Turkse TV (9) Aruj Barbarossa

Barbarossa: Zwaard van de Middellandse Zee (Turks: Barbaroslar: Akdeniz’in Kılıçı) is een Turkse actiefilmserie en vertelt het verhaal van Oruç Reis en Hızır Reis, twee opeenvolgende Kapudan Pasha’s van het Ottomaanse Rijk.

Aruj Barbarossa

Aruj Barbarossa (ca. 1474-1518), bij de Turken bekend als Oruç Reis, was een Ottomaanse kaper die sultan van Algiers werd. Hij was de oudere broer van de beroemde Ottomaanse admiraal Khair ed-Din Barbarossa, zijn broer Hızır. Aruj/Oruç werd geboren op het Ottomaanse eiland Midilli (Lesbos in het huidige Griekenland) en sneuvelde in de strijd tegen de Spanjaarden bij Tlemcen.

Hij werd bekend als Baba Aruj (Vader Aruj) toen hij grote aantallen vluchtelingen uit Spanje, waaronder Morisco’s, moslims en joden, in Noord-Afrika verwelkomde. De volksetymologie in Europa vertaalde de naam Baba Aruj naar Barbarossa, Roodbaard in het Italiaans.

Ottomaanse titels en functies

De Kapudan Pasha, ook bekend als de Kapudan-ı Derya, was de grootadmiraal van de vloot van het Ottomaanse Rijk. Hij was doorgaans gestationeerd in Galata en Gallipoli en belast met de jaarlijkse uitvaarten in de zomermaanden. De titel Kapudan Pasha zelf wordt pas vanaf 1567 vermeld; eerdere benamingen voor de bevelhebber van de vloot zijn onder andere Derya Bey (bey van de zee) en Re’is Kapudan (hoofdkapitein).

Het succes van Khair ed-Din Barbarossa (over wie morgen meer) leidde ertoe dat de Kapudan Pasha in 1535 werd verheven tot beylerbey en vizier, waarna zijn territoria werden uitgebreid tot de eyalet van de Archipel en Algiers. Khair ed-Dins opvolgers namen deze bezittingen over, maar zagen hun rang gedurende enkele eeuwen dalen tot vizier met twee paardenstaarten.

De officiële residentie van de Kapudan Pasha was in de Divankhane in het Keizerlijk Arsenaal aan de Gouden Hoorn. De post genoot grote macht en prestige binnen de Ottomaanse hiërarchie: de Ottomaanse auteur Evliya Çelebi meldt dat het een jaarlijks inkomen had van 885.000 zilveren akçe. Extra inkomsten, ten bedrage van 300.000 kuruş in de achttiende en negentiende eeuw, kwamen voort uit het verpachten van een aantal Egeïsche eilanden aan belastingpachters.

De bloeitijd van de post van Kapudan Pasha kwam in de zestiende eeuw, toen een opeenvolging van capabele houders de Ottomaanse zeemacht tot een hoogtepunt bracht en een tijdlang haar suprematie in het Middellandse Zeegebied verzekerde. Hoewel de post in theorie alleen kon worden vervuld door een dienende admiraal (Kapudan-i Hümayun), een leider van het Keizerlijk Arsenaal (Tersane Kethüdasu) of, op zijn minst, door de sanjak-bey van Rhodos, markeerde vanaf het begin van de zventiende eeuw de benoeming van favorieten of andere personen zonder militaire of maritieme ervaring, het begin van de Ottomaanse zeevaartachteruitgang.

In totaal dienden 161 kapiteins tot 13 maart 1867, toen de functie van Derya Kaptan werd afgeschaft en vervangen door ministers (Bahriye Nazırı) van het Ottomaanse Ministerie van Marine. Na 1877 werden deze vervangen door vlootcommandanten.

Barbaros: Sword of the Mediterranean ging in première op 16 september 2021. Het had een vervolgreeks: Barbaros Hayreddin: Sultanın Fermanı, over de jongere broer van Oruç Reis, Khair ed-Din. Over die serie, én over Khair ed-Din zelf, blog ik morgen.