Jezus, mythen en voorlichting (1)

"Isis lactans" (Allard Piersonmuseum, Amsterdam)
Isis en Horus (Allard Piersonmuseum, Amsterdam)

[Dit artikel gaat niet over de mythische Jezus, al heb ik er enkele dingen over te zeggen. Het eigenlijke onderwerp is de zelfmoord van de oudheidkunde. Dat betekent dat ik in dit stuk onderwerpen aansnijd die voor de trouwe lezers van deze kleine blog vertrouwd zijn. Het zal ook vertrouwde kost zijn voor mensen die erbij waren toen afgelopen zondag mijn boek Israël verdeeld ten doop werd gehouden in het Rijksmuseum van Oudheden: dit is wat ik daar vertelde.]

Allereerst: wat is de mythische Jezus? Simpel gezegd is het het denkbeeld dat Jezus geen historisch persoon is maar – net als Osiris, Dumuzi of Mithra – een mythisch figuur. Deze gedachte, waar ik bij wijze van inleiding op zal ingaan, is al vrij oud en is in de twintigste eeuw verdwenen, zoals we ook weinig meer horen over flogiston, de holle aarde of craniometrie. Anders dan deze voorbeelden van klinkklare wetenschap, die in welverdiende vergetelheid zijn geraakt, heeft de mythische Jezus in de eenentwintigste eeuw een comeback gemaakt, die mijns inziens illustratief is voor een veel ernstiger probleem: de instorting van de oudheidkundige disciplines.

Lees verder “Jezus, mythen en voorlichting (1)”

Israël verdeeld: toelichting (4)

Het “verbrande huis” in Jeruzalem: een van de herinneringen aan de verwoesting van Jeruzalem in 70. Een van de illustraties uit  Israël verdeeld.Een tijdje geleden gaf ik in een stukje aan waarom boeken een problematisch genre voor wetenschapsvoorlichting zijn. In een vervolgstukje behandelde ik het maken van registers, wat tegenwoordig minder urgent is dan vroeger. In de derde aflevering ging ik in op landkaarten en kaders. Over die laatste vertelde ik dat betere software het mogelijk maakt informatie zó te presenteren dat de eigenlijke informatiestroom – de hoofdtekst, met andere woorden –  er nauwelijks door onderbroken hoeft te raken.

Ik wees er ook op dat kaders, als ze verkeerd zijn geplaatst, storend kunnen zijn. Met illustraties zal dat minder gebeuren, omdat ze visueel duidelijk anders zijn dan tekstkaders. Toch heb ik ook hier wel eens problemen gehad, toen een vormgever de illustraties mooi over de bladzijden spreidde en de tekst er vervolgens tussendoor plaatste. Dat oogde aantrekkelijk, maar verstoorde wat ik (met een erkend lelijk woord) de “synchronisering van de informatie” noemde, want de afbeeldingen stonden soms enkele pagina’s vanaf de passage uit de tekst die ze hadden moeten illustreren. Lees verder “Israël verdeeld: toelichting (4)”

Israël verdeeld: toelichting (3)

Op een goede landkaart staat precies de informatie die je nodig hebt en niet meer of minder.

In een eerder stukje gaf ik aan dat het verspreiden van wetenschappelijke informatie in boekvorm problematisch is geworden en in een tweede stukje vertelde ik dat registers tegenwoordig anders kunnen zijn dan vroeger. Voor aanvullende informatie zijn ze immers niet langer noodzakelijk; daarvoor hebben we nu de Wikipedia.

Vandaag wil ik wat zaken noemen die niet zoveel met de doorbraak van het internet hebben te maken – of het moest zijn dat boeken, als de informatie goed wordt gesynchroniseerd, langer overeind zullen blijven in het aanbrekende post-papieren tijdperk.

Lees verder “Israël verdeeld: toelichting (3)”

Israël verdeeld: toelichting (2)

Oeps, dat had ik moeten uitleggen (zie beneden)

Ik schreef er onlangs over dat het internet een geduchte concurrent is voor meer traditionele vormen van kennisoverdracht. Internet is immers actueler en u kunt de informatie selecteren die u nodig hebt. Dat kán uiteraard betekenen dat u, als u van een pseudowetenschappelijke theorie overtuigd bent, de bevestiging vindt die u zoekt, maar zolang universiteiten uitleggen wat hun methoden zijn, mogen we erop vertrouwen dat de overgrote meerderheid van de mensen uiteindelijk thuis komt met redelijk betrouwbare informatie.

