De val van het Serapeum

(klik = groot)
(klik = groot)

Ik schreef laatst over papyri, waarvan ik vertelde dat ik er altijd weer van onder de indruk ben hoe kwetsbaar en teer ze zijn. De bovenstaande afbeelding is een ander voorbeeld. Ze is afkomstig uit een geïllustreerd manuscript uit de zesde eeuw waarin belangrijke historische gebeurtenissen stonden beschreven. Het eigenlijke boek is grotendeels verloren maar enkele fragmenten zijn via de Russische verzamelaar Vladimir Golenischev terechtgekomen in het Pushkin Museum in Moskou; het plaatje hierboven is overgenomen uit een mooie, alweer een eeuw oude tekstuitgave.

Het is een bladzijde die de laatste regeringsjaren van keizer Theodosius beschrijft. De strijd tegen het heidendom was voor de illustrator een belangrijk onderwerp. Rechts ziet u onder andere de stervende rebel Eugenius, van wie (ten onrechte) werd beweerd dat hij het christendom was afgevallen. In 395 werd hij door Theodosius verslagen aan de rivier de Frigidus in wat nu Slovenië heet. Links ziet u de patriarch van Alexandrië, Theofilos, die in 392 de tempel van Serapis in Alexandrië liet belegeren en het cultusbeeld liet kapotslaan. Als u goed kijkt, ziet u dat Theofilos op een gebouwtje staat waarin nog net het hoofd van het beeld valt te herkennen. De scène onderaan de pagina is niet helemaal duidelijk, maar het lijkt erop dat monniken stenen werpen naar een tempel, rechts.

Lees verder “De val van het Serapeum”

Christelijke bronnen over de heidenen

Wat de christenen lieten staan van het Serapeum in Alexandrië
Wat de christenen lieten staan van het Serapeum in Alexandrië

In de eerdere stukjes in deze reeks heb ik betoogd dat het christendom en het heidendom niet zo scherp tegenover elkaar hebben gestaan als het vaak wordt gepresenteerd. “Maar in Alexandrië is het Serapeum toch door christenen bestormd?” hoor ik u tegenwerpen, en u heeft volkomen gelijk.

Dit is echter een schoolvoorbeeld van de Everest Fallacy: dat wat heel groot is – zoals het schandaal van het Serapeum – valt op en nodigt dus uit tot onderzoek. Maar grote en opvallende dingen zijn niet per se representatief. De Mount Everest is niet representatief voor de bergen op aarde, Donald Trump is niet representatief voor de Amerikanen en Mark Rutte is niet representatief voor de Leidse historici. De gebeurtenissen in een exceptionele stad als Alexandrië zijn net zo representatief voor de relaties tussen de diverse Romeinse godsdiensten als de keizer representatief is voor de Romeinen in het algemeen.

Lees verder “Christelijke bronnen over de heidenen”