De Odyssee, trauma en mythologie

On door Jona LenderinginOude Griekenland20 reacties
Tijdvak: 800 na Chr. - 900 na Chr.
0800-0825 na Chr.0825-0850 na Chr.0850-0875 na Chr.0875-0900 na Chr.
Odysseus en Polyfemos (Eleusis)

The Guardian wilde inhaken op de aandacht voor de Griekse mythologie die momenteel wordt opgestookt door Christopher Nolans verfilming van de Odyssee. Daarom publiceerde de Britse krant een lijst van twintig verfilmingen van mythen. Ik heb er redelijk wat van gezien en de simpele waarheid is: driekwart van die films is onverdraaglijke kitsch.

Dat geldt ook voor boeken die de aloude verhalen navertellen. Het eindresultaat is eigenlijk altijd een mislukking. De reden is, vermoedelijk, dat de verhalen worden aangepast aan onze eigen tijd. In de woordkeuze wordt een uitleg gesuggereerd,  inconsistenties worden weggemoffeld, details weggelaten. Ik bladerde laatst door Stephen Frys navertelling van de Odyssee en ik kan, omdat het me weinig interesseerde, slordig hebben gekeken, maar volgens mij sloeg Fry Telemachos’ mensonterende – dus: moedwillig een mens onterende – executie van twaalf krijgsgevangen vrouwen over. Nu is dat naar onze smaak inderdaad een weerzinwekkende scène, maar het is vermoedelijk wel de beknoptste samenvatting van het ethos dat Homeros wilde schetsen.

Benieuwd hoe Nolan die bungelende vrouwen verfilmt.

Lees verder “De Odyssee, trauma en mythologie” →

Deel dit:

Overijssel: Springendal

On door Jona LenderinginArcheologie, Lage Landen, Museumstuk, Nederland, Post-Romeins1 reactie
Tijdvak: 550 na Chr. - 700 na Chr.
0550-0575 na Chr.0575-0600 na Chr.0600-0625 na Chr.0625-0650 na Chr.0650-0675 na Chr.0675-0700 na Chr.
Een deel van de voorwerpen uit Springendal (Rijksmuseum van Oudheden, Leiden)

[Vandaag bestaat de Mainzer Beobachter vijftien jaar, en ik plaats vijftien blogjes over vijftien voorwerpen uit de vijftiennoot Vandaag zijn Holland en Vlaanderen elk weer één gewest. Nederlandssprekende provincies.] 

Springendal

Eerder vanavond schreef ik dat de archeoblabla niet moe wordt n’importe welke vondst aan te duiden als schat, terwijl er maar een paar vondsten zijn die werkelijk zo zijn te typeren. Een heel kras voorbeeld is het edelmetaal uit Springendal, in Twente, in het oosten van Nederland: een stuk of honderd gouden munten en nog wat andere edelmetaal. Verschillende mensen hebben daar in de late zesde eeuw en in de zevende eeuw munten achtergelaten op een met palen gemarkeerd kruispunt van wegen. Tot de oudste stukjes edelmetaal behoort het beslag van een riem, mogelijk nog uit de vijfde eeuw.

Lees verder “Overijssel: Springendal” →

Deel dit:

Vlaams-Brabant: Anderlecht

On door Jona LenderinginArcheologie, België, Lage Landen, Museumstuk, Post-Romeins5 reacties
Tijdvak: 575 na Chr. - 625 na Chr.
0575-0600 na Chr.0600-0625 na Chr.
Drinkhoorn uit Anderlecht (Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, Brussel)

[Vandaag bestaat de Mainzer Beobachter vijftien jaar, en ik plaats vijftien blogjes over vijftien voorwerpen uit de vijftien Nederlandssprekende provincies. Ik weet dat Anderlecht niet ligt in Vlaams-Brabant maar in het Hoofdstedelijk Gewest, maar Brussel had natuurlijk gewoon Vlaams moeten blijven.]

Anderlecht

Net als medaillon van Honorius die ik een uur geleden besprak, vind ik bovenstaande drinkhoorn vooral heel erg mooi. Hij is gevonden in Anderlecht, niet ver van de Romeinse weg die de Noordzee, Kortrijk en Velzeke verbond met Tienen, Tongeren en het Rijnland. Deze weg, ooit aangelegd toen de Romeinen net vat begonnen te krijgen op de Lage Landen, is nog eeuwen in gebruik gebleven. In de Late Middeleeuwen was het onderdeel van de landweg van Brugge helemaal naar Nowgorod.

