra, de Syrische koningin die in de derde eeuw een opstand tegen de Romeinen leidde, spreekt zo tot de verbeelding, dat het moeilijk is mythe en werkelijkheid van elkaar te scheiden. Desalniettemin waagt archeoloog Yasmine Zahran zich in Zenobia: Between Reality and Legend aan een accurate geschiedenis van deze vrouw.

De oudheid levert meer vrouwen die tot de verbeelding spreken. In Pythagorean Women: Their History and their Writings doet Sarah B. Pomery onderzoek naar de vrouwen in de cultus van Pythagoras, die nauwlettend de omgangsvormen en leefregels voor familie- en seksleven bepaalde teneinde een perfecte harmonie in het huishouden te creëren. Het boek bevat veel (vertaalde) teksten van en over deze vrouwen, plus foto’s van archeologische vondsten en opgravingslocaties.

======================================

DWAASHEID

Dit is toch wel gênant: als het ei van Columbus presenteren dat vrouwen! vroeger! wél! een! belangrijke! rol! speelden! in! de! kerk! Er is echter niemand die ontkent dat er diaconessen en vrouwelijke bisschoppen zijn geweest, er is niemand die tegenspreekt dat Paulus een vrouwelijke apostel Junia vermeldt. Kortom, er is niets nieuws te melden, maar als je eenmaal claimt dat vrouwen op een bepaalde manier vergeten zijn, verliest elke journalist ineens alle kritische zin.

Juist ja. Uw redacteur geeft er maar geen commentaar meer op.

En nee, zonder een spa in de grond te steken weten we al dat het graf van Alexander de Grote niet in Amfipolis zal worden gevonden.

======================================

EN TOT SLOT

Het heeft helemaal niets met de Oudheid te maken maar is wel verrotte interessant: de graven van VOC-mensen in Isfahan.

======================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010, 2011, 2012, 2013) en bij Aantekeningen bij de Bijbel.


Livius Nieuwsbrief / maart

februari 25, 2013

Dit is de eenennegentigste aflevering van de Livius Nieuwsbrief, een maandelijks verschijnend mailtje voor mensen met belangstelling voor de antieke wereld. Het wordt uitgegeven door Livius.

Zomaar eens een cursus uit het Liviusaanbod: de reis naar Centraal-Turkije.

Jona Lendering (redactie)

======================================

EGYPTE

Een nieuwe maand, een nieuw bericht over standbeelden van Amenhotep III.

Het was moeilijk te missen dat deze maand is vastgesteld dat een kleine piramide het graf is van Khay, de vizier van Ramses II.

Het maandelijkse gesleep met mummies: 1 (Ramses II), 2, 3, 4, 5.

En verder: Luxor, Karnak, follow-up van het DNA-onderzoek naar Toetanchamon, vijfendertig graven in Soedan en een opiniestuk over de toekomst van het Egyptische toerisme.

======================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

Dit is echt leuk: een overzicht van de honderd belangrijkste spijkerschriftteksten. Het project is nog niet voltooid, maar je zou hopen dat een slimme uitgever er een boekje van maakt.

U wist al dat er buitenlandse teams actief waren in Irak, maar nu weet u het zeker. De Italianen waren er deze maand meer druk mee: hier iets over Sumerië en daar over Nineveh.

De situatie in Syrië: enerzijds verhalen over plundering, anderzijds het nieuws dat de museumcollecties in veiligheid zijn gebracht, en het voorspelbare bericht dat de “vrije” Syriërs oudheden verkopen om hun oorlog tegen Assad te financieren.

En verder: Arbela (negeer cliché-kop over “nieuwe hoofdstukken” die worden geopend) en een woordenboek voor de oude taal van Jemen.

======================================

DE KLASSIEKE PERIODE

Het proces tegen Sokrates is weer eens een keertje gevoerd. Het enige verschil met op één na alle voorgaande keren is dat hij dit keer wel werd veroordeeld.

De Thracische koningsgraven krijgen royaal geld om er een majeure toeristische attractie van te maken.

Curieus artikel over de debunking van het imago van de nobele Griekse atleet. Wie had het daar dan nog over?

Hoe de Griekse musea omgaan met de bezuinigingen.

En verder: Olympia; Delfi; hoe reconstrueer ik een kithara?

======================================

DE HELLENISTISCHE TIJD

Je wordt helemaal blij van de vondst van een hellenistisch-Romeins grafveld in Alexandrië. Hoewel het een van de beroemdste steden uit de Oudheid is, is er over de eerste eeuwen niet zo heel veel bekend.

En verder: Smyrna.

======================================

DE ROMEINSE TIJD

Een beetje laat, maar toch leuk: artikel over de “nieuwe” methode om aan de hand van ijsringen om antieke milieuvervuiling te reconstrueren.

