Mobiele flora en fauna

Katoen in Andalusië

Het thema van de Romeinenweek is mobiliteit en het is logisch dat u daarbij denkt aan mensen. Zoals ik hiervoor al beschreef, kunnen verhalen en ziektekiemen eveneens knap beweeglijk zijn. Dat geldt ook voor de planten en dieren waar ik het vandaag over wil hebben. De Romeinen waren zich daar zelf van bewust: de encyclopedist Plinius de Oudere weet bijvoorbeeld dat zijn landgenoten een rol hadden gespeeld bij de verspreiding van de kersenboom.

Voor de overwinning van Lucullus in de Mithridatische Oorlog [70 v.Chr.] waren er geen kersen in Italië. Hij importeerde ze eerst uit het Zwarte-Zeegebied en in de loop van 120 jaar zijn ze over de Oceaan tot in Brittannië gekomen. Overigens is het, ondanks alle zorg, nooit gelukt ze in Egypte te kweken. (Plinius de Oudere, Natuurlijke historie 15.102.)

Of het waar is, kan ik niet beoordelen. Er zal vast ergens een archeobotanische databank zijn maar ik ken die niet; misschien weet een van de lezers meer. Wat ik weer wél weet is dat de verspreiding van oost naar west herkenbaar is. Dat is namelijk het algemene patroon.

Een bekend voorbeeld – opnieuw met een archeobotanisch voorbehoud – is het suikerriet, dat bij mijn weten afkomstig is uit de Indusvallei en door de Perzen is overgebracht naar Iran en Irak. Daarvandaan verspreidde het gewas zich naar het westen. Net als de citrusvruchten trouwens: een fresco uit Pompeii of Herculaneum documenteert de oudst-bekende citroen in Italië. Hetzelfde geldt voor katoen: verspreid vanuit Centraal-Azië tot in Andalusië. Het DNA-onderzoek heeft inmiddels duidelijk gemaakt dat ook de notenboom en de appelboom langs de Zijderoute naar het westen zijn gekomen, overigens vele eeuwen vóór de Romeinen op het toneel verschenen.

Over dieren kan hetzelfde worden verteld. De Assyriërs, Babyloniërs en Perzen zorgden ervoor dat de kameel vanuit het Verre Oosten kwam naar Iran. In de Romeinse tijd kwam het beest naar het Middellandse Zee-gebied: incidentele voorgangers daargelaten verscheen de tweebulter in de tweede eeuw n.Chr. in Syrië. (Als u opmerkt dat er toch een bijbels dier door het oog van de naald kruipt, dan heeft u gelijk: het Semitische woord gamal en het daarvan afgeleide Griekse woord kamelos betekenen dromedaris. Waarom de Nieuwe Bijbelvertaling hardnekkig kamelen vermeldt, is mij een raadsel.) De Romeinen zouden zowel de tweebulter als de eenbulter verder naar het westen brengen: de dieren hebben, zoals ik al eens vertelde, in de Ardennen gelopen. De kameel zou het daar uitstekend hebben kunnen bolwerken, maar is toch uitgestorven.

Nog een mobiel dier: de zijderups. Die zou door nestoriaanse monniken vanuit China naar het westen zijn gesmokkeld. Je ziet het voor je, hoe ze de diertjes in kleine zakjes in hun kleding meenamen. Gegeven het feit dat de Zijderoute bewijsbaar dé corridor is geweest waarlangs gewassen en dieren van oost naar west zijn gekomen, vermoed ik dat de rups sowieso wel deze kant zou zijn opgekomen, maar het blijft een mooi verhaal.

16 gedachtes over “Mobiele flora en fauna

  1. Dirk

    Van China via Perzië, Griekenland en Italië uiteindelijk tot bij ons, mijn persoonlijke favoriet: de malum persicum of perzik. Leuk ook dat haar naam aan haar reis herinnert.

  2. Frans

    Voor de stripliefhebbers onder ons: Lotusbloem deel 5: De Apenkoning, geschreven en getekend door Franz, vertelt het verhaal van een Europeaan die eitjes van de zijderups uit China probeert te smokkelen.

    1. Ben Spaans

      En de Apenkoning verstopt de eitjes in een bamboestok. Dat had Franz weer gejat van die twee Nestoriaanse monniken, die zouden bamboestokken hebben gebruikt.

  3. Aangezien rupsen maar van één soort plant eten, heeft eitjes of rupsen smokkelen weinig zin zonder de juiste plant erbij. In “Count Belisarius” vertelt Robert Graves dat de zijderupsen door de monniken in een holle tak werden gesmokkeld. (Ik ga er vanuit dat Graves een bron volgt.)

      1. Theo Joppe

        Lepidaria (of leporia) waren voor de jacht op de haas (lepus), waar Grieken en Romeinen nogal dol op waren. Het konijn (cuniculus) daarentegen schijnt van het Iberisch schiereiland te stammen, en zich pas in Romeinse tijd verder te hebben verspreid. Het onderscheid, ook in waardering, werd helder gemaakt: volgens het prijsedict van Diocletianus mocht een haas maximaal 150 denarii kosten, een konijn 40 denarii.

  4. jan kroeze

    wat te denken van al die schepen die alle oceanen afschuimen!
    aan de onderkant blijft van alles vastzitten en wordt verderop weer afgezet etc.

  5. jacob krekel

    Voorbeeld van migratie van zuid-west naar noord-oost: homo erectus en homo sapiens. Is vast niet de enige geweest.
    Van die zijderupsen is de bron Procopius. Die meldt dat in 552 Justinianus 2 nestoriaanse monniken naar China zond en dat die inderdaad in hun bamboestokken (die hol zijn) het gevraagde product meebrachten. Maar één bron is geen bron, zeker als het Procopius is, en dat het uitgerekend nestoriaanse monniken zouden zijn geweest doet de wenkbrauwen fronsen

    1. Ben Spaans

      Het zou kunnen dat het hof van Justinianus wist dat Nestorianen de beste contacten hadden richting het oosten en daarvan wel gebruik wilden maken en hun ketterse achtergrond maar even door de vingers zagen. Ik speculeer maar.

  6. Henk Smout

    De Griekse Wikipedia vermeldt jou, Jona, in de artikelen Arabikè kamèla en Baktrianè kamela. Ik lees daar over vruchtbare hybriden.
    De dierentuin van Osnabrück had de hele familie, dus ook alle lamasoorten compleet en heeft die collectie een paar jaar geleden geheel opgedoekt.

  7. Een dromedaris is ook een kameel. Hij werd ook wel zo genoemd.
    Dat ‘dromedaris’ is pedanterie. In India waar heel veel éénbulters gefokt en gebruikt worden noemen ze ze ook gewoon ‘camels’.

    Alleen als je ze wilt onderscheiden kun je de tweebulters Bactrische kamelen noemen en de , éénbulters dromedarissen, maar dat is over het algemeen helemaal niet nodig, aangezien ze in verschillende streken voorkomen. Praten over kamelen in Arabië is prima.

    Dat dromedarissengedoe is net zoiets als van mensen eisen een onderscheid te maken tussen een Schotse hooglander en een Limousin als je over een koe, stier of rund praat.

  8. Frans

    Uhmmm…. @Henk: hoe kun je dieren “opdoeken”?
    @Lotti: ik geloof alles wat je zegt, maar “camel” is een Engels woord en de Indiërs die kamelen/dromedarissen fokken, zullen daar in hun eigen taal weer hun eigen woorden voor hebben. Net zoals de Comanches in Amerika tig woorden voor “paard” hadden. Dus hier gaat waarschijnlijk het een en ander “lost in translation”.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s