Er is echter één functie die ik het internet zo snel nog niet zo zie overnemen: het overzichtswerk. Om even dicht bij huis te blijven: wie zich wil verdiepen in pakweg de geschiedenis van het Romeinse Rijk, zoekt iets waarin de hoofdlijnen uiteen worden gezet, waarin een overzicht is opgenomen van de sociale verhoudingen en het politiek bestel, met enkele hoofdstukken over de provincies, met goed gekozen illustraties, alsmede een introductie van de voornaamste bronnen en uitleg over de methoden van de diverse oudheidkundige benaderingen. Ik denk dat ook wie zich eens wil inlezen in de ornithologie, de klassieke muziek, het alpinisme, kapitein Cook of de aandelenhandel, beter niet zelf op zoek gaat op het internet, maar een boek moet nemen dat is geschreven door iemand die het vaker heeft uitgelegd.

Lees verder “Israël verdeeld: toelichting (2)”

Israël verdeeld: toelichting (1)

israël_verdeeldAls ik u zou vragen wat ook alweer de waarde was van het getal van Avogrado, dan is de kans klein dat u uw oude middelbareschool-Binas uit de boekenkast haalt. Zelfs al maakte ik het u zojuist moeilijk door geen link naar de natuurconstante aan te brengen, u zult het antwoord opzoeken op internet. “Da’s logisch,” werpt u tegen, “want ik lees dit op een beeldscherm,” maar als ik u dezelfde vraag zou stellen in een bibliotheek, zult u eveneens naar een computer lopen of naar uw smartphone grijpen.

Wie informatie nodig heeft, zoekt die op het internet. Geen medium is makkelijker te bereiken, geen medium is actueler. Geen medium is ook gebruiksvriendelijker: in het enorme aanbod vindt u wat u zoekt. Online bent u, veel minder dan bij de gedrukte media, radio of TV, minder afhankelijk van wat u wordt aangeboden. U selecteert. De regie over het informatieaanbod ligt niet bij een auteur of programmamaker.

Lees verder “Israël verdeeld: toelichting (1)”

Israël verdeeld | Errata

israël_verdeeldAan ieder boek werkt een compleet team, maar fouten worden onvermijdelijk gemaakt. De meeste in Israël verdeeld verstoren het goede begrip van de tekst niet werkelijk, maar let wel even op de noten onderaan dit bestand. Een en ander wordt vanzelfsprekend hersteld in de tweede druk.

De grootste vergissing is overigens… de titel! Het boek had eigenlijk als ondertitel De Joodse wereld aan het begin van de jaartelling moeten hebben. Hoe de voor de PR bedoelde slagzin Hoe een klein koninkrijk veranderde in twee wereldgodsdiensten tot ondertitel kan zijn gepromoveerd, is een vooralsnog onopgelost raadsel.

Uitnodiging

Omslag
Omslag

Zoals de trouwe lezers van deze kleine blog weten, is mijn boek Israël verdeeld afgerond. Het is nu bij de drukker/binder en het ligt, ijs en weder dienende, 28 oktober in de boekhandels. U heeft het supersnel als u het reserveert met deze link.

Meestal wordt een boek officieel gepresenteerd en dat gebeurt ook dit keer, en wel in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Op zondag 23 november zullen vanaf spreken 15.30 voor u spreken:

Lees verder “Uitnodiging”

Leesvoer voor u

Wat aan het proeflezen voorafgaat: het lezen van het manuscript.

IJs en weder dienende – en daar durf ik eerlijk gezegd niet helemaal op te vertrouwen – zou ik vanaf woensdag moeten zitten werken aan de tweede proef van mijn boek over de joodse wereld aan het begin van onze jaartelling, Israël verdeeld. De datum van de publicatie, 28 oktober, komt in zicht.

Lees verder “Leesvoer voor u”

Uit Nazaret?! (3)

Nazaret, Basiliek van de Aankondiging

Een tijdje geleden postte ik twee stukjes (1, 2) over de vraag wat het betekende dat Jezus afkomstig was uit Nazaret. Ik vertelde dat hij kwam uit een behoudend gebied, Galilea, waar mensen zich door verstedelijking en romanisering bedreigd voelden in hun identiteit. Een leuke archeologische aanwijzing is dat de Galileeërs geen Romeins aardewerk benutten. Interessant is ook dat de leden van Jezus’ familie “klassieke” Joodse namen droegen: het waren mensen die hechtten aan hun Joodse identiteit.

Ik wees ook op de door Jezus gekozen rol: hij was geen klassieke schriftgeleerde die mensen met Bijbelverzen om de oren sloeg, hij was niet geaffilieerd aan de tempel, maar presenteerde zich als een profeet die zijn gezag onderstreepte door wonderen te verrichten. Een man als Elia of Elisa, of de genezende charismaticus Hanina ben Dosa. De vakterm is chakham.

Lees verder “Uit Nazaret?! (3)”