Categorie: Algerije

In deze categorie staan blogjes over heden en verleden van wat tegenwoordig Algerije is, zeg maar het antieke Numidië.

Zes vragen aan Maarten Kossmann

On door GastauteurinAlgerije, Geesteswetenschappen, Geschiedenis, Libië en Maghreb, Marokko, Romeinse Keizerrijk, Tunesië, WetenschapscommunicatieEen reactie plaatsen
Tijdvak: 2025 na Chr. - 2050 na Chr.
2025-2050 na Chr.
Maarten Kossmann

De vaste lezers van deze blog kennen inmiddels de rubriek “zes vragen”, waarin oudheidkundigen vertellen wat ze nu eigenlijk doen. Dat zijn namelijk lang niet altijd de activiteiten waarmee het vakgebied in het nieuws komt. Vandaag is het woord aan taalkundige Maarten Kossmann, die werkzaam is aan de universiteit in Leiden.

***

Wat bestudeert u?
Mijn vakgebied zijn de Berbertalen (ook wel bekend als Amazigh) in het algemeen, zoals ze worden gesproken in Noord-Afrika en de Sahara. De laatste jaren richt ik mij daarbij vooral ook op de zogenaamde Libische inscripties. Deze inscripties zijn geschreven in een eigen alfabet. De meeste dateren vermoedelijk tussen de tweede eeuw v.Chr. en de derde eeuw na Chr.

Lees verder “Zes vragen aan Maarten Kossmann” →

Algiers, november 1942 (3)

On door Jur de JonginAlgerije, Frankrijk, Geschiedenis, Marokko1 reactie
Tijdvak: 1925 na Chr. - 1950 na Chr.
1925-1950 na Chr.
Herinneringsplaat bij de kamer in hotel Al Djezair waar generaal Eisenhower in 1942 en 1943 verbleef.

[Laatste van drie blogjes van Jur de Jong over Algiers tijdens Operatie Torch. Het eerste deel was hier.]

Op 9 november mocht Algiers dan betrekkelijk eenvoudig in Geallieerde handen gevallen zijn, bij Oran en Casablanca was de strijd lang niet zo soepel verlopen. De Vichy-Fransen boden serieus verzet en het kostte de Geallieerden dagen en honderden verliezen om de steden te omsingelen. Op 10 november kondigde François Darlan echter vanuit Algiers aan dat alle Fransen in Marokko en Algerije hun wapens neer zouden leggen, waarmee de strijd met een sisser afliep. Helemaal breken met het Frankrijk deed Darlan (nog) niet, maar hij verschool zich achter ‘omstandigheden die het maarschalk Pétain onmogelijk maakten om onafhankelijke beslissingen te nemen’.

De Geallieerden konden nu hun grip op Noord-Afrika consolideren. In Egypte was de Britse generaal Bernard Montgomery er net op dat moment bij El Alamein in geslaagd om het Afrikakorps van Rommel te dwingen zich terug te trekken. Montgomery belaagde de Duitsers en Italianen in een lange achtervolging naar het westen. De Geallieerden wilden nu vanuit Algerije optrekken naar het oosten en Rommel in de rug aanvallen.

Lees verder “Algiers, november 1942 (3)” →

Algiers, november 1942 (2)

On door Jur de JonginAlgerije, Frankrijk, Geschiedenis1 reactie
Tijdvak: 1925 na Chr. - 1950 na Chr.
1925-1950 na Chr.
De oude vuurtoren van de haven van Algiers vanuit het westen. Links van de vuurtoren een deel van het oude fort en rechts het gebouw van de voormalige Franse admiraliteit, dat op 8 november 1942 enige uren in handen van Franse verzetsstrijders was.

[Tweede van drie blogjes van Jur de Jong over Algiers tijdens Operatie Torch. Het eerste deel was hier.]