Lees verder “Vlaams-Brabant: Anderlecht” →

Deel dit:

Gelderland: Velp

On door Jona LenderinginArcheologie, Lage Landen, Museumstuk, Nederland, Romeinse Keizerrijk1 reactie
Tijdvak: 400 na Chr. - 475 na Chr.
0400-0425 na Chr.0425-0450 na Chr.0450-0475 na Chr.
Honorius op een gouden medaillon, gevonden in Velp (Collectie De Nederlands Bank)

[Vandaag bestaat de Mainzer Beobachter vijftien jaar, en ik plaats vijftien blogjes over vijftien voorwerpen uit de vijftiennoot Vandaag zijn Holland en Vlaanderen elk weer één gewest. Nederlandssprekende provincies.] 

Velp

Zo’n veertig jaar geleden was in Nijmegen – en ik denk dat dat nog is geweest in het oude Museum Kam – een expositie over archeologische schatten die echt schatten waren. Dus kostbare voorwerpen die waren begraven omdat ze een grote en blijkbaar bedreigde waarde vertegenwoordigen. Hoewel de archeoblabla niet moe wordt n’importe welke vondst aan te duiden als schat, zijn slechts enkele vondsten werkelijk zo te typeren.

Lees verder “Gelderland: Velp” →

Deel dit:

Limburg: Kessel

On door Jona LenderinginArcheologie, Christendom, Lage Landen, Museumstuk, Nederland, Romeinse KeizerrijkEen reactie plaatsen
Tijdvak: 325 na Chr. - 400 na Chr.
0325-0350 na Chr.0350-0375 na Chr.0375-0400 na Chr.
Helm uit Kessel (Limburgs Museum, Venlo)

[Vandaag bestaat de Mainzer Beobachter vijftien jaar, en ik plaats vijftien blogjes over vijftien voorwerpen uit de vijftiennoot Vandaag zijn Holland en Vlaanderen elk weer één gewest. Nederlandssprekende provincies.] 

Kessel

De bovenstaande helm schijnt te zijn gevonden in de Maas, of bij de Maas. Hij dateert uit de vierde eeuw en het opvallende aspect is natuurlijk dat op de helmkam een Christusmonogram ☧ is te zien: de in elkaar geschoven letters chi en rho, waarmee het woord Christus begint. De eerste interpretatie was natuurlijk: de drager van deze helm was een christelijke soldaat.

Lees verder “Limburg: Kessel” →

Deel dit:

Holland: Rijnsburg

On door Jona LenderinginArcheologie, Lage Landen, Museumstuk, Nederland, Romeinse Keizerrijk1 reactie
Tijdvak: 225 na Chr. - 275 na Chr.
0225-0250 na Chr.0250-0275 na Chr.
Schaal uit Rijnsburg (Rijksmuseum van Oudheden, Leiden)

[Vandaag bestaat de Mainzer Beobachter vijftien jaar, en ik plaats vijftien blogjes over vijftien voorwerpen uit de vijftiennoot Vandaag zijn Holland en Vlaanderen elk weer één gewest. Nederlandssprekende provincies.] 

Rijnsburg

Het mondingsgebied van de Rijn, in de Oudheid gelegen bij Katwijk (Lugdunum) (niet Lugdunum Batavorum) (dat heeft nooit bestaan) (echt niet) (in deze regio woonden immers de Cananefaten) (en dus geen Bataven), was in de Late Oudheid heel erg belangrijk. Afgezien van Katwijk waren hier nederzettingen als Valkenburg en het op de tegenoverliggende oever gelegen Rijnsburg. In de Merovingische tijd zou hier een bestuurscentrum zijn, wellicht doordat een nieuwe heerser het oude Romeinse fort van Valkenburg in gebruik heeft genomen. Logisch: eeuwenlang kwamen hier de schepen aan vanuit zowel Brittannië als het Rijnland.

