Er komt geen einde aan het Evangelie van de Vrouw van Jezus

De snipper waarom het allemaal te doen is
De snipper waarom het allemaal te doen is

Ik had zó gehoopt dat, met de identificatie van de vervalser die het zogenaamde Evangelie van de Vrouw van Jezus had gemaakt, er een einde aan deze affaire zou komen. Ik schrijf liever, zoals gisteravond, een stukje over een leuke ontdekking dan dat ik wéér verslag moet doen van iets dat gehekeld moet blijven worden. Het is namelijk niet normaal wat er gebeurt.

Hoe zat het ook alweer? Eerst was er Karen Kings aankondiging dat er een papyrusfragment was gevonden met daarop een vermelding dat Jezus zou hebben gesproken over zijn echtgenote. Een artikel daarover was al aangenomen door een wetenschappelijk tijdschrift. Al snel bleek echter dat de tekst was vervalst – en nog heel klungelig ook: de vervalser had een zetfout uit een moderne uitgave van het Thomas-evangelie overgenomen. Smoking gun. Einde van de zaak.

Maar toen werd het pas echt raar. Harvard stapte met die snipper naar het lab. Een lab dat helemaal niks kan vinden, omdat een vervalser op elke vorm van onderzoek een antwoord klaar heeft. Omdat ik al teveel tijd heb verspild aan dit onderwerp, citeer ik gemakshalve wat ik onlangs over deze kwestie schreef in Skepter:

Wat een vervalser ook doet, hij zal nooit papyrus namaken. Hij koopt antiek papyrus op eBay of in een Egyptische souk. Niet alleen bespaart hij zich zo werk, het levert bovendien schrijfmateriaal op met een geloofwaardige C14-datering.

De vervalser zal verder slim genoeg zijn om inkt te maken volgens de antieke formule: Arabische gom, water, houtskool of roet. Opnieuw geldt dat dit niet alleen gemakkelijk is, maar ook helpt om ontdekking te vermijden. Met een spectrometer kan zo alleen worden ontdekt dat de onderzochte inkt lijkt op antieke.

… Laatste punt van aandacht: een pen laat kleine krasjes in het schrijfmateriaal achter die met een elektronenmicroscoop als modern kunnen worden herkend. Een kwastje lost ook dat probleem op.

Toen in het lab dus werd vastgesteld dat men er niet uit kwam, bracht Harvard triomfantelijk naar buiten dat het fragment dus echt was. Zoals gezegd: het is niet normaal wat hier gebeurt.

Vrij snel daarna werd een tweede smoking gun gevonden: een fragment in dezelfde collectie, nu met een bladspiegel die één op één uit een moderne uitgave was gekopieerd. Afgelopen juni 2016 onthulde Ariel Sabar in The Atlantic wie de vervalser was geweest en erkende Karen King eindelijk wat iedereen allang wist.

Voor het goede begrip: er zijn wetenschappelijke gedragscodes. Een papyrus die opduikt zonder dat duidelijk is waar ze vandaan komt, zoals deze iets meer dan een maand geleden, kan beter worden genegeerd. De kans dat het om een vervalsing gaat is te groot. Door ze niet te onderzoeken, ontmoedigen wetenschappers fraude. Karen King bleek daar zelfs niet aan te hebben gedácht en dat is, zoals gezegd, niet normaal.

Maar hoppa, daar is ze opnieuw. En opnieuw probeert ze te doen alsof er twijfel mogelijk is. Ze wordt geciteerd:

My first impulse was to say that the preponderance of evidence weighs towards it being authentic. Now it weighs toward it being a modern production.

Door het zo te formuleren, doet King alsof er nog een discussie mogelijk is. Het is echter bewezen dat het fragment onecht is. Akkoord, theoretisch is het denkbaar dat én een antieke schrijver een fout maakte op precies de plaats waar later in een boek een zetfout zou staan én een antieke kopiist een pagina hetzelfde uitlijnde als in een moderne uitgave zou gebeuren én iemand tegenover The Atlantic een valse bekentenis zou afleggen. Theoretisch denkbaar, maar de kans is verwaarloosbaar.

Hoe weinig King begrijpt van haar vak, blijkt uit het vervolg. Ze vertelt dat in een laboratorium is geprobeerd te kijken of de inkt misschien oud was. Daarvoor is gebruikt gemaakt van wat een “scanning electron microscope” heet. De analist zegt:

There’s a problem. The ink is from 200 AD, while the carbon 14 test says the document is from 700 AD. The age of the ink could be younger than the substrate, but it can’t be older.

