Het konijn. Dat is een berucht beest, oudheidkundig gesproken dan. Om te beginnen vermeldt de best-gelezen vertaling van een antieke tekst, de Statenvertaling dus, het dier alleen maar dankzij een vergissing. Het in de grondtaal gebruikte woord, sjafan, betekent feitelijk een klipdas. Het konijn kwam namelijk niet voor in het oude Nabije Oosten. Nog zoiets: Nederlanders willen nog weleens beweren dat de Cananefaten, een bevolkingsgroep uit het huidige Zuid-Holland, een naam hebben die betekent dat de konijnen aten. Dat is ook al niet waar. Weliswaar maken konijnen de duinen en andere waterkeringen met hun tunnels onveilig, en weliswaar zijn er duinen en waterkeringen in Zuid-Holland, maar opnieuw: er was daar geen konijn te zien in de Romeinse tijd.
Het beestje is pas in de Middeleeuwen begonnen aan zijn wereldwijde opmars. In de Oudheid leefde het vooral op het Iberische Schiereiland. De enige uitzonderingen zijn de konijnen die in hokken werden gehouden, klaar voor de slacht. Dat kwam ook in Gallië en Italië weleens voor, maar die dieren zijn niet de voorouders van de latere konijnen elders.
Antieke afbeeldingen van huppelende diertjes stellen zijn dan ook bijna altijd weergaves van hazen. Het bovenstaande reliëfje uit Mérida, het antieke Augusta Emerita in het westen van het huidige Spanje, toont echter een konijn dat zich te goed doet aan druiven: een dionysische scène.
Zelf zou ik het beest op deze afbeelding uit de tweede helft van de eerste eeuw na Chr. overigens als haas hebben geïdentificeerd. Het diertje heeft immers vrij lange oren. Maar het archeologisch museum van Mérida weet het zeker: het is een konijn. En wie ben ik dan, op deze Dierendag, om dat tegen te spreken?
[Dit was het 554e voorwerp in mijn reeks museumstukken.]
Het Gehenna
Wat zijn Romeinen?
Wat is een Romein? (1)
Dierendag of niet: ik ben het met je eens, het is een haas.
Op grond van de oren zou ik ook zeggen: haas.
De afbeelding staat in het archeologisch museum in Mérida, dat is in Extremadura. Volgens Wikipedia komt daar van nature wel het konijn maar niet de haas voor. Vraag is dus waar de beeldhouwer het beest zag.
“dat de Cananefaten [ ] een naam hebben die betekent dat de [z=ze] konijnen aten” komt mij vreemd voor: bij ons heette het dat ze “konijnen vatten” oftewel vangen.
Ik meen te weten dat dat een idee van de Utrechtse oudhistoricus Hans Teitler is geweest, die het konijn zo wilde redden. Er is ook een hypothese dat de naam “look-meesters” betekent, wat ik wat vreemd vind klinken, al zijn er meer van zulke namen.
Waterschapsheuvel is verstript tot Graphic Novel, in het kader van associatief bezig zijn https://www.comicstripshop.com/stripalbum/watership-down-waterschapsheuvel/watership-down/132077