Lees verder “Holland: Rijnsburg” →

Deel dit:

Vlaanderen: Oudenburg

On door Jona LenderinginArcheologie, België, Lage Landen, Museumstuk, Romeinse KeizerrijkEen reactie plaatsen
Tijdvak: 325 na Chr. - 375 na Chr.
0325-0350 na Chr.0350-0375 na Chr.
Venus Pudica (Oudenburg)

[Vandaag bestaat de Mainzer Beobachter vijftien jaar, en ik plaats vijftien blogjes over vijftien voorwerpen uit de vijftiennoot Vandaag zijn Holland en Vlaanderen elk weer één gewest. Nederlandssprekende provincies.] 

Oudenburg

Over het bovenstaande beeldje heb ik eerder geschreven, namelijk toen ik vorig jaar het museum van Oudenburg bezocht. Over dit beeld, door de opgravers van het Romeinse fort geïdentificeerd als Venus (omdat het nu eenmaal lijkt op een beroemd standbeeld van die godin), vroeg ik me af of het geen pornografische afbeelding kon zijn. Dat zegt natuurlijk vooral iets over het feit dat ik zelf ’s konings wapenrok heb gedragen en dat ik, als het gaat om vrouwelijk naakt in een militaire context, een andere verwachting heb dan iemand met een achtergrond in de kunstgeschiedenis.

Lees verder “Vlaanderen: Oudenburg” →

Deel dit:

Zeeland: Colijnsplaat

On door Jona LenderinginArcheologie, Lage Landen, Museumstuk, Nederland, Religie, Romeinse Keizerrijk1 reactie
Tijdvak: 150 na Chr. - 225 na Chr.
0150-0175 na Chr.0175-0200 na Chr.0200-0225 na Chr.
Reliëf van boot (Rijksmuseum van Oudheden, Leiden)

[Vandaag bestaat de Mainzer Beobachter vijftien jaar, en ik plaats vijftien blogjes over vijftien voorwerpen uit de vijftiennoot Vandaag zijn Holland en Vlaanderen elk weer één gewest. Nederlandssprekende provincies.] 

Colijnsplaat

Niet ver van Colijnsplaat, aan de noordelijke rand van het Zeeuwse eiland Noord-Beveland, heeft een heiligdom gestaan voor de godin Nehalennia, Keltisch voor “zij die bij de zee is”. De cultusplaats is verspoeld maar duikers hebben in de jaren zeventig allerlei reliëfs opgedoken, waarvan een mooie verzameling is te bewonderen op een opvallende plek in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Het bovenstaande reliëf vormt de onderkant van een groter reliëf.

Lees verder “Zeeland: Colijnsplaat” →

Deel dit:

Utrecht: Woerden

On door Jona LenderinginArcheologie, Lage Landen, Museumstuk, Nederland, Religie, Romeinse KeizerrijkEen reactie plaatsen
Tijdvak: 125 na Chr. - 175 na Chr.
0125-0150 na Chr.0150-0175 na Chr.
Inscriptie voor Elagabal (Stadsmuseum, Woerden)

[Vandaag bestaat de Mainzer Beobachter vijftien jaar, en ik plaats vijftien blogjes over vijftien voorwerpen uit de vijftiennoot Vandaag zijn Holland en Vlaanderen elk weer één gewest. Nederlandssprekende provincies.] 

Woerden

Ik blogde twee uur geleden over de oosterse religieuze invloed in Tongeren, ik ga er nog even mee door: oosterse invloed in Woerden. Daar is bovenstaande inscriptie gevonden, waarvan de eerste regels nogal vreemd zijn.

Lees verder “Utrecht: Woerden” →

Deel dit:

Noord-Brabant: Empel

On door Jona LenderinginArcheologie, Lage Landen, Museumstuk, Nederland, Religie, Romeinse KeizerrijkEen reactie plaatsen
Tijdvak: 75 na Chr. - 125 na Chr.
0075-0100 na Chr.0100-0125 na Chr.
Wijding aan Hercules Magusanus uit Empel

[Vandaag bestaat de Mainzer Beobachter vijftien jaar, en ik plaats vijftien blogjes over vijftien voorwerpen uit de vijftiennoot Vandaag zijn Holland en Vlaanderen elk weer één gewest. Nederlandssprekende provincies.] 

Empel

Een van de interessantste Nederlandse opgravingen van de afgelopen halve eeuw is de tempel van Empel, een dorp dat u even ten noorden van Den Bosch kunt vinden, vlakbij de rivier de Maas. Hier stond ooit een opvallend grote tempel, gewijd aan Hercules Magusanus.

Lees verder “Noord-Brabant: Empel” →

Deel dit: