Wat was het Romeinse Rijk?

Aglibol , Ba’alshamin en Malakbel. Syrische, Arabische, Griekse, Oosterse en Romeinse elementen bij elkaar (Louvre, Parijs).

Soms lees je een zinnetje dat de woorden bevat die je al jaren zocht. Die ervaring had ik onlangs bij het mooie boek van de Britse archeoloog David Mattingly, een van de grootste kenners van de antieke Maghreb. Ik leerde zijn werk kennen toen ik een kleine twintig jaar geleden voor het eerst naar Libië ging en me verdiepte in de Limes Tripolitanus. Drie jaar geleden verscheen Mattingly’s boek Between the Sahara and the Sea, dat de nieuwe synthese lijkt te gaan worden, en de eerste in het Engels. Uiteraard zijn de oudere, merendeels Franse publicaties daarmee nog niet overbodig. Mattingly prijst bijvoorbeeld de ambitie van een Stéphane Gsell.

Rome als initiatiefnemer?

Maar eerst de kwestie waar ik zo nu en dan aan denk: wat is nu eigenlijk het Romeinse Rijk? Het punt is: het verhaal wordt altijd top-down verteld. De Romeinen komen ergens aan, onderwerpen dan een gebied en gaan verder naar het volgende. Eerst Sicilië, dan Sardinië en Corsica, vervolgens de Provence, en uiteindelijk Iberië. Dit verhaal klopt, maar is oppervlakkig. Je kunt immers alleen verder veroveren als je de al veroverde regio’s niet alleen pacificeert, maar ook wint om vóór je te gaan vechten. En dat gebeurde. Sterker nog: al vóór Rome zijn macht ergens uitbreidde, waren daar pro-Romeinse groepen. In de vierde eeuw v.Chr. annexeerde Campania zichzelf en driehonderd jaar later streden allerlei Gallische groepen met Julius Caesar mee tegen andere Galliërs. Caesar gaf zijn medestrijders het Romeinse burgerrecht en nam hen op in zijn patronagenetwerk.

Lees verder “Wat was het Romeinse Rijk?” →

Een ouderwetse Tacfarinas

Een Numidisch reliëf uit Sila dat Tacfarinas’ Musulamii vermeldt (Recueil des inscriptions libyques 808) in de tuin van het Musée de Cirta, Constantine.

Op de geschiedenis van Algerije in de Romeinse tijd bestaan ruwweg drie visies. Eén: de Romeinen kwamen de beschaving brengen aan de inheemse bevolking. Twee: de Romeinen waren onderdrukkers en hadden voortdurend te maken met inheemse protesten. Je zou dit de koloniale perspectieven kunnen noemen, want in beide visies is het beeld van de Romeinen beïnvloed door de praktijk van de Fransen, en in beide visies is een dichotomie verondersteld tussen Romeinen en niet-Romeinen.

Het derde perspectief benadrukt de relaties tussen de elites. De Romeinse bestuurlijke elite – een gouverneur, zijn officieren, de stedelijke bestuurders – werkten samen met de Maghrebijnse leiders: Numidische en Mauretanische dorpsoudsten en burgemeesters, de aanvoerders van groepen seizoensmigranten op de Hautes Plaines, de stamhoofden van de nomaden verder naar het zuiden. En dan waren er nog de vazallen: koning Juba II van Mauritanië en de magistraten van de Confederatio Cirtensis, die bestond uit de vier steden Cirta, Rusicade, Chullu en Mileu. Ik noemde dit gebied, niet onvergelijkbaar met de Dekapolis, al eens in een eerder blogje.

Lees verder “Een ouderwetse Tacfarinas” →