Museumverbouwing

juli 12, 2015
Een van de meer toonbare gedeelten van het Rijksmuseum van Oudheden

Een van de meer toonbare gedeelten van het Rijksmuseum van Oudheden

De mooie expositie over Karthago was voorlopig het laatste wat u kon bekijken in het Rijksmuseum van Oudheden. Het was namelijk tijd voor een verbouwing.

Het RMO is een oud museum, al bijna twee eeuwen oud, met een eigen geschiedenis die we vaak voor vanzelfsprekend aannemen. Toch was het ooit een innoverend project. Toen Caspar Reuvens (1793-1835) het bouwde, waren er enkele “eerstes”, zoals een auditorium waar ook het grote publiek kennis kon nemen van de laatste wetenschappelijke inzichten. Ik hoop nog eens te schrijven over het boek dat mijn oud-medestudent Mirjam Hoijtink daarover publiceeerde, Exhibiting the Past (2012), en beperk me hier tot de opmerking dat wat Bill Bryson in A Brief History of Nearly Everything schrijft over de eerste publieksmusea, tekort doet aan de ontwikkelingen op het Europese continent.

Lees de rest van dit artikel »


Afrodite

april 15, 2015
Afrodite Anadyomene

Afrodite Anadyomene

Een van de mensen die wel eens op deze kleine blog reageert, benaderde me een tijdje geleden met een wat ongebruikelijk verzoek. Een familielid van hem was overleden en in de nalatenschap was een zogeheten Tanagra-beeldje aangetroffen. Dat is Griekse terracottasculptuur, gemaakt in mallen. U ziet hier wat voorbeelden. Het was erg populair in de eeuwen voor Christus en er zitten echt heel mooie voorwerpen bij. In musea blijf ik er altijd graag naar kijken.

De man die me benaderde, vertelde dat de overledene veel had gedaan voor een weeshuis in Roemenië en dat de opbrengst van de verkoop van het beeldje naar dat project zou gaan. Het beeldje was zwaar beschadigd en slecht gerepareerd, vertelde mijn correspondent er eerlijk bij, maar wellicht was het wat voor me.

Lees de rest van dit artikel »


Karthago in het RMO

maart 5, 2015
Glazen hanger (Musée de Carthage)

Glazen hanger (Musée de Carthage)

“De beschaving van Karthago heeft de wereldgeschiedenis niet werkelijk beïnvloed,” schreef de Britse oudhistoricus H.H. Scullard in 1980, in een boek dat nog steeds leverbaar is. Zeker, Karthago was een trotse handelsnatie geweest met contacten van de rivier de Senegal tot de Britse Tin-eilanden, maar cultureel was de stad eerder een doorgeefluik dan origineel. De nijverheid, legde Scullard uit, richtte zich op goedkope massaproductie en niet op schoonheid. De stedelijke elite had wel enige goede smaak, maar volstond ermee Griekse kunst te importeren.

We horen van Karthaagse boeken en bibliotheken, maar hebben geen bewijs dat de stad was begiftigd met werkelijke, literaire inspiratie.

Aldus nog steeds Scullard, die er ook op wees dat de religie “wreed, duister en decadent” was. De gelovigen schrokken niet terug voor zelfverminking en mensenoffers. Kortom, “Karthago gaf de wereld weinig van waarde.”

Lees de rest van dit artikel »


Karthaags oorlogsschip

november 27, 2014
Ram van een Karthaags oorlogsschip

Ram van een Karthaags oorlogsschip

Op Facebook noem ik zo nu en dan, bij wijze van running gag, wel eens een wetenschapsnieuwtje “de wauw van de week”. Deze week heb ik er maar eens een van eigen terrein gehaald: de hierboven afgebeelde scheepsram. Aan de bovenkant is een inscriptie te lezen waaruit blijkt dat het voorwerp is gemaakt in Karthago.

Het voorwerp is opgedoken bij de Egatische Eilanden ten westen van Sicilië, waar de Romeinen in 241 v.Chr. een zeeslag uitvochten met de Karthagers. Beide partijen waren oorlogsmoe: de Eerste Punische Oorlog duurde al drieëntwintig jaar. (Het was het langste en grootste gewapende conflict uit de Oudheid.) Het is zeer aannemelijk dat deze ram bij die gelegenheid is beland op de zeebodem: een stille getuige van de Romeinse overwinning, de Romeinse verovering van Sicilië én het begin van Romes wereldheerschappij.

Lees de rest van dit artikel »


Immigratie en assimilatie

april 2, 2014

Sarcofaag van Wahibra-Emakhet, Rijksmuseum van Oudheden (Leiden)

In 671 v.Chr. versloeg de Assyrische koning Esarhaddon de Nubische farao’s die op dat moment heersten over Egypte. De Assyriër voegde het oude land van de Nijl toe aan zijn rijk, maar het bleek lastig te beheersen. Er waren inheemse opstanden en hoewel Esarhaddons opvolger Assurbanipal (r.668-631) de orde probeerde te herstellen door Thebe, bij wijze van afschrikwekkend voorbeeld, te verwoesten, zag hij zich uiteindelijk gedwongen Egypte op te geven.

