Begrijp jij het Midden-Oosten nog?

De beste titel voor een nonfictieboek blijft Alles moest nog worden uitgevonden, maar een heel goede tweede is Begrijp jij het Midden-Oosten nog? Auteurs Hans Luiten en Sven de Graaf weten hoe ze de aandacht moeten trekken en – wat belangrijker is – ze weten die daarna ook vast te houden met een kraakhelder overzicht van de recente geschiedenis van het Midden-Oosten. Een charmante “gids voor de verbijsterden” zonder kapsones en met een ontwapenend eerlijke proloog:

Ons boek is geen wetenschappelijke verhandeling, maar mochten er zaken zijn die naar je idee niet kloppen, dan horen we het graag.

Het lijkt erop dat ze hun tekst inderdaad hebben geactualiseerd, want na de “Samenvatting en voorzichtige blik op de toekomst”, waarvan je zou denken dat ze het einde vormen, volgt (in de door mij gelezen vierde druk uit 2017) nog een hoofdstuk over de recente gebeurtenissen in Turkije. Het klinkt allemaal heel logisch, dat een auteur zijn tekst verbetert, maar het gebeurt te weinig en ik ben blij als auteurs begrijpen dat je met een geringe inspanning de bruikbaarheid van een boek vergroot.

Lees verder “Begrijp jij het Midden-Oosten nog?”

Het Midden-Oosten

Antiochië

Het is 2003, het is ergens in de zomer en mijn zakenpartner en ik worden wakker in een hotel in Iskenderun. We lopen naar de eetzaal, waar wat zeelieden zitten te ontbijten. “’Morning, captain!” horen we, “The boat, how is she?” Terwijl ik wat groente op mijn bordje schep, realiseer ik me ineens dat ik geuren ruik die ik nooit eerder heb geroken: de kruiden uit de oosterse keuken, die we vanaf die ochtend in ieder restaurant en in elke souq en bazar zouden ruiken. Ik plaag mijn zakenpartner, die die ochtend niet helemaal goed in orde was en het ontbijt oversloeg, nog wel eens met de constatering dat Iskenderun het onovertroffen culinaire hoogtepunt is geweest van onze reizen in het voetspoor van Alexander de Grote.

Het was voor het eerst dat ik me realiseerde dat ik niet meer in West-Europa was. De Griekse steden in het westen van Turkije, Ankara, de grote weg over de Anatolische Hoogvlakte: je kon steeds nog denken dat je ergens in Italië of Griekenland was. In Iskenderun – nog altijd een kosmopolitische havenstad – was dat niet meer zo, en toen we later op die dag in Antiochië en Seleukeia waren, wist ik dat zeker. Ik had de geur van het Midden-Oosten opgesnoven.

Lees verder “Het Midden-Oosten”

Zahak, Azi Dahaka, Azazel

toos_mausoleum_firdowsi_sculpture_feryedun_sedighi_24
Zahak in het mausoleum van Ferdowsi

Dit wordt een curieus stukje over middeleeuwse poëzie, mythologie, de Bijbel, joden, Iraniërs, archeologie en het kerstverhaal, dus zet u schrap.

We beginnen met de Perzische poëzie, meer in het bijzonder met de Shahname van Ferdowsi, het nationale epos van Iran, geschreven rond het jaar 1000. In de eerste verhalen speelt een zekere Zahak een rol, die door een kwade genius wordt aangezet tot allerlei kwaad gedrag en verandert in een duivel in mensengedaante, herkenbaar aan twee mensenetende slangen die uit zijn schouders groeien. Uiteindelijk wordt hij verslagen door de held Fereydun, die hem opsluit in een grot onder de aarde, waar hij tot het einde der tijden zal wachten. Het is afgebeeld op het plaatje: een reliëf uit het mausoleum van Ferdowsi in de Iraanse stad Toos, vervaardigd door de beeldhouwer Abdolhossein Sadeghi.

Lees verder “Zahak, Azi Dahaka, Azazel”

Het Midden-Oosten

Beiroet

Mijn schooltje biedt een cursus aan over de geschiedenis van het Midden-Oosten. Gisteren was de eerste bijeenkomst in onze vestiging in Dronten, waar mijn collega Sigrid en ik aan een stuk of twintig deelnemers uitlegden hoe de antieke beschavingen van Egypte en Mesopotamië ontstonden en hoe de Assyriërs, Babyloniërs en Perzen de regio verenigden.

Vijfentwintig eeuwen in twee-en-een-half uur: dan heb je alleen tijd voor de hoofdlijnen. Dat zal de komende vier weken niet heel anders zijn. Op zich is dat niet erg. De mensen komen immers om de context te vernemen bij de afdeling Nabije Oosten van het RMO, om te begrijpen waarop joden, christenen en moslims teruggrijpen en om te weten wat die verdraaide Sykes-Picot-overeenkomst toch is. De cursisten komen voor kennis en niet voor vermaak.

Lees verder “Het Midden-Oosten”

Het Midden-Oosten

Het Midden-Oosten
Het Midden-Oosten (foto NASA)

Ik geloof dat ik al eens eerder schreef dat sommige mensen Facebook benutten om iets over hun werk te vertellen en dat één van hen Huub Eggen is, die elke dag commentaar geeft op een satellietfoto of een foto van de wolken of op een ander voorbeeld van de natuurkunde van het vrije veld. Hij stuurde me vanavond de foto hierboven in groot formaat toe: het Midden-Oosten.

