Poëzie: Amulet

On door MasjainLiteratuur, NederlandsEen reactie plaatsen
Scarabee (Rijksmuseum van Oudheden, Leiden)

Amulet

Zeg nou gewoon maar wat er gebeurde
en leg het af tegen een veer

vertel hoe ik ether kocht op bestelling
en aan mijn vader gaf zodat de woestijnbaby’s
ongemerkt in een emmer uitdoofden

zoals hij mijn band plakte
of een haanhoofd afzaagde met ons broodmes
voor de wedergeboorte van zijn nieuwe haan
terwijl ik mijn oor tegen de schuurdeur hield

in het dons ploften ’s nachts jonge kevers
die onder het zaagsel vandaan kropen
in mijn wilde kamer als zandzakken uit
luchtballonnen naast mijn schuldige hoofd

ik wil niet dat je zwijgt
getuig tegen mij
zonder balsem van magisch spreken

ik heb geen scarabee nodig
om mij te behouden

Lees verder “Poëzie: Amulet” →

Deel dit:

Het taoïsme: de Zhuangzi (2)

On door Kees AldersinChina, Filosofie, Oud ChinaEen reactie plaatsen
Tijdvak: 400 v.Chr. - 275 v.Chr.
0400-0375 v.Chr.0375-0350 v.Chr.0350-0325 v.Chr.0325-0300 v.Chr.0300-0275 v.Chr.
Een hanger in de vorm van een draak (Musée Guimet, Parijs)

[Kees Alders schrijft over de Chinese filosofische stromingen. Een inleiding was hier. Na een introductie, het Confucianisme, het Mohisme en de School van de Namen behandelt hij dit najaar het taoïsme. Het eerste blogje in deze reeks was hier.]

Wuwei en de ongrijpbare dao

De Zhuangzi is een bij uitstek taoïstisch werk, in die zin dat latere taoïsten het vaak opvatten als één van de twee fundamenten van hun school.

Op momenten leest de Zhuangzi als een uitleg bij de Daodejing. Zo komt de wu wei-gedachte (“go with the flow” ) regelmatig terug in speelse voorbeelden, zoals dat van de slager die zijn mes negentien jaar niet hoeft te slijpen, omdat hij de natuurlijke openingen van het dier volgt.

Ook wordt in beide werken het ongrijpbare van de dao benadrukt. Daarin komen de teksten soms bijna woordelijk overeen: de dao is niet te benoemen, niet in woorden te vangen, en wie weet spreekt niet.

Besturen of niet besturen

Tegelijkertijd zijn er inhoudelijke verschillen tussen de Daodejing en de Zhuangzi. Regelmatig gaat de Zhuangzi een heel andere richting op, of voegt de auteur gedachten toe die we in de Daodejing niet tegenkomen.

Lees verder “Het taoïsme: de Zhuangzi (2)” →

Deel dit:

Het taoïsme: de Zhuangzi (1)

On door Kees AldersinChina, Filosofie, Oud China1 reactie
Tijdvak: 400 v.Chr. - 275 v.Chr.
0400-0375 v.Chr.0375-0350 v.Chr.0350-0325 v.Chr.0325-0300 v.Chr.0300-0275 v.Chr.
De Gele Keizer

[Kees Alders schrijft over de Chinese filosofische stromingen. Een inleiding was hier. Na een introductie, het Confucianisme, het Mohisme en de School van de Namen behandelt hij dit najaar het taoïsme. Het eerste blogje in deze reeks was hier.]

Een klerk met weinig ambitie

Zhuangzi, oftewel meester Zhuang (oudere schrijfwijze: Chuang-tzu), werkte als klerk in een laktuin. Althans, als we de Han-historicus Sima Qian mogen geloven: verdere bronnen over het leven van meester Zhuang hebben we eigenlijk niet. Die laktuin zou gelegen hebben in Meng, dat niet ver van de hoofdstad van de staat Song lag.

Een laktuin was een plaats waar lakbomen groeiden en werden afgetapt, en waar waarschijnlijk ook handwerkslieden lakproducten produceerden. Nu waren lakproducten in de tijd waar we het over hebben – Zuangzi leefde van de tweede helft van de vierde tot het begin van de derde eeuw v.Chr. – strategisch erg belangrijk: lak werd onder andere gebruikt voor wapens en strijdwagens. Daarom stonden dit soort werkplaatsen meestal onder staatsbeheer. Zhuangzi was dus waarschijnlijk een ambtenaar. Maar dan wel een erg lage ambtenaar. Dat is natuurlijk opvallend. Was hij niet ambitieus?

Lees verder “Het taoïsme: de Zhuangzi (1)” →

Deel dit:

Een Romeinse mop

On door Jona LenderinginItalië, Museumstuk, Romeinse Keizerrijk5 reacties
Tijdvak: 50 na Chr. - 150 na Chr.
0050-0075 na Chr.0075-0100 na Chr.0100-0125 na Chr.0125-0150 na Chr.
Inscriptie uit Aesernia (Louvre, Parijs)

Hierboven ziet u een leuke inscriptie. Ze komt uit het antieke Aesernia, het huidige Isernia in zuidelijk Italië, en ze behoort tot de collectie van het Louvre. U heeft normaal gesproken dus weinig kans om dit monumentje te zien, want zelfs als je een tijdslot reserveert in het Parijse museum, duurt het twee uur voordat je door de security bent. Gelukkig stond deze inscriptie een tijdje geleden op de expositie over Paestum in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden, waar ik haar fotografeerde.

