Geruime tijd geleden vroeg Jona Lendering mij om een stukje te schrijven over Turkse historische tv-series en films. Dat heeft lang geduurd, omdat ik telkens weer in de verleiding kwam te kijken hoe het ook al weer ging met een van mijn favoriete hoofdpersonen en/of acteurs. Maar nu is mijn verhaal er. Het is, met negentien afleveringen een lang verhaal geworden. Dat past: de series zijn ook lang.

De andere kant van een stuk geschiedenis

Meer dan dertig jaar geleden kwam ik het boek Rovers, christenhonden, vrouwenschenners: de kruistochten in Arabische kronieken (Les Croisades vues par les Arabes, 1983) tegen. Het is een soort kroniek of ooggetuigenverslag van de Kruistochten, geschreven door Amin Maalouf, een Frans-Libanees schrijver en voormalig journalist. Het zette mij stevig aan de andere kant van dat stuk van de geschiedenis, om zo te zeggen.

Mijn kennis tot dan toe van Kruistochten en de gevolgen van Europese veroveringen in Klein-Azië, Nabije en Midden-Oosten was vrijwel helemaal gebaseerd op Europese bronnen met een vooral West-Europees perspectief. Malouf liet me in de huid kruipen van mensen in Turkije en het Midden-Oosten, die destijds de ongewassen deelnemers aan Kruistochten op zichzelf en hun eigen land zagen afstormen, met alle gevolgen van dien. De echo’s van al die marcherende voeten horen we vandaag nog, als je het mij vraagt.

Turkse films

In de corona-tijd bracht ik een paar jaar voornamelijk thuis door. Op een bepaald moment was ik helemaal klaar met Zoom-besprekingen voor mijn werk, tuinieren, lezen, kelders en kasten opruimen, en koffiedrinken in mijn tuin. Ik begon oude films en tv-series te bekijken, en vond toen allerlei interessante series op verschillende websites voor Turkse films met Engelse ondertitels.

Het is heerlijk dat al deze series niet nagesynchroniseerd zijn: Engelssprekende sultans en Seljuken kunnen mij absoluut niet bekoren. De historische figuren die weergegeven worden, zullen geen hedendaags Turks gesproken hebben. Maar alles is beter dan weer een Britse, Amerikaanse of Ierse acteur onwennig te zien rondlopen in ongemakkelijk zittende krijgsmanskleding en “Begded” en “Ennetolia” en “Tairus” en zo te horen zeggen. Verschrikkelijk.

De series en enkele films die ik in de volgende achttien blogjes beschrijf, heb ik allemaal met veel plezier bekeken: vaak schitterende decors en kostumering, genuanceerde karakters (zij het bijna altijd vroom), goede en af en toe sublieme acteurs en actrices, op grote hoofdlijnen redelijk historisch accuraat. En veel afleveringen zijn gewoon heel spannend. Uithoudingsvermogen heb je wel nodig. Misschien is dat niet zo gek voor een land dat wellicht ooit de Ilias en Odyssee voortbracht, eveneens avonturenverhalen met allerlei verwikkelingen, zijpaden, bijfiguren en hoofdpersonen van wie je niet altijd weet of je hen mag of niet mag of iets in het midden.

De lengte van de series hadden een groot voordeel. Ik lees graag en voel me altijd een beetje ongemakkelijk als ik een boek bijna uit heb. Dan word ik pas rustig als ik zeker weet dat ik al weer een nieuw boek klaar heb liggen. Die heel lange series waren in corona-tijd een uitkomst omdat het lijkt dat er geen einde aan komt.

Politiek

In mijn achterhoofd hield ik telkens wel dat de huidige Turkse machthebbers meer of minder, direct of indirect invloed hebben gehad op een serie/film zelf, of in elk geval op het culturele klimaat in het huidige Turkije. Dat is in de afgelopen jaren nogal gericht op nationale trots, teruggaan naar de Turkse roots, het internationaal uitdragen ervan en het legitimeren van bepaalde actuele politieke doelen. Dat probeert men te doen op basis van de geschiedenis van Seljuken en Ottomanen, de voorgangers van de Turken, om zo te zeggen, en ook de geschiedenis van het vroeg-twintigste-eeuwse Turkije. Het weergeven van Atatürk was altijd al ingewikkeld en een gevoelig punt, maar tegenwoordig nog meer omdat Erdoğan en zijn partij niet altijd in de pas lijken te lopen met wat Atatürk en zijn politieke beweging destijds beoogden.

Zeker is dat Erdoğan en zijn vrouw Emine met zekere regelmaat filmsets en hele filmdorpen bezoeken, die gebruikt worden in al die historische films en series. Feit is ook dat dit soort Turkse films en series verkocht worden naar allerlei delen van de wereld, vooral naar moslimlanden. Ik denk daarom dat er een zekere kleur aan deze series zit, maar als je daar doorheen kunt kijken, geven ze een prachtige blik op de Turkse geschiedenis en verdere geschiedenis van het Nabije en Midden-Oosten, zonder Europese bias. Soms vindt Erdoğan een serie slecht en dat is dan ook weer interessant. De meeste van de in de volgende achttien blogjes te bespreken series en film zijn en worden in Turkije in elk geval vrij massaal bekeken.

Vernieuwende sultans

Ook wordt getoond hoe ontwikkeld en vernieuwend de Seljuken en Ottomanen waren, vergeleken met destijds vooral hun christelijke tijdgenoten. Zij kregen voor mij een gezicht via krijgsheren Alp Arslan, Malik Shah en Osman, super-kaper Barbarossa, en sultans Suleyman de Prachtlievende en Abdulhamid II.

Bij alle films en series heeft het mij geholpen dat ik de globale geschiedenis van Klein-Azië in de periode van circa 1000 tot heden een beetje kende en al in bepaalde gebieden geweest