Regelmatig komt er nieuws uit Sozopol in Bulgarije, waar elke maand wel iets van betekenis wordt gevonden. Deze keer een Romeins badhuis.

Er is geen enkel excuus meer om niet op vakantie te gaan in Saoedi-Arabië: Madain Saleh is opengesteld voor toerisme.

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië: Alderney; Chester; Flintshire; Hadrian’s Wall; Traprain Law.

En verder: Smyrna, Pompeii (en een schandaaltje), Puteoli, Adana, Leeuwergem, de Sofular-vallei (Cappadocië). Plus: een mooie reconstructietekening van Romeins Nijmegen.

======================================

ISRAËL, JODENDOM EN CHRISTENDOM

Mooi artikel over de opkomst en ondergang van archeologie als hulpwetenschap van het zionisme. Hier een ander politiek getint stuk, hier nog een, en daar nog een over de Golanhoogte.

De Golb-affaire (wat was dat ook alweer?) sleept nog altijd. En de volgende affaire komt eraan.

Wat is het toch, dat er zo disproportioneel veel aandacht wordt besteed aan antieke bordspelletjes? Dit keer is het iets uit Jeruzalem.

De geniza (opslagplaats van sleets geworden manuscripten) van de Ben Ezra-synagoge in Cairo is zó groot dat er al een eeuw onderzoek naar wordt gedaan, en het einde nog altijd niet in zicht is. Er wordt nu geld gezocht om het op te kopen van het college dat de mooiste stukken bezit. Vergelijk dit leuke boek.

En verder: Beth Shemesh, de stenen van koning Herodes, vondsten uit de tijd van de Joodse Opstand, Mode’in en een wijnpers uit Jaffa (ofwel Tel Aviv).

======================================

OVERIG

Bevestiging dat de akkerbouw werd verspreid door migranten.

Eveneens van het DNA-front: de Etruskische bevolking is autochtoon. Het tegendeel is in het verleden overigens ook beweert, en het zegt allemaal niets over het ontstaan van taal en cultuur, die heel goed door een migrerende elite kunnen zijn meegenomen. De herkomst van de Etruskische cultuur blijft een open kwestie.

De veel-gehypete vondst van het stoffelijk overschot van Richard III was aanleiding tot een goed artikel over de vraag hoe oud materiaal kan zijn dat je aan DNA-tests onderwerpt.

Het is altijd weer inspirerend hoe de exacte wetenschappen de Oudheid misbruiken om de aandacht te trekken voor nieuw onderzoek. Dit keer blijken Egyptische pigmenten “a promising material” te vormen “that will bring advances to telecommunications and high-end medical technology”. Welke dat zijn, wordt er niet bij verteld. Het is ook altijd weer inspirerend dat oudheidkundigen zich hiervoor lenen en nooit eens terugbijten.

In Vlaanderen is het aantal opgravingen sinds 2005 meer dan verzevenvoudigd. De burgemeester van het Belgische Riemst merkt nu op dat archeologisch onderzoek te duur wordt. Hij is niet de eerste die deze onvrede uit. Hij is wel de eerste op zo hoog niveau.

En verder: computerhulp bij de bestudering van oertalen en een 2200 jaar oud krijgersgraf in zuidelijk Rusland.

======================================

BOEKEN

Vanaf deze maand wordt de boekenrubriek in de Livius Nieuwsbrief hernomen. Ze wordt verzorgd door Lujzika Adema van Kooten van de Amsterdamse Athenaeumboekhandel.

Burgeroorlog, het oorlogsdrama van Latijns dichter Lucanus is de nieuwste verdienste van gelauwerd omnivertaler Piet Schrijvers bij Athenaeum – Polak & Van Gennep. Caesar versus Pompeius in een groots epos over een machtsstrijd van een schrijver die zelf ook door de politiek een nare dood vond. En voor wie na het lezen van Burgeroorlog geïnteresseerd is geraakt in de politieke achtergronden: ook nieuw in de winkel is Ika Willis’ Now and Rome, Lucan and Vergil as theorists of politics and space en Magnus Pius: Sextus Pompeius and the Transformation of the Roman Republic van Kathryn Welch.

Na het succes van How to win an election, de ‘commentariolum petitionis’ die Quintus Cicero aan zijn beroemde broer zou hebben geschreven om hem te helpen het consulschap te bemachtigen, komt Princeton nu met How to run a country, een passage uit De re publica van Marcus Cicero zelf. Wederom zowel de Latijnse tekst als een Engelse vertaling in een handzaam formaat.

Ook net verschenen: Negen aardse Muzen, het proefschrift van Mieke de Vos over de receptie van Griekse dichteressen in de oudheid; Schliemann en Nederland, het ‘leven vol verhalen’ van de beroemde archeoloog Heinrich Schliemann; Greek vase-painting and the origins of visual humour dat ingaat op allerlei vormen van humor op Griekse vazen, van karikaturen tot seksueel getinte grapjes; How to read a Latin poem, dat Latijnse poëzie toegankelijk maakt voor hen die het niet in de originele versie kunnen lezen; en het rijk geïllustreerde Greek Myth and Western Art, waarin Karl Kilinksi II drieduizend jaar kunstgeschiedenis onder de loep neemt op zoek naar representaties van Griekse mythologie.