De twee eerste regels van deze inscriptie, die bekendstaat als EDCS-14803688 en dateert van tussen 50 en 150 na Chr., zijn vrij simpel.

L(ucius) Calidius Eroticus
sibi et Fanniae Voluptati v(ivus) f(ecit)

Lees verder “Een Romeinse mop” →

Deel dit:

Het reizigersdilemma

On door Jona LenderinginDagelijks leven3 reacties

Elke week maak ik wel een keer mee dat een trein niet rijdt of zó vertraagd is dat ik een overstap mis. Door schade en schande wijs geworden neem ik meestal niet één maar twee treinen te vroeg en soms zelfs drie. Geen kwaad woord over het hardwerkende en (bijna) altijd vriendelijke personeel, maar ach lieve deugd, het voormalige rijksspoorwegbedrijf is sinds de verzelfstandiging evenveel in kwaliteit achteruit gegaan als de prijzen omhoog zijn gegaan.

Meestal arriveer ik op tijd, maar ongeveer eens per maand (zoals) sta ik voor het reizigersdilemma. Ook vandaag: mijn trein – de hogesnelheidslijn van Amsterdam-Zuid naar Rotterdam Centraal – rijdt niet omdat er een dier op het spoor staat. Nu heb ik de keuze tussen de volgende hogesnelheidslijn en een intercity. De hogesnelheidslijn komt als eerste aan, mits dat dier van de rails is verwijderd; de intercity arriveert voor mij iets te laat.

Lees verder “Het reizigersdilemma” →

Deel dit:

Zes vragen aan Maarten Kossmann

On door GastauteurinAlgerije, Geesteswetenschappen, Geschiedenis, Libië en Maghreb, Marokko, Romeinse Keizerrijk, Tunesië, WetenschapscommunicatieEen reactie plaatsen
Tijdvak: 2025 na Chr. - 2050 na Chr.
2025-2050 na Chr.
Maarten Kossmann

De vaste lezers van deze blog kennen inmiddels de rubriek “zes vragen”, waarin oudheidkundigen vertellen wat ze nu eigenlijk doen. Dat zijn namelijk lang niet altijd de activiteiten waarmee het vakgebied in het nieuws komt. Vandaag is het woord aan taalkundige Maarten Kossmann, die werkzaam is aan de universiteit in Leiden.

***

Wat bestudeert u?
Mijn vakgebied zijn de Berbertalen (ook wel bekend als Amazigh) in het algemeen, zoals ze worden gesproken in Noord-Afrika en de Sahara. De laatste jaren richt ik mij daarbij vooral ook op de zogenaamde Libische inscripties. Deze inscripties zijn geschreven in een eigen alfabet. De meeste dateren vermoedelijk tussen de tweede eeuw v.Chr. en de derde eeuw na Chr.

Lees verder “Zes vragen aan Maarten Kossmann” →

Deel dit:

Algiers, november 1942 (3)

On door Jur de JonginAlgerije, Frankrijk, Geschiedenis, Marokko1 reactie
Tijdvak: 1925 na Chr. - 1950 na Chr.
1925-1950 na Chr.
Herinneringsplaat bij de kamer in hotel Al Djezair waar generaal Eisenhower in 1942 en 1943 verbleef.

[Laatste van drie blogjes van Jur de Jong over Algiers tijdens Operatie Torch. Het eerste deel was hier.]

Op 9 november mocht Algiers dan betrekkelijk eenvoudig in Geallieerde handen gevallen zijn, bij Oran en Casablanca was de strijd lang niet zo soepel verlopen. De Vichy-Fransen boden serieus verzet en het kostte de Geallieerden dagen en honderden verliezen om de steden te omsingelen. Op 10 november kondigde François Darlan echter vanuit Algiers aan dat alle Fransen in Marokko en Algerije hun wapens neer zouden leggen, waarmee de strijd met een sisser afliep. Helemaal breken met het Frankrijk deed Darlan (nog) niet, maar hij verschool zich achter ‘omstandigheden die het maarschalk Pétain onmogelijk maakten om onafhankelijke beslissingen te nemen’.

De Geallieerden konden nu hun grip op Noord-Afrika consolideren. In Egypte was de Britse generaal Bernard Montgomery er net op dat moment bij El Alamein in geslaagd om het Afrikakorps van Rommel te dwingen zich terug te trekken. Montgomery belaagde de Duitsers en Italianen in een lange achtervolging naar het westen. De Geallieerden wilden nu vanuit Algerije optrekken naar het oosten en Rommel in de rug aanvallen.

