Dostojevski’s Kleopatra

Kleopatra VII Filopator (Ny Carlsberg Glyptotek, Kopenhagen)

Mensen die Dostojevski citeren doen dat vanzelfsprekend alleen om te laten merken dat ze niet van de straat zijn, maar ik hoop dat u me desondanks vergeeft dat ik even iets aan u voorleg. In het zevende hoofdstukje van de Ondergrondse notities (1864) staat de volgende passage (vertaling Gerard Cruys):

Ze zeggen dat Cleopatra ervan hield om gouden spelden in de borsten van haar slavinnen te steken en plezier beleefde aan hun kreten en kramptrekkingen.

De Romeinen vertelden over Kleopatra de meest bizarre dingen. Logisch, ze was een verslagen vijand en dus kon er geen goed woord vanaf. De Egyptische culten, met beestachtige goden die geen enkele Romein zou willen vereren, alsmede haar hellenistische hof vol exuberantie en abundantie – dat alles bood voldoende munitie om haar te typeren als tweede Semiramis. Deze anekdote past in de Romeinse propaganda als een hand in een handschoen. In de Middeleeuwen, Renaisance en Nieuwe Tijd werd Kleopatra hét symbool van wrede decadentie.

Lees verder “Dostojevski’s Kleopatra”

Hoe zag Jezus eruit?

Matthias Stomer, De ongelovige Thomas (c.1645)

Het Davidsfonds stuurde me Hoe zag Jezus eruit? van Willie Van Peer en hoewel ik op een geschenkje positief wil reageren, weet ik niet goed hoe. Dit boekje is niet slecht, het is niet goed, het is iets daartussen en eigenlijk ook dat niet. Van Peer behandelt een non-probleem en slaat zijwegen in. Hele paragrafen kunnen eruit, maar wat hij daarin ten berde brengt is niet onzinnig. Dat maakt het lastig recenseren.

Non-probleem

Over het uiterlijk van Jezus valt, zoals Van Peer aangeeft, niets met zekerheid te zeggen. Hij benadrukt dat de man niet heeft geleken op de blanke, blauwogige afbeeldingen uit de artistieke traditie, maar vermeldt niemand die zo denkt. De iconen uit de Byzantijnse traditie en de afbeeldingen uit de School van Beuron waren, om twee voorbeelden te geven, nooit bedoeld als realistisch.

Lees verder “Hoe zag Jezus eruit?”

MoM | Muurschilderingen

 

In Leiden is men al een tijdje bezig om op blinde muren schilderingen van natuurkundige formules aan te brengen: Snellius, Huygens, Lorentz, Einstein, Oort, Goudsmit, ze zijn er allemaal, Lorentz zelfs twee keer. Ik vind het een leuk initiatief en weet dat het mensen nieuwsgierig heeft gemaakt. Doel gehaald, project geslaagd. Elders in Leiden zijn op muren gedichten aangebracht. Dat is een even leuk initiatief, maar het pakte wat minder uit. Het bovenstaande Arabische gedicht van de Libanees Adonis is bijvoorbeeld weergegeven in het Engels, als om expats duidelijk te maken dat ze zich niet hoeven verrijken door Nederlands te leren. Wat een haat toch voor onze taal. Niemand mag dan weten waar het graf van Stevin is, de grote Leidse wetenschapper draait zich erin om.

Terug naar de wetenschapsfresco’s, zoals ik ze maar zal noemen: in Utrecht zag ik er ook twee, ter ere van Buys Ballot en Ornstein. Zie mijn vorige blogje. En ik vroeg me af: wat zou je, wetenschapsfrescogewijs, kunnen doen voor de oudheidkunde?

Lees verder “MoM | Muurschilderingen”

Muurschilderingen in Utrecht

Amsterdamsestraatweg/Mimosastraat

Utrecht is het Teheran van Nederland, althans als het gaat om muurschilderingen. Net als in de hoofdstad van Iran kun je daar aan de Rijn en de Vecht geen hoek omslaan of er is wel een mooi versierde wand. Een tijdje geleden keek ik al vol bewondering naar de bovenstaande schildering op de hoek van de Amsterdamsestraatweg en de Mimosastraat. (Google Streetview toont de oude situatie.) De bewoners hebben hun favoriete boektitels mogen noemen en een kunstenaarscollectief dat “De strakke hand” heet heeft er iets moois van gemaakt. Ik vind het grappig dat iemand de Playboy als favoriet heeft genoemd.