Een van de door de Assyriërs aangestelde Egyptische bestuurders, Psamtek, nam daarop Griekse en Karische huurlingen in dienst, herenigde Egypte en stichtte een nieuwe dynastie, die wordt genoemd naar haar hoofdstad Sais: “de Saïeten”. Van nu af aan woonden er Grieken in de Egyptische delta-stad Naukratis, niet zo heel ver van Sais, in een nederzetting waarin ze enig zelfbestuur hadden.

Lees de rest van dit artikel »


Griekse Egyptenaar

mei 10, 2013

Wahibra-Emakhet (Rijksmuseum van Oudheden)

In 671 v.Chr. onderwierp de Assyrische koning Esarhaddon Egypte. Het aloude land van de Nijl bleek echter moeilijk te beheersen: er waren opstanden en hoewel Esarhaddons opvolger Aššurbanipal (r.668-631) de orde probeerde te herstellen door in het diepe zuiden de belangrijke stad Thebe te verwoesten, was hij uiteindelijk gedwongen de veroveringen op te geven. Een van zijn vazallen, in westerse bronnen aangeduid als Psammetichos, nam daarop Griekse en Karische huurlingen in dienst, herenigde Egypte, stichtte een nieuwe dynastie en maakte de noordwestelijke stad Sais, waarvandaan men het makkelijkste naar Griekenland kon varen, tot zijn residentie. Vanaf nu leefden er Grieken in Egypte.

Onder de immigranten waren de vader en moeder van een man die Wahibra-Emakhet heette, “de horizon van Wahibra”. Deze naam brengt de loyaliteit van zijn ouders aan farao Psammetichos (r.664-610) tot uitdrukking, want diens echte naam was Wahibra Psamtek.

Net als Wahibra-Emakhets naam is zijn sarcofaag, die te zien is in het Rijksmuseum van Oudheden, zuiver Egyptisch, en dat is ook het feit dat hij werd begraven en gemummificeerd, en niet gecremeerd, zoals in Griekenland te doen gebruikelijk. In de teksten op zijn grafkist roept hij de bescherming aan van de Egyptische godinnen Nephthys en Isis. Als hij de namen van zijn ouders, Alexikles en Zenodota, niet had genoemd, zouden we nooit op het idee zijn gekomen dat hij van Griekse afkomst was.

Hij moest schatrijk zijn geweest. De sarcofaag is van de hoogste kwaliteit, net als de shabti’s (beeldjes van dienaren) die Wahibra-Emakhet begeleidden op zijn laatste reis. Hij zou wel eens de commandant van een huurlingenregiment kunnen zijn geweest, en dan moet hij deel hebben genomen aan de oorlog die Psammetichos’ zoon Necho II (r.610-595) voerde tegen de Babyloniërs, die in 612 een einde hadden gemaakt aan de Assyrische heerschappij over het Midden-Oosten maar er nooit in slaagden Egypte te onderwerpen.

[Dit was de derde aflevering in mijn reeks museumstukken; een overzicht is hier.]


Restauratiewerkzaamheden

april 27, 2013
Schoongemaakt schilderwerk

Schoongemaakt schilderwerk

De foto hierboven maakte ik eergisteren op de tentoonstelling van mummiekisten in het Rijksmuseum van Oudheden. De voorwerpen zijn afkomstig uit één, kolossale vindplaats en verdeeld over een stuk of zestien musea; het RMO werkt nu samen met de Vaticaanse Musea en het Louvre om ze te inventariseren en te restaureren. Dat laatste gebeurt nu in het RMO op zaal. Je kunt er dus gewoon naar kijken en mag een praatje maken met de restauratoren (overigens het liefst tussen twee en drie uur).

Los van het feit dat het natuurlijk adembenemend is dat zo’n houten deksel zo’n slordige drieduizend jaar oud is, vond ik het eindeloos fascinerend om te zien hoe de mensen in de tentoonstellingszaal bezig waren. De foto toont iets van het werk dat wordt gedaan. Met een kwastje werd gel aangebracht over het grauwe hout; die gel hechtte zich dan aan het stof; vervolgens werd de gel weggehaald en werd met een ander goedje het zo gereinigde oppervlak schoongemaakt. Ik begreep dat de gel niet te lang op het hout mocht liggen, omdat het anders meer meenam dan alleen vuil: de verf.

Ik vond het contrast tussen het vuile en het schoongemaakte hout verbluffend. De foto toont het in feite niet goed genoeg, maar het verschil tussen enerzijds de stukjes linksonder en boven, en anderzijds het stuk rechts is toch wel herkenbaar.


Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 381 andere volgers