Tot slot, alweer een paar maanden oud, maar nog steeds een grote stapel midden in de winkel waard: de alom geprezen vertaling van Aristoteles’ Politica, het vijfde deel in de Aristotelesreeks van de Historische Uitgeverij.

======================================

DWAASHEID

Hé, Atlantis. Die hadden we al een tijdje niet gehad. Dit keer ligt het continent ergens bij Cuba verzonken te zijn.

======================================

INTERNET

Op LacusCurtius is een begin gemaakt met het online plaatsen van de geschriften van Julius Caesar. Van de Gallische Oorlog bestaan al web-edities, maar het andere materiaal is nog nauwelijks digitaal ontsloten. Het komt hier, compleet met landkaarten en wat dies meer zij.

Leuk: een medische papyrus zelf afrollen en bekijken. Ook leuk: een website over Mesopotamische goden.

Uw redacteur blogde over de Lachmannmethode en over een berucht probleem uit de wetenschapscommunicatie. Verder werd hij helemaal blij van de nieuwe roman van Jan van Aken, De afvallige.

======================================

OVERLEDEN

Een van de meest kleurrijke geleerden van onze tijd is overleden, Julien Ries. Hij is de grondlegger van de godsdienstantropologie en schreef over onder andere de religies van het antieke Anatolië. En hij was nog kardinaal ook.

======================================

EN TOT SLOT

Wat je al niet kunt vinden in je achtertuin

======================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010, 2011, 2012, 2013) en bij Aantekeningen bij de Bijbel. Als u de nieuwsbrief wil steunen, kunt u een donatie doen op rekeningnummer 67.07.91.121 t.n.v. Livius, o.v.v. Ondersteuning Nieuwsbrief. Dank u wel


Populariseren en annoteren

september 25, 2012

Kort na the Thousand Days That Built the Future (om eens een verouderde naam te gebruiken voor de doorbraak van het internet), begon ik, eerst op een homepage bij Planet Internet, met de website die nu Livius.org heet. Niet veel later werd ik benaderd door vier Amerikaanse universiteiten, die me vroegen of ik alsjeblieft geen annotatie wilde aanbrengen, omdat studenten mijn teksten gebruikten als werkstukken. Blij te kunnen helpen, deed ik dat.

Na enige tijd realiseerde ik me dat dit erg onverstandig was. Het grote probleem, dat de oudheidkundige wetenschappen momenteel aan het doden is, is dat mensen informatie zoeken op het internet en daar oncontroleerbare informatie vinden. Het sprookje dat Archimedes met brandspiegels schepen in brand zou hebben gestoken, is daarvan een mooi voorbeeld: wie met Google naar informatie zoekt, ontdekt dat menigeen zich afvraagt hoe ’ie ’t ’m flikte, terwijl niemand verwijst naar de bronnen. Dat kan ook niet, want die zijn er niet, maar de informatie circuleert ongecontroleerd eindeloos rond. Ongeannoteerde informatie dient te worden bestreden en ik baal er verschrikkelijk van dat ik een grote website heb gebouwd waarmee ik uiteindelijk “went over to the dark side”.

Ik heb me zelden meer opgelaten gevoeld dan toe de Nederlandse onderzoeksschool Oikos me een prijs toekende voor onder meer die website. Daarmee gaven de leden mijns inziens vooral aan dat ze niet begrepen waar het bij de overdracht van wetenschappelijke informatie om draait. Mijn website schendt de zo’n beetje allerbelangrijkste basisregel die er voor de popularisator is. Dat verdient geen prijs en ik heb vrij lang gespeeld met de gedachte de eer af te slaan, tot ik een uitnodiging kreeg om voor Oikos te spreken over dit soort zaken.

Ik vind zelf dat een wetenschapsjournalist zijn informatie enigszins moet specificeren. Ongeveer zoals het gebeurt in de bekende tijdschriften, zoals voor mijn vakterrein Hermeneus en Archeologie Magazine, waarin aan het einde een literatuurlijstje volgt. Je hoeft niet elke specifieke bewering te staven, om de doodeenvoudige reden dat mensen die zich willen verdiepen in de materie, eerst die boeken zullen moeten lezen en, als ze dat eenmaal hebben gedaan, het oorspronkelijke artikel achter zich hebben gelaten. Publieksartikelen zijn, om de metafoor van Schopenhauer/Wittgenstein maar weer eens aan te halen, ladders die je na gebruik kunt wegwerpen.