Wie Utrecht over de Amsterdamsestraatweg binnen komt rijden, heeft dan de onderstaande muurschildering al gezien: een landkaart van de voormalige gemeente Zuilen (Google Streetview). Zulke plattegronden, gemaakt door Jos Peeters, zijn op diverse plekken in Utrecht te zien.

Lees verder “Muurschilderingen in Utrecht”

I.M. Wilfried Uitterhoeve

Wilfried Uitterhoeve (© Uitgeverij Vantilt)

Op maandag 20 april overleed in een ziekenhuis in Avignon Wilfried Uitterhoeve. Jarenlang was hij een van de bezielers van de fameuze uitgeverij SUN, waar hij eind jaren tachtig met Eric Moormann ook de succesvolle naslagwerken Van Achilleus tot Zeus en Van Alexandros tot Zenobia publiceerde. Want naast uitgever was Uitterhoeve (misschien vooral) auteur van een aantal erudiete historische studies die voornamelijk cirkelden rond de Bataafs-Franse tijd. Zijn biografie uit 2009 (waarop hij ook promoveerde) over de markante Cornelis Kraijenhoff, die als minister diende onder vijf staatsvormen, vond ik prachtig.

Zijn voorlaatste boek was De zaak Oldenbarnevelt. Val, proces en executie en verscheen vorig jaar. Als spin-off van dat onderzoek publiceerde Wilfried in het recente Jaarboek Numaga een artikel over de rol die ‘de kwestie Nijmegen’ speelde in Van Oldebarnevelts proces. En daarmee zijn we bij een van zijn andere aandachtsvelden: de Nijmeegse stadsgeschiedenis. Zo werkte Uitterhoeve onder meer mee aan de nieuwe editie van de Nijmeegse Stadsatlas.

Lees verder “I.M. Wilfried Uitterhoeve”

Graf te Roermond

Het “graf met de handjes”, Roermond

Dingen waar je langs zou kunnen komen als je deze dagen niet binnenshuis moest blijven maar de vrijheid had een fietstochtje te maken: het Oude Kerkhof van Roermond, officieel de Begraafplaats Nabij de Kapel in ’t Zand. Waar het bovenstaande beroemde grafmonument is te zien.

Het bijbehorende verhaal is zo beroemd dat het matennaaierij zou zijn het u niet nog eens te vertellen: jonkvrouw J.C.P.H. van Aefferden (1820-1888) was getrouwd met kolonel J.W.C. van Gorkum (1809-1880). Weinigen zullen het echtpaar zijn geluk hebben misgund maar zij was rooms-katholiek en hij was protestant, en dat was bij de uitvaart toch wel wat problematisch, omdat de begraafplaats was geordend naar religieuze overtuiging: Nederlands-Hervormd, Rooms-Katholiek, Joods. (Zelfmoordenaars, ongeïdentificeerde drenkelingen en mensen zonder religie lagen op nog een vierde deel.)

Het monument, dat wel duidelijk maakt wat de overledenen dachten van religieuze verdeeldheid, is maar één van de mooie graven op het Oude Kerkhof. Een mooie plek om even langs te gaan als u in de buurt bent.

Der Himmel über Berlin

Twee engelen en alle kennis

Het volgende is echt gebeurd. Ik dronk koffie met een studente die me een raar verhaal vertelde dat ze net had gehoord van een docente. Die was naar bioscoop geweest om Der Himmel über Berlin (1987) te gaan zien. Daar was ze een kennis tegengekomen die er was met een vriend, en zij waren links in de zaal gaan zitten omdat ze de film al van rechts hadden gezien. Welke idioot gaat nou een film uit verschillende hoeken bekijken?

Nou, die kennis van de docente van die studente waarmee ik koffie dronk, dat was ik zelf. Het moet rond 1995 zijn geweest. Dat ik van links wilde kijken omdat ik de film al van rechts had gezien, was een grap van mijn zakenpartner, die me plaagde met het feit dat ik voor de veertiende keer deze film van Wim Wenders was gaan kijken. Misschien maakt het overigens wel degelijk uit waar je in de zaal zit, want het camerawerk in deze film is adembenemend. Als de hoofdpersoon een engel is moet je niet opkijken van een vogelvluchtperspectief of een duikvlucht meer of minder.

Lees verder “Der Himmel über Berlin”