Naar aanleiding van de afspraken die kort tevoren waren gemaakt in Cherchell, hadden de Franse verzetsstrijders in Algiers zich voorbereid om een tiental strategische punten in de stad te bezetten wanneer de geallieerde landingen zouden plaatsvinden. Het ging vooral om commandoposten van de Franse marine, leger en luchtmacht en radio- en telefooncentrales, zodat de lokale Franse bevelhebbers in de eerst uren van de landingen geen centrale coördinatie konden uitoefenen. De daaruit voortkomende chaos zou de Geallieerden een voordeel geven in de meest kwetsbare fase van de landingen. Pas vlak voor de daadwerkelijk landingen kregen het Franse verzet bevestiging van de datum waarop de invasie zou plaatsvinden. Daardoor was er weinig tijd voor praktische voorbereiding.

Pas op 7 november kregen de meeste verzetsstrijders bericht dat ze die nacht in actie moesten komen. Nadat een deel van hen op het laatste moment natte voeten kreeg, bleven er ongeveer vierhonderd over die de klus moesten klaren. Het was een gemengd gezelschap van groepjes linkse, monarchistische en joodse jongeren. In Vichy-Frankrijk waren de joden hun Franse staatsburgerschap kwijtgeraakt, wat hen een sterke drijfveer gaf om de Geallieerden te helpen. Ze kregen oude geweren en pistolen uitgereikt en verspreidden zich rond middernacht met de wagens van twee bevriende taxibedrijven over de stad.

Lees verder “Algiers, november 1942 (2)” →

Algiers, november 1942 (1)

On door Jur de JonginAlgerije, Frankrijk, Geschiedenis1 reactie
Tijdvak: 1925 na Chr. - 1950 na Chr.
1925-1950 na Chr.
De haven van Algiers

Vanuit Noordwest-Europa gezien kan het als een verrassing komen dat Algiers een belangrijke rol speelde in de Tweede Wereldoorlog. Maar een jaar lang was de stad een centrum van de actieve strijd tegen de Duitsers en Italianen. Dat begon op 8 november 1942, toen de Amerikaanse en Britse troepen landden op verschillende stranden aan weerszijden van de stad.

Deze landingen waren de meest oostelijke aanvallen van de Geallieerden op Frans Noord-Afrika die dag, onder de codenaam Operatie Torch. Aan de Atlantische kust gingen Amerikanen bij Casablanca aan land, en in het westen van Algerije bij Oran. Frankrijk behoorde op dat moment nog niet tot de Geallieerden, maar was formeel neutraal. De Franse regering van maarschalk Philippe Pétain had bij de overgave aan de Duitsers in juni 1940 beloofd om haar koloniën te verdedigen tegen alle aanvallen, in ruil waarvoor deze én de vloot onder Franse controle bleven.

Lees verder “Algiers, november 1942 (1)” →

Quintus Lollius Urbicus

On door Jona LenderinginAlgerije, Geschiedenis, Lage Landen, Libië en Maghreb, Romeinse Keizerrijk10 reacties
Tijdvak: 100 na Chr. - 175 na Chr.
0100-0125 na Chr.0125-0150 na Chr.0150-0175 na Chr.
Portret van een Romein (Archeologisch Museum, Thessaloniki)

In de niet bestaande reeks “Algerijnen die iedereen behoort te kennen” presenteer ik u vandaag niemand minder dan Quintus Lollius Urbicus. Oké, hij had van Algerije niet gehoord en zou zichzelf “Romein” hebben genoemd. Maar hij kwam uit het Numidische stadje Tiddis en zijn loopbaan illustreert het leven van de bestuurlijke elite van de Romeinse keizertijd: mannen die van de ene naar de andere functie gingen, voortdurend onderweg waren, en feitelijk Rome maakten tot het machtige rijk dat het was.

Beginnersfuncties

De man stamde dus uit Tiddis, een van de satellietstadjes rond Cirta (het huidige Constantine). Ik noemde de Confederatio Cirtensis al eens, een viertal in naam onafhankelijke steden die feitelijk werden bestuurd door de Romeinse gouverneur van Africa Proconsularis. Dat die onafhankelijkheid in de tweede eeuw maar weinig betekende, blijkt wel uit het feit dat Urbicus carrière maakte in Rome.