Niet iedereen is het daarmee eens. Op mijn artikel over de Herodiaanse dynastie kreeg ik een reactie van iemand die vond dat ik zijn pas verschenen studie had moeten noemen. Die heb ik gekocht en gelezen, en ik heb het boek ook genoemd. Andere onderzoekers menen dat ik ook hun baanbrekende publicatie had moeten noemen, sturen me dan vriendelijk een overdrukje, en krijgen dan van mij te horen dat ik het te gespecialiseerd vind voor het grote publiek maar dat ik er zelf plezier aan heb beleefd. Dat vinden ze dan eigenlijk wel redelijk en ik heb er meer vrienden dan vijanden mee gemaakt.

Toch wringt het. Hoeveel annotatie moet nu? De Nederlandse universiteiten vinden dus dat het helemaal niet hoeft. Anderen vinden dat het zeer gedetailleerd moet. Wetenschapsjournalisten zoeken een middenweg, waarbij ze rekening houden met het niveau van de doelgroep (Archeologie magazine is toch iets anders dan de Archeobrief), of de aard van de tekst. Dat lijkt de oplossing, maar het leidt toch tot misverstanden. Om De klad in de klassieken niet te overladen met gewichtigdoenerige voetnoterij, heb ik wel verwezen naar geschiedtheoretische publicaties – het is immers een theorieboek – maar niet naar beweringen over antieke feiten (het is immers geen geschiedenisboek). Tenminste één recensent heeft dat niet begrepen, en bekritiseerde me. Daarvan kun je dan zeggen dat die onterecht is, maar het is toch onbevredigend.

Vandaar dat ik er destijds bij Oikos voor pleitte dat ze de overdracht serieuzer namen. Het is immers een wettelijke taak van de universiteiten. Als bijvoorbeeld astronomen een charter hebben, waarom kunnen de Nederlandse oudheidkundigen dan niets eens wat aanwijzingen geven hoe informatie de wetenschap het beste dient? Waarom is er niet een vraagbaak, waar journalisten terechtkunnen om te vragen wat men moet denken van het berichtje dat er een snipper tekst is gevonden die de echtgenote van Jezus vermeldt?

Kortom, waarom niet een charter voor de oudheidkunde? Geen dwingende regels, maar wel met wat algemene gedachten. Over annotatie bijvoorbeeld, maar ook over andere zaken, zoals hoor- en wederhoor, alsmede de grenzen die daaraan zijn. (Door eindeloos wederhoor, geven wetenschapsjournalisten kwakhistorici en pseudowetenschappers een platform.) Ik vind zelf dat een academicus die een boek produceert waarin echte onzin staat – denk aan het boek met 253 feitelijke onjuistheden dat ik wel eens noem – dat moet terugnemen. Ik denk ook dat het verspreiden van pseudowetenschap (dus het opschorten van de natuurwetten) aanleiding moet zijn voor het instellen van een begeleidingscommissie. De mantel der liefde kan niet álles bedekken.

Voor de oudheidkunde bestaat momenteel geen enkel beleid. Daarbij is niemand gebaat.


Livius Nieuwsbrief / juli

juli 4, 2012

Dit is de driëntachtigste aflevering van de Livius Nieuwsbrief, een maandelijks verschijnend mailtje voor mensen met belangstelling voor de antieke wereld. Het wordt uitgegeven door Livius.

De brochure van het nieuwe programma wordt in juli verspreid, maar u kunt haar hier al kijken.

De nieuwsbrief is gratis en u kunt hem doorsturen aan wie u maar wil; om af te melden volstaan uitsluitend mailtjes naar nieuwsbrief@livius.nl.

Jona Lendering (redactie)

========================================

WIN EEN BOEK

Tien jaar geleden publiceerde uw redacteur Stad in marmer, waarvan deze week een goedkope herdruk is verschenen in de welbekende reeks van Rainbow-pockets. Er zijn vijf exemplaren om weg te geven, en die worden verloot onder degenen die voor a.s. maandag de onderstaande vraag hebben beantwoord (antwoord insturen per mail).

VRAAG: op het Forum Romanum staat de boog van Septimius Severus. Deze keizer had de eer dubbel en dwars verdiend, maar de eerste keer zag hij af van een triomftocht omdat het kon lijken alsof hij had gezegevierd in een burgeroorlog. Om welke reden weigerde hij ook zijn tweede triomftocht?

========================================

EGYPTE

Je wordt helemaal blij van dit leuke stukje over Egyptische meetkunde.

Een lieve, kleine buste van Nefertiti. En meer lievigheid: een herenigd echtpaar.

En verder: Amarna, Dayr al-Barsha, Vallei der koningen, het maandelijkse gesleep met mummies en diefstal van oudheden, het vervolg, een andere zaak en nog een.

========================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

Controverse over een opgraving die niet de Fenicische haven van Beiroet is.

Meer controverse: Irak weigert samenwerking met Amerikaanse zolang joods erfgoed uit Irak niet wordt teruggegeven.

En verder: Assur, Babylon, Jerash, Persepolis, plus: veertig nieuwe sites.

========================================

GRIEKENLAND en TURKIJE (en wijde omgeving)

De Derveni-papyrus was een boekrol, die niet ver van Thessaloniki is gevonden. Weliswaar verbrand en beschadigd, maar leesbaar. Nog beter: het betreft religieuze teksten, die dus rechtstreeks tot ons komen, ongeacht wat Byzantijnse monniken hebben gedacht – welwillende kopiisten die nogal wat heidens materiaal ongekopieerd hebben gelaten. Er wordt nu gewerkt aan een online-editie.

Leer onderwaterarcheologie in… Konya?!

De metroaanleg van Thessaloniki blijft leuke berichten opleveren. Zoals antiek plaveisel.

En verder: Sardes, de brug van Aizanoi, Metropolis, de tempel van Athena van Laodicea (wat geeft uw redacteur nou toch het gevoel dat hij al wist dat die tempel was gevonden?), gearresteerde smokkelaars en nog meer smokkel.

========================================

ROME EN ZIJN RIJK

Uw onzinradar slaat uit als u “mystery of Palmyra” leest, maar lees toch even door, want dit stukje is ondanks de afschrikwekkende kop wel degelijk aardig.

Een Romeins scheepswrak bij Antibes (leuk filmpje).

In de urbs ipsa: restauratie van de ereboog van Titus op de Velia en onderzoek van de Cloaca Maxima.

Indachtig het archeologische spreekwoord “waarom maar één keer naar geld hengelen als je nieuws ook twee keer naar buiten kunt brengen?”: de Romeinse wolvin maar weer eens (origineel uit 2008).

De mozaïeken van Piazza Armerina zijn schoongemaakt en men is ook weer eens bezig met de papyrusrollen uit Herculaneum.

En verder: de scheepswrakken uit de Eerste Punische Oorlog opnieuw, Ruse, Romeinse kralen in Japan.

========================================

ISRAËL (en, zowaar, PALESTINA)

De Geboortekerk is geplaatst op de Werelderfgoedlijst. Een politieke daad, natuurlijk, zoals in die contreien gebruikelijk. Hier is een mooi stuk over het Israëlische gebruik van het verleden. En de vondst van een joods ritueel bad – een identificatie die op zich overigens omstreden is – bij de Al-Aksamoskee zal de gemoederen niet tot bedaren brengen. Maar sommigen blijven optimistisch over depolitisering.

Het grootste probleem is overigens Battir. De Palestijnen willen het werelderfgoed maken. Het gaat om een joodse lieu de mémoire: het antieke Bethar, waar Bar Kochba om het leven kwam. De Israëlische radiostilte is oorverdovend.

De huidige opgravingen van Megiddo dienen om chronologische problemen op te lossen. Het feit dat de persberichten nu al drie maanden over schatvondsten gaan, suggereert dat de campagne dit jaar is mislukt.

In de vorige nieuwsbrief schreven wel al over het toenemende vandalisme in Israël. Een achtergrondartikel.

En verder: een schatvondst in Kiryat Gat, de inscriptie van Khirbet Qeiyafa, Gezer, en een goed stuk over schade aan de Dode Zee-rollen.

========================================

BENOORDEN DE ALPEN

Spectaculair: een schatvondst op het eiland Jersey. Een ton aan IJzertijdmunten. Een ton.

Een Romeins fort bij Kuës is niet helemaal de “Sensation” die de Trierische Volksfreund zegt dat het is. Fort Princastellum was al bekend.

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië: Maryport, Teignbridge en een Angelsaksisch graf.

En verder: de goudschat van Gessel (Bronstijd) nog maar eens, Griekse begraafplaats bij Marseille, Dronrijp, Paderborn, een leuke app om langs de Romeinse weg door Limburg te zwerven (al heeft uw redacteur natuurlijk weer wat te brommen), Marquion, Pittem, Naaldwijk, Voorburg, verbouwing van het museum van Haltern.

========================================

JODENDOM EN CHRISTENDOM

Een curieus bericht dat een smokkelaar zou zijn betrapt met een Dode Zee-rol. Het riekt naar een vervalsing.

Zeker geen vervalsing: de tekst van enkele preken van Origenes. Het persbericht is bescheiden, gegeven het belang van de ontdekking. Commentaar.

De wetenschappelijke reconstructie van de tekst van het Nieuwe Testament is een project dat is begonnen door Erasmus van Rotterdam. De standaardreeks staat bekend als de Nestle-Aland, naar twee bekende medemewerkers, en daarvan is inmiddels de achtentwintigste editie verschenen (“met meer dan dertig tekstwijzigingen”).

En verder: een mooi synagogemozaïek uit de vijfde eeuw.