Lees verder “Algiers, november 1942 (3)” →

Deel dit:

Algiers, november 1942 (2)

On door Jur de JonginAlgerije, Frankrijk, Geschiedenis1 reactie
Tijdvak: 1925 na Chr. - 1950 na Chr.
1925-1950 na Chr.
De oude vuurtoren van de haven van Algiers vanuit het westen. Links van de vuurtoren een deel van het oude fort en rechts het gebouw van de voormalige Franse admiraliteit, dat op 8 november 1942 enige uren in handen van Franse verzetsstrijders was.

[Tweede van drie blogjes van Jur de Jong over Algiers tijdens Operatie Torch. Het eerste deel was hier.]

Naar aanleiding van de afspraken die kort tevoren waren gemaakt in Cherchell, hadden de Franse verzetsstrijders in Algiers zich voorbereid om een tiental strategische punten in de stad te bezetten wanneer de geallieerde landingen zouden plaatsvinden. Het ging vooral om commandoposten van de Franse marine, leger en luchtmacht en radio- en telefooncentrales, zodat de lokale Franse bevelhebbers in de eerst uren van de landingen geen centrale coördinatie konden uitoefenen. De daaruit voortkomende chaos zou de Geallieerden een voordeel geven in de meest kwetsbare fase van de landingen. Pas vlak voor de daadwerkelijk landingen kregen het Franse verzet bevestiging van de datum waarop de invasie zou plaatsvinden. Daardoor was er weinig tijd voor praktische voorbereiding.

Pas op 7 november kregen de meeste verzetsstrijders bericht dat ze die nacht in actie moesten komen. Nadat een deel van hen op het laatste moment natte voeten kreeg, bleven er ongeveer vierhonderd over die de klus moesten klaren. Het was een gemengd gezelschap van groepjes linkse, monarchistische en joodse jongeren. In Vichy-Frankrijk waren de joden hun Franse staatsburgerschap kwijtgeraakt, wat hen een sterke drijfveer gaf om de Geallieerden te helpen. Ze kregen oude geweren en pistolen uitgereikt en verspreidden zich rond middernacht met de wagens van twee bevriende taxibedrijven over de stad.

Lees verder “Algiers, november 1942 (2)” →

Deel dit:

Algiers, november 1942 (1)

On door Jur de JonginAlgerije, Frankrijk, Geschiedenis1 reactie
Tijdvak: 1925 na Chr. - 1950 na Chr.
1925-1950 na Chr.
De haven van Algiers

Vanuit Noordwest-Europa gezien kan het als een verrassing komen dat Algiers een belangrijke rol speelde in de Tweede Wereldoorlog. Maar een jaar lang was de stad een centrum van de actieve strijd tegen de Duitsers en Italianen. Dat begon op 8 november 1942, toen de Amerikaanse en Britse troepen landden op verschillende stranden aan weerszijden van de stad.

Deze landingen waren de meest oostelijke aanvallen van de Geallieerden op Frans Noord-Afrika die dag, onder de codenaam Operatie Torch. Aan de Atlantische kust gingen Amerikanen bij Casablanca aan land, en in het westen van Algerije bij Oran. Frankrijk behoorde op dat moment nog niet tot de Geallieerden, maar was formeel neutraal. De Franse regering van maarschalk Philippe Pétain had bij de overgave aan de Duitsers in juni 1940 beloofd om haar koloniën te verdedigen tegen alle aanvallen, in ruil waarvoor deze én de vloot onder Franse controle bleven.

Lees verder “Algiers, november 1942 (1)” →

Deel dit:

Heron van Alexandrië

On door Jona LenderinginRomeinse Keizerrijk, Wetenschap3 reacties
Tijdvak: 25 v.Chr. - 75 na Chr.
0025-0001 v.Chr.0001-0025 na Chr.0025-0050 na Chr.0050-0075 na Chr.
De doseerautomaat van Heron van Alexandrië

De vraag “wat als?” is vermoedelijk de belangrijkste die een historicus kan stellen. De betekenis van een  gebeurtenis is alleen te bebalen door te overwegen wat de alternatieven waren. Als de geallieerden in 1944 de slag om Arnhem zouden hebben gewonnen, hadden ze de Duitsers uit de Randstad moeten verdrijven en was de Nederlandse Hongerwinter onvoorstelbaar veel erger geweest – dat soort redeneringen. Over de Oudheid weten we te weinig om zinvol te speculeren, maar dat neemt niet weg dat het gebeurt. Eén zo’n vraag is: wat als Heron van Alexandrië navolging zou hebben gehad?

Ingenieur Heron van Alexandrië

Wij zouden Heron een ingenieur noemen. Hij woonde in Alexandrië, maar het is niet helemaal duidelijk wanneer hij leefde. Er is wel op gewezen dat een door hem beschreven zonsverduistering die moet zijn geweest van 62 na Chr., en dan leefde hij dus in de eerste eeuw. Hij is echter ook bekend als uitvinder van een eenvoudige stoommachine, die Vitruvius al aan het begin van onze jaartelling beschrijft, en dat plaatst hem dus eerder.

Lees verder “Heron van Alexandrië” →

Deel dit: