Laten we er geen doekjes om winden: er zijn allerlei klassieke auteurs die toegankelijker zijn dan de Grieks-Romeinse geschiedschrijver Filon van Byblos. Dat is logisch, want zijn voornaamste werk, een Fenicische geschiedenis, is grotendeels verloren gegaan. Er resteren zeven fragmenten, waarvan één lang. Daarnaast zijn er misschien nog wat losse zinnetjes. Dat is het.

Maar dat ene lange fragment: wauw! Het bevat een overzicht van het ontstaan van de wereld, zoals de Feniciërs dachten dat het was gegaan, en een overzicht van de vroegste menselijke geschiedenis. Dit is boeiend materiaal. Al was het maar omdat deze Fenicische verhalen het voorbeeld blijken te zijn geweest van de Griekse mythologie. Ook werpen ze licht op het vroegste jodendom.

Maar er is iets raars aan de hand met de wijze waarop Filon de stof presenteert. Hij presenteert de oude goden als niets meer dan verdienstelijke stervelingen, die tijdens hun leven eerbewijzen kregen die na hun dood werden voortgezet. Dit is geen mythologie maar zogeheten euhemerisme: een geleerde poging om oude mythen te rationaliseren. Evengoed helpt Filons bewerking om de oorspronkelijke Fenicische verhalen te begrijpen.

In ons boek Goden en halfgoden. Filon van Byblos over de Fenicische mythologie leggen we uit waarom antieke geleerden moeite hadden met de aloude vertellingen. Ook behandelen we wat de Fenicische geschiedenis ons vertelt over de Fenicische, Griekse en joodse gedachtewereld. Er is veel meer dat deze culturen verbindt dan scheidt – eigenlijk is er maar één antieke cultuur.

Dat heeft vérstrekkende implicaties voor de wetenschappelijke uitleg van antieke culturen. Als auteurs van een publieksboek kunnen we niet tonen welke kant het onderzoek op zal gaan, maar we hopen dat we wel iets hebben kunnen maken dat prettige lectuur biedt over een interessante antieke auteur.