========================================

OVERIG

Komend weekend: ruim veertig laat-Romeinse re-enactors in het heropende Orientalis.

Ietwat off topic, maar wel de moeite waard: de Karolingische kapel van Aken.

De volgende aflevering in de Elgin-soap.

En verder: keizerin Zenobia in de bioscoop, triest verhaal over de Cypriotische archeologische dienst, triest verhaal uit de Swatvallei, triest verhaal uit Oezbekistan, triest verhaal uit Italië, triest verhaal over Mohenjo Daro.

========================================

DWAASHEID

Archeologen claimen in Bulgarije het gebeente van Johannes de Doper gevonden te hebben. Omdat het de serieuze pers haalde, nog even de criteria waarin de vondst moet voldoen – doorscrollen naar het einde, maar het artikel is ook als geheel lezenswaard.

Wie het snapt mag het zeggen. Uitwisseling van genen tussen Ethiopië en Syrië suggereert dat de koningin van Sheba (Yemen) is geweest in Jeruzalem (Israël).

En verder: de Olympische Spelen of de schuldencrisis. Je zou willen dat onderzoekers en journalisten beter begrepen dat door dit soort domme berichten mensen concluderen dat oudheidkunde onbelangrijk is. En op wat niet belangrijk is, kun je bezuinigen. Dat is waarom het Rijksmuseum van Oudheden het nu zo moeilijk heeft.

========================================

INTERNET

Met de digitalisering van oude teksten valt geld te verdienen. Er bestaan zelfs copyrightdisputen, want welke rechten kun je bezitten als je een tekst-zonder-auteursrecht hebt gedigitaliseerd en klaargemaakt voor een online publicatie? En zo zijn er meer vragen. Als uw redacteur het goed begrijpt, heeft een soortgelijk dispuut ertoe geleid dat de website Hodoi Elektronikai al enkele weken geen oude teksten meer aanbiedt. LacusCurtius is dus begonnen ze opnieuw online te plaatsen, en dat heeft in elk geval het voordeel dat het kwalitatief beter is, want “Lacus” is bekend om de accuratesse van het proeflezen. Het aantal opnieuw beschikbare Griekse teksten van Dion Chrysostomos neemt dagelijks toe.

Wat dan weer wel leuk is, is dat hier 245 tweetalige boeken (Grieks/Latijn en Engels) kunnen worden gedownload.

En met een apparaat als dit, wordt het alleen maar makkelijker.

========================================

ONLINE FOTO’S

Uw redacteur heeft op zijn Facebookpagina zo’n vierduizend foto’s van antieke locaties geplaatst. Ideaal voor leerlingen die werkstukken willen maken. Als u een mecenas weet die kan helpen dat ook de andere vijfenveertigduizend foto’s online komen (op groot formaat) en veilig kunnen worden gedownload, dan kunt u contact opnemen.

========================================

EN TOT SLOT

Wat in elk modern kantoor ontbreekt: een ballista. Plus: hoe ging het eraan toe in een Romeins badhuis?

========================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010, 2011, 2012) en bij Aantekeningen bij de Bijbel. Als u de nieuwsbrief wil steunen, kunt u een donatie doen op rekeningnummer 67.07.91.121 t.n.v. Livius, o.v.v. Ondersteuning Nieuwsbrief. Dank u wel.


Livius Nieuwsbrief / mei

mei 1, 2012

Dit is de tachtigste aflevering van de Livius Nieuwsbrief, een maandelijks verschijnend mailtje voor mensen met belangstelling voor de antieke wereld. Het wordt uitgegeven door Livius.

De nieuwsbrief is gratis en u kunt hem doorsturen aan wie u maar wil; om af te melden volstaat een mailtje naar nieuwsbrief@livius.nl.

Jona Lendering (redactie)

========================================

NIEUW OP DE LIVIUS-WEBSITE

Uw redacteur bezocht Libanon en dat leverde veel nieuwe webpagina’s op: de Bekaavallei, twee pagina’s over het antieke Beiroet, acht pagina’s over het besneeuwde heiligdom van Faqra, het Libanongebergte, de door Herodotus vermelde reliëfs bij Nahr al-Kalb en vier pagina’s over de prachtige Romeinse tempels van Nihata. Ook nieuw: pagina’s over de Grieks-Macedonische steden Amfipolis, Olynthos, Pella en het Siciliaanse Akragas.

Ondertussen publiceerde onze zustersite LacusCurtius de Griekse tekst van enkele toespraken van Dion Chrysostomos en de Gebouwen van Prokopios.

========================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

Indachtig het archeologisch spreekwoord “breng nieuws nooit één keer naar buiten als je ook twee keer naar aandacht kunt vissen” nog maar een keer het vandalisme in Elah.

Interessant bericht over de domesticatie van runderen: ze stammen allemaal af van tachtig dieren die kort na de IJstijd leefden.

Interview met Touraj Daryaee, Sassanidenspecialist.