Huub geeft altijd natuurkundig commentaar – laat ik eens wat historisch commentaar geven. Het is misschien wat pedant als je dingen gaat aanwijzen waar je bent geweest, maar ik heb de afgelopen tien jaar een aanzienlijk deel van dit gebied mogen bereizen. Hier is een foto waar ik wat aantekeningen bij heb gemaakt.

Lees verder “Het Midden-Oosten”

Het Midden-Oosten in één boek

Het Midden-Oosten

Er was me eens gezegd dat als je iets zocht dat de hele geschiedenis van het Midden-Oosten voor je samenvatte, je het boek van Peter Mansfield moest hebben, A History of the Middle East (1991). “De Mansfield”: het klonk alsof het een begrip was. Toevallig zag ik het boek, toen ik naar Curaçao ging, op Schiphol liggen. Het was een vorig jaar geactualiseerde editie, dus ik nam het mee voor de lange vlucht.

Ik had grote moeite met het eerste hoofdstuk, dat over de Oudheid gaat. In vijftien bladzijden telde ik tweeëntwintig feitelijke onjuistheden. Zoals wel meer historici kon ook Mansfield, als het gaat om oude geschiedenis, niet ontdekken waar zijn handboekkennis verouderd was. Teleurgesteld liet ik het boek wat het was, en dat was jammer, want zo snel het de Oudheid heeft verlaten, blijkt “de Mansfield” zijn reputatie waar te maken.

Lees verder “Het Midden-Oosten in één boek”

Ondertussen in Syrië

Apamea in de zomer van 2011
Apamea in de zomer van 2011

De bovenste foto (via) dateert uit de zomer van 2011 en toont de ruïnes van de antieke stad Apamea in Syrië. Het is een van de best-onderzochte Grieks-Romeinse steden van het antieke Midden-Oosten. De grote lijn van links naar rechts is de weergaloze processiestraat, die aan beide zijden is omgeven door colonnades. Er is een stadspoort (helemaal links), er is een badhuis, er zijn tempels – kortom, alles wat een antieke stad zo interessant maakt is er te zien. Enkele mooie mozaïeken zijn te zien in de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis in Brussel.

Er is in Apamea simpelweg té veel gevonden. Lang niet alles wat is opgegraven, kon worden gedocumenteerd. Mijn beste vriend en ik hebben in het museum foto’s genomen van een enorme, prachtige verzameling grafschriften. Men deed daar niet moeilijk over, maar verzocht ons wel of we met het online plaatsen wilden wachten tot de officiële publicatie er was.

Lees verder “Ondertussen in Syrië”

Nieuwe RMO-afdeling Nabije Oosten

De vernieuwde afdeling

In 2018 bestaat het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden, waarover ik al eens eerder heb geblogd, twee eeuwen. Het zal er dan anders uitzien dan u misschien gewend bent, want momenteel worden de afdelingen een voor een gerenoveerd. De Nederlandse archeologie is al gedaan, de Griekse afdeling staat voor 2015 op het programma en de wereldberoemde Egyptische collectie voor 2017. En vanaf aanstaande zaterdag is de vernieuwde afdeling over het oude Nabije Oosten open.

Met een oppervlakte van 300 vierkante meter is het niet de grootste afdeling van het RMO. Bovendien, eerlijk is eerlijk, is de collectie te willekeurig samengesteld om een volledig chronologisch overzicht te geven van de ontwikkeling van de oud-oosterse culturen. Perzië is goed vertegenwoordigd, maar Sumerië weer wat minder. Je kunt met het aanwezige materiaal geen “rise of civilization”-achtige expositie inrichten.

Lees verder “Nieuwe RMO-afdeling Nabije Oosten”

Toerisme

Nationaal Museum

Ik sta op het punt naar Libanon te gaan. Het is een fijn land. Niet dat ik mijn ogen zal sluiten voor de vluchtelingenproblematiek – ik blogde er al eens over – of dat het me ontgaat dat de plaatselijke politici er almaar niet in slagen over ook maar iets consensus te bereiken. Het falen van de Libanese staat is een reëel gegeven en een probleem, al creëert het ook ruimte voor meer persoonlijke vrijheid dan elders in het Midden-Oosten.

Ik kom er dus graag, maar ja, dat reizen hè. Ik zal niet klagen over Schiphol, want ik krijg eigenlijk – en ik haat het dit toe te moeten geven – steeds meer bewondering voor de wijze waarop ze daar duizenden en duizenden mensen redelijk feilloos naar hun bestemming loodsen. Vergelijk dat eens met Malpensa in Milaan, waar het aantal kledingzaken een aanwijzing is voor het aantal stukken vermiste bagage.

Lees verder “Toerisme”

De Hezbollah

Hezbollah-vlaggen

Het is een bekende klacht: de Amerikanen hebben een sjabloonachtige kijk op de wereld, die zou bestaan uit een pro- en een anti-Amerikaans kamp. Ik denk dat het verwijt in zijn algemeenheid onjuist is. Voor zover ik weet doen Amerikaanse diplomaten hun best en kennen ze alle relevante nuances. De politiek en de massamedia pakken die echter niet altijd op.

In zijn boekje Hezbollah. A Short History probeert A.R. Norton de nuance terug te brengen voor de in de titel genoemde Libanese politieke beweging, sji’itische militie of islamistische terreurorganisatie. U mag doorhalen wat u niet van toepassing acht.

Lees verder “De Hezbollah”