Wat hadden ze anders verwacht? Dit soort fouten zijn precies wat je bij een vervalsing kunt verwachten. In Skepter legde ik uit dat een slimme vervalser op dit type onderzoek anticipeert

door antieke houtskool te gebruiken, die te vinden is op elke opgraving.

U hoeft Skepter er overigens niet voor te gaan kopen (al mag het best), want ik heb hetzelfde met andere woorden ook hier verteld. Sta me even enige pedanterie toe. De situatie is vrij simpel: een niet-papyroloog in Nederland, ik dus, begrijpt wat er wel en niet kan in een lab. Moeilijk is het dus niet. Een doctorandus kan dit weten. In Harvard werkt een prof die het niet weet, haar vak niet beheerst en desondanks even onmogelijk als kostbaar laboratoriumonderzoek mag doen.

Wat daar de verklaring ook voor zij: met een onderzoekster van dit kaliber op een zo prominente plek heeft de oudheidkunde een geloofwaardigheidsprobleem. Het is namelijk niet normaal wat hier gebeurt.

12 gedachtes over “Er komt geen einde aan het Evangelie van de Vrouw van Jezus

    1. Robbert

      En ja, natuurlijk is het normaal, liegen en bedriegen zijn normale menselijke strategieen, waar altijd belangen achter zitten; dat weet toch iedereen? Maar ik heb bewondering voor al diegenen, die zich daar niet bij neerleggen…

      1. Er zijn geen belangen. Dit is gewoon een onderzoeker die niet wil erkennen dat ze fout zat en die bij haar terugtocht meer schade aanricht dan ze aanvankelijk aanrichtte. Ze doet het namelijk eerst voorkomen alsof laboratoriumresultaten die onzeker zijn, zoals de authenticiteitsresultaten, in feite haar gelijk bevestigen. En nu werpt ze twijfel op het lab-onderzoek als geheel.

        Let wel: dit is geen Koen Vermeeren, die ook nogal rare dingen zegt maar in elk geval buiten de wetenschappelijke staf staat. King is een echte wetenschapper. Haar woord is veel schadelijker. Zoals Delft voor Vermeeren een begeleidingscommissie instelde, zo zouden de papyrologen dat voor King behoren te doen.

        Dat ze dat niet doen, dat is pas echt verontrustend. Het probleem zit niet bij de kwakhistorici, de fantasten en de pseudowetenschappers, maar bij de academici die echte kwaliteitszorg teveel moeite vinden.

  1. Robbert

    Alles waar de naam Jezus op geplakt wordt, krijgt publiciteit, dat zal zo blijven…
    Gelukkig zijn er de Lenderingen van deze wereld, die onjuiste berichten aan de kaak stellen.

  2. mnb0

    Het probleem zit nog dieper, vrees ik. Wetenschappers zijn ook maar mensen, dus figuren als King zul je altijd hebben. Wat er ontbreekt is zorgwekkend: een lawine van kritiek afkomstig van oudheidkundigen. Toen Fred Hoyle na 1964 vast bleef houden aan het Steady State model werd hij op beleefde wijze weggehoond en vervolgens gemarginaliseerd (hij mocht wel zijn baan houden). Dat moet met King ook gebeuren, maar in plaats daarvan is JL ongeveer de enige die zijn mond opentrekt.
    Dat is uiterst zorgwekkend.

    1. Erik Bouwknegt

      Dat loden boek gaat al een paar jaar mee, en is net zo’n verhaal als het vrouw-van-jezus-geval: deskundigen hebben het redelijk algemeen als vervalsing beoordeeld, maar toch blijft het weer zonder kritische kanttekeningen opduiken in de pers (en Het Laatste Nieuws is toch geen marginaal blaadje).

      Ik kan me natuurlijk vergissen, maar volgens mij gaat het hier om deze kwestie:
      https://en.wikipedia.org/wiki/Jordan_Lead_Codices

          1. Hum, dat vind ik niet heel aardig voor De Telegraaf. De krant heeft wel een Tegel binnengehaald voor de onderzoeksjournalistiek die de schandalen rond KPMG Meijburg aan het licht bracht. Het NRC Handelsblad kwam daar een half jaar later pas mee op de proppen. De Telegraaf ontmaskerde ook kwakzalver Klaus Ross.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s