Lees verder “Quintus Lollius Urbicus” →

Een ouderwetse Tacfarinas

On door Jona LenderinginAlgerije, Geschiedenis, Libië en Maghreb, Romeinse Keizerrijk1 reactie
Tijdvak: 1 na Chr. - 25 na Chr.
0001-0025 na Chr.
Een Numidisch reliëf uit Sila dat Tacfarinas’ Musulamii vermeldt (Recueil des inscriptions libyques 808) in de tuin van het Musée de Cirta, Constantine.

Op de geschiedenis van Algerije in de Romeinse tijd bestaan ruwweg drie visies. Eén: de Romeinen kwamen de beschaving brengen aan de inheemse bevolking. Twee: de Romeinen waren onderdrukkers en hadden voortdurend te maken met inheemse protesten. Je zou dit de koloniale perspectieven kunnen noemen, want in beide visies is het beeld van de Romeinen beïnvloed door de praktijk van de Fransen, en in beide visies is een dichotomie verondersteld tussen Romeinen en niet-Romeinen.

Het derde perspectief benadrukt de relaties tussen de elites. De Romeinse bestuurlijke elite – een gouverneur, zijn officieren, de stedelijke bestuurders – werkten samen met de Maghrebijnse leiders: Numidische en Mauretanische dorpsoudsten en burgemeesters, de aanvoerders van groepen seizoensmigranten op de Hautes Plaines, de stamhoofden van de nomaden verder naar het zuiden. En dan waren er nog de vazallen: koning Juba II van Mauritanië en de magistraten van de Confederatio Cirtensis, die bestond uit de vier steden Cirta, Rusicade, Chullu en Mileu. Ik noemde dit gebied, niet onvergelijkbaar met de Dekapolis, al eens in een eerder blogje.

Lees verder “Een ouderwetse Tacfarinas” →

Wat is dit?

On door Jona LenderinginAlgerije, Archeologie3 reacties
Wat is dit? (Archeologisch Museum, Tazoult)

Momenteel ben ik Algerije, met een heel leuke groep, en vandaag bezochten we onder andere het museum van Tazoult, waar de voorwerpen staan uit Lambaesis, de basis van het Derde Legioen Augusta. Het museum is een stoffige bedoening, om eerlijk te zijn, maar er zijn wat interessante voorbeelden en ernaast is een enorme tuin tjokvol inscripties. En ook bovenstaand voorwerp is daar te zien. Het zal 40 bij 40 centimeter meten.

We stonden erbij en keken ernaar. Wat was dit nou weer? Een maquette van iets? Misschien borrelde er water op uit het gat middenin en stroomde dat, als het bakje vol was, over de trappetjes naar beneden: dat was eigenlijk het enige dat we konden verzinnen. Uiteraard hoeft een voorwerp niet per se één functie gehad te hebben. En uiteraard zijn er wel meer voorwerpen waarvan we niet weten waartoe ze dienden. Trouwens, waarom zou dit voorwerp überhaupt ergens toe hebben gediend? Misschien heeft een beeldhouwer besloten iets moois te maken, lekker gek, gewoon omdat hij of zij daar zin in had.

Lees verder “Wat is dit?” →

Augustinus als Numidiër

On door Jona LenderinginAlgerije, Christendom, Libië en Maghreb, Romeinse Keizerrijk7 reacties
Tijdvak: 375 na Chr. - 450 na Chr.
0375-0400 na Chr.0400-0425 na Chr.0425-0450 na Chr.

Er is geen gebrek aan boeken over Augustinus, de vroeg-vijfde-eeuwse bisschop van de Algerijnse havenstad Annaba, het antieke Hippo. Augustinusbiografieën vormen een compleet oudheidkundig subgenre, waarmee hij feitelijk zelf is begonnen: eerst publiceerde hij zijn Belijdenissen, een autobiografie met een duidelijk pastorale inslag, en tegen het einde van zijn leven overwoog hij al zijn eerdere publicaties in zijn Retractiones, een soort intellectuele autobiografie. Het oeuvre bestaat verder uit preken, traktaten, schotschriften, brieven en geleerde werken als De stad Gods. Naar woordenaantal (ongeveer 5.000.000) is hij de best overgeleverde auteur uit de Oudheid. Hij is een van de weinige Romeinen waarover een biografie überhaupt mogelijk is.

