Alexander in Pakistan (1)

Herakles bevrijdt Prometheus (Altes Museum, Berlijn)
Herakles bevrijdt Prometheus (Altes Museum, Berlijn)

Een tijdje geleden blogde ik over het verblijf van Alexander de Grote in wat wij Oezbekistan noemen. Hij werd daar geconfronteerd met een totaal andere manier van oorlogvoering en kon het gebied alleen pacificeren door enerzijds de bevolking te deporteren en anderzijds de inzet van Iraanse troepen. Dit laatste dwong Alexander om zichzelf, meer dan daarvoor, te presenteren met een Perzisch hofritueel, wat voor de Macedoniërs en Grieken in zijn leger onaanvaardbaar was. Alexander kreeg te maken met insubordinatie en begon paranoïde trekken te krijgen. We moeten niet te veel psychologiseren, maar Oezbekistan was een keerpunt in Alexanders leven: de ooit ridderlijke heerser werd steeds meer een gewelddadige despoot met een steeds korter lontje. Deze demoralisering werd ook al door Alexanders tijdgenoot en biograaf Kleitarchos beschreven.

Ook Arrianus geeft intrigerend commentaar. De situatie: Alexander heeft, in een dronken bui, een van zijn beste vrienden vermoord en overweegt zelfmoord te plegen – wat nogal problematisch is voor een leger waar de interne spanningen al hoog zijn opgelopen. Zonder Alexander zou er wellicht een burgeroorlog ontstaan tussen de kolonels. In die situatie ging een van zijn adviseurs bij hem op bezoek.

Anaxarchos is naar Alexander toe gegaan om hem te troosten, en begon, toen hij hem jammerend op zijn bed vond, te lachen. Hij zei dat Alexander zeker niet wist dat de wijzen uit de oude tijd Rechtvaardigheid een plaats hadden gegeven naast Zeus om aan te geven dat alles wat door Zeus beschikt is, met recht gedaan is. En dat dus ook de daden van een grote koning rechtvaardig geacht moeten worden, in de eerste plaats door de koning zelf en vervolgens door de andere mensen. Door dat te zeggen troostte hij Alexander wel voor het ogenblik, maar hij deed hem naar mijn mening een groot kwaad, zelfs nog groter dan het kwaad waar hij op dat moment mee worstelde, als hij nu ging denken dat het de opvatting van een wijze was, dat een koning niet ernstig moet overleggen en doen wat rechtvaardig is, maar dat men alles rechtvaardig moet vinden wat hoe dan ook door een koning gedaan wordt. (vertaling Simone Mooij; iets bewerkt)

Het idee dat hij, als koning, boven de wet stond, moet Alexander zijn bevallen. Hij gold als zoon van Zeus en ontdekte in Oezbekistan dat zijn broer Dionysos daar ook al was geweest. Er groeide immers klimop, een aan die godheid gewijde plant, en men dronk er haoma, een roesdrank. Meer bewijs was vanzelfsprekend niet nodig.

Al eerder, in de Hindu Kush, hadden de Macedoniërs de grot gezien waar Alexanders broer Herakles Prometheus had bevrijd. Het verre oosten was het thuisland van Alexanders familie en zijn soldaten waren als de mythologische helden: ver van huis maar bovenmenselijk in hun daden. De Alexander die Oezbekistan verliet, was kortaangebonden, gewelddadig, hard en meende meer te zijn dan gewone stervelingen. Dat voorspelde weinig goeds voor de Punjab: het vijfstromenland in het noorden van het huidige Pakistan, waar hij nu heen op weg ging.

[Dit is het begin van een reeks over Alexanders verblijf in Pakistan. Wordt dus vervolgd.]

Een gedachte over “Alexander in Pakistan (1)

  1. a) Beeldengroep lijkt wel een scène uit een Aziatische vechtfilm! o.O

    b) Vertaald naar de moderne situatie op de werkvloer: Alexander heeft een taak op zich genomen die hem boven het hoofd is gegroeid, maar die hij onmogelijk kan afdragen. Dat veroorzaakt stress, die hij afreageert met driftbuien. Wanneer Alexander zo doorgaat, riskeert hij een burn-out. Alexander is hard aan vakantie toe.

    Het klinkt misschien wat goedkoop, maar volgens mij zit er iets in.

Reacties zijn gesloten.