En verder: Tell Achzib, Babylon (weinig nieuws), Minet el-Hosn, Umm a Toamin, Shengavit, Jeruzalem, Herodion, Lod, Tel Kedesh.

========================================

EGYPTE

Het maandelijkse gesleep met mummies: 1, 2, 3, 4, 5. En gelukkig eindelijk aandacht voor een te vaak onderschat medisch probleem: het post-mortem lijden van mummies.

En verder: het Dodenboek, een scarabee van Ramses III in Karnak, twee in beslag genomen sarcofagen, Filae, El Hibeh, Alexandrië, het oudste katoen en de onvermijdelijke doctor Zahi Hawass.

========================================

GRIEKENLAND en TURKIJE (en wijde omgeving)

Het storende gebruik van het modieuze woord “tsunami” moet u niet afleiden van het feit dat het artikel over de vloedgolf bij Potidaia de moeite toch waard is.

Teveel oudheden en te weinig geld: problemen in Griekenland. Negeer de lollige kop.

Leuk: een Griekse pottenbakkersoven opnieuw in gebruik.

And what have the Greeks ever done to us? De logica is toch wel een van de belangrijkste nalatenschappen. Een heleboel door Aristoteles beschreven drogredeneringen bij elkaar, ideaal voor het middelbaar onderwijs. (Wat het plaatje van Plato en Sokrates ermee van doen heeft, wordt niet helemaal duidelijk.)

En verder: Santorini, Athene (Stoa van Attalos, een gerechtshof), Sozopol, Messene, Laodicea, Thessaloniki, Olympia, een vervalsing (wel mooi overigens).

========================================

ROME EN ZIJN RIJK

$800.000.000,- voor een Romeins themapark? In elk geval hebben we al een filmpje hoe het eruit zag.

Een ingestorte muur in Pompeii komt op een pijnlijk moment, want er is net extra geld naartoe gegaan.

Het wrak bij Trapani lijkt te worden bedreigd.

Interessant stuk over de veronderstelde afwezigheid van christenen in de Romeinse legers.

En verder: beeldje van de kinderen van Kleopatra en Marcus Antonius, zomaar een diploma, Romeins Marokko en politieoptreden tegen de bende die het Colosseum onveilig maakt.

========================================

BENOORDEN DE ALPEN

Nog een themaperk: dit keer bij Haltern. Projectnaam is “Aliso”, en dat is misschien want jammer, want er is geen bewijs dat Haltern en Aliso dezelfde plaats zijn.

Voor één keer mogen we inderdaad van sensatie spreken: in Neuss is een Romeins fort gevonden uit 30 v.Chr. Dit betekent dat de Romeinen eerder naar de Rijn oprukten dan tot nu toe werd aangenomen.

Er varen al een nagebouwde Romeinse schepen in Woerden, Hamburg en Neumagen, en nu ook in Utrecht. Het schip uit Millingen wordt begin juni op het Nijmeegse Romeinenfestival gepresenteerd en er zijn plannen voor de herbouw van de Woerden-7.

Leuk interview met de stadsarcheoloog van Venlo, Maarten Dolmans.

Een nieuw tijdschrift voor de archeologie van Vlaanderen, Ex situ.

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië: Cambridge, Cirencester, Ilkley, Northampton, de Muur van Hadrianus, Whitley Castle, York (Saksisch).

En verder: Maastricht, Leeuwegem (pdf), Cuijk, Apeldoorn, oeroude runen (300 n.Chr.), discussie in het Vlaamse parlement over het erfgoedbeleid en een opvallend traditionele interpretatie van de slag in het Teutoburgerwoud (vergelijk).

========================================

JODENDOM EN CHRISTENDOM

Vlak voor Pasen probeerden een documentairemaker en een echte onderzoeker slim wat geld binnen te halen met nieuws over de Talpiot-tombe. Het leuke was dat de geleerde wereld voor een keer reageerde en de hoax genadeloos onderuit haalde. Een terugblik.

En verder: antiek anti-semitisme, samaritanen en Joods DNA.

========================================

OVERIG

Blijkbaar is dat nieuws, dat vrouwelijke gladiatoren topless vochten. Uw redacteur kon een zekere ergernis niet onderdrukken en heeft zo zijn eigen ideeën over hoe de Oudheid beter in het nieuws kan komen. En hij moppert hier nog even verder. Maar verder gaat het best wel goed hoor.

Mooi artikel over het teruggeven van antiquiteiten.

En verder: Taxila.

========================================

INTERNET

Helemaal blij word je van een reeks antieke handschriften, vooral omdat ze ook leverbaar zijn als PDF.

De directeur van een bekende archeologische organisatie pleit tegen open access, met als argument dat er al lezingen zijn voor het grote publiek. Met andere woorden: dit zijn de feiten en daarmee moet u het doen, u moet zich er niet verder in willen verdiepen, u moet betalen om de universiteiten onderzoek te laten doen en u moet extra betalen als u belang mocht stellen in de resultaten. Een affront voor degenen die wérkelijk belangstelling hebben.