Augustinus als Afrikaan?

De Britse classica Catherine Conybeare waagde zich in 2025 aan een nieuwe biografie, Augustine the African, die Abjan Van Meerten vrijwel onmiddellijk vertaalde in elegant, helder Nederlands, Augustinus de Afrikaan. Als u eerdere biografieën las, kunt u het boek echter ongelezen laten zonder dat u veel nieuws mist. Als u daarentegen weinig weet over Augustinus, is het een uitstekende inleiding.

Lees verder “Augustinus als Numidiër” →

De Fatimiden

On door Jona LenderinginAlgerije, Egypte, Geschiedenis, Islam, Saoedi-Arabië, Tunesië3 reacties
Tijdvak: 1000 na Chr. - 1175 na Chr.
1000-1025 na Chr.1025-1050 na Chr.1050-1075 na Chr.1075-1100 na Chr.1100-1125 na Chr.1125-1150 na Chr.1150-1175 na Chr.
Fatimidisch reliëf (Monastir)

Als ik het goed heb geteld, heb ik op deze blog al drieëntwintig keer verwezen naar de Fatimiden, zonder dat ik werkelijk heb uitgelegd wat dat voor Arabische dynastie was. Daar moet toch eens verandering in komen, dus bij dezen – en we beginnen in de zevende eeuw, bij de uitvaart van de profeet Mohammed in 632 na Chr. Het was niet helemaal duidelijk wie hem moest opvolgen, en daarom speelde vanaf dit moment in de islamitische wereld de kwestie van het leiderschap. Na ongeveer zestig jaar ontstond daarover wat duidelijkheid: de meeste moslims aanvaardden het gezag van de kalief van Damascus (later Bagdad) en worden soennieten genoemd, terwijl een (vermoedelijk vrij grote) minderheid liever een afstammeling van Mohammed als leider zag. Die groep heette de sji’a en hun leider wordt aangeduid als de imam.

De sji’a depolitiseerde. Deels was ze met geweld onderdrukt, bijvoorbeeld in de slag bij Kerbala (680), deels was ze zelf verdeeld over de diverse familietakken. De frictie tussen enerzijds de als legitiem ervaren claim op het leiderschap en anderzijds de praktijk, werd opgelost door het idee dat aan het einde der tijden een vermist geraakte imam zou terugkeren.

Lees verder “De Fatimiden” →

Een Romein in Marokko: Juba II

On door Jona LenderinginAfrika, Algerije, Libië en Maghreb, Marokko, Romeinse Keizerrijk7 reacties
Tijdvak: 50 v.Chr. - 25 na Chr.
0050-0025 v.Chr.0025-0001 v.Chr.0001-0025 na Chr.
Juba II (Musée de l’histoire et des civilisations, Rabat)

Hij was, met een woord van de Grieks-Romeinse auteur Ploutarchos, wel de allergelukkigste krijgsgevangene: Juba II. Hij was de zoon van Juba I, de koning van Numidië (zeg maar Algerije) die in het conflict tussen de Romeinse Republiek en de opstandige generaal Julius Caesar op het verkeerde paard had gewed en, in 46 v.Chr. verslagen bij Thapsus, op een wonderlijke manier zelfmoord had gepleegd. Caesar had geen reden om Juba’s tweejarige zoon te doden, voerde hem mee in zijn triomftocht en nam hem vervolgens op in zijn huishouding. Zijn achternichtje Octavia Minor voedde de kleuter op.

Octavia’s tiental

Octavia’s broer Gaius was een van de potentaten die na de dood van Caesar vochten om de heerschappij. Om een bondgenootschap te sluiten, huwde hij zijn zus uit aan zijn rivaal Marcus Antonius, die haar in 33 verstootte om te kunnen trouwen met Kleopatra VII Filopator van Egypte. Terwijl haar broer en haar voormalige echtgenoot een burgeroorlog uitvochten, en ook daarna, bleef Octavia in Italië wat op de achtergrond, maar (of: want) ze was verantwoordelijk voor een complete klas aan hoogadellijke kinderen.

Lees verder “Een Romein in Marokko: Juba II” →