========================================

EN TOT SLOT

Eindelijk onthuld: hoe egyptologen een mummie vinden.

========================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010, 2011, 2012) en bij Aantekeningen bij de Bijbel. Als u de nieuwsbrief wil steunen, kunt u een donatie doen op rekeningnummer 67.07.91.121 t.n.v. Livius, o.v.v. Ondersteuning Nieuwsbrief. Dank u wel.


Livius Nieuwsbrief / april

april 2, 2012

Dit is de negenenzeventigste aflevering van de Livius Nieuwsbrief, een maandelijks verschijnend mailtje voor mensen met belangstelling voor de antieke wereld. Het wordt uitgegeven door Livius.

De nieuwsbrief is gratis en u kunt hem doorsturen aan wie u maar wil; om af te melden volstaat een mailtje naar nieuwsbrief@livius.nl.

Jona Lendering (redactie)

========================================

NIEUW OP DE LIVIUS-WEBSITE

Het artikel over Narbonne is geactualiseerd en, dankzij Michel Gybels, uitgebreid met een pagina over de opgravingen. Op onze zustersite LacusCurtius de Griekse versies van verschillende toespraken van Dio Chrysostomus. Plus: hoe goropiseert het best?

========================================

EGYPTE

Hoe wantrouwig we archeologisch nieuws moeten volgen? In de vorige nieuwsbrief meldden we dat de cartouche van een nog onbekende farao uit de zeventiende eeuw was ontdekt. Een egyptoloog mailde dat de naam helemaal niet nieuw was; en hier hoort u dat ook nog eens van een ander.

Opbouwen van een hype voor de Grote Piramide in Giza (niet echt interessant, maar misschien nuttig voor mensen met Zahi Hawass-ontwenning).

En verder: Meidum, El Hibeh, koningin Hatshepsut, het maandelijkse gesleep met een mummie en het ongelukkige lot van enkele schatzoekers.

========================================

HET OUDE NABIJE OOSTEN

Handig overzicht van enkele oosterse uitvindingen.

Vrijspraak in de rechtszaak tegen de vervalser van het knekelkistje van Jacobus en een reeks andere voorwerpen, Oded Golan. Plus: de stompzinnigste kop in tijden.

En verder: Tel Azekah, plunderingen in Syrië, een oeroud paardebit, ruim één miljoen dollar voor één munt.

========================================

GRIEKENLAND en TURKIJE (en wijde omgeving)

Dit kan interessant worden: een Asklepiostempel bij Lamia.

En hop, het volgende staaltje ridicule archeologische overdrijving komt uit Patara.

En verder: Thessaloniki, Diyarbakir, en zwarte handel.

========================================

ROME EN ZIJN RIJK

Je wordt helemaal blij als je leest dat de Stabia-baden in Pompeii zijn heropend.

Overzicht van de schade aan het archeologisch erfgoed tijdens de Arabische lente (vergelijk).

En verder: Jaen, Romeinse parfums en een mooi filmpje van Lepcis Magna.

========================================

BENOORDEN DE ALPEN

De archeologische dienst van Keulen maakt zichzelf belachelijk (commentaar).

Zes Romeinse wachttoren bij Göttingen, zeer diep in Duitsland.

Het maandelijkse lijstje uit Groot-Brittannië: Arla, een muntschat in Bath, Caerleon.

En verder: Ötzi, Heuneburg, een Keltische zilverschat, Reinhardswald (interessant), Castricum, Kontich, Eindhoven, opnieuw Apeldoorn (dit begint langzamerhand érg leuk te worden), Wervik (pdf), Saalburg.

========================================

OVERIG

Zou het een idee zijn als de universiteiten de geesteswetenschappen eens op een volwassen manier uitlegden aan het grote publiek uitlegden?

Wilt u een eigen Parthenon?

========================================

DWAASHEID

De Medici-Venus was ooit beschilderd. Je verwacht het niet.

========================================

INTERNET

Zo kwetsbaar is het digitale erfgoed: Library.nu gaat dicht en we zijn alles kwijt. Soortgelijk nieuws over Google Books.

De vijfde aflevering van het Journal of Archaeology in the Low Countries.

========================================

EN TOT SLOT

Mocht u nog twijfelen: het was 1 april.

========================================

Oude nieuwsbrieven zijn te raadplegen via de website van het Rijksmuseum van Oudheden (2009, 2010, 2011, 2012) en bij Aantekeningen bij de Bijbel. Als u de nieuwsbrief wil steunen, kunt u een donatie doen op rekeningnummer 67.07.91.121 t.n.v. Livius, o.v.v. Ondersteuning Nieuwsbrief. Dank u wel.


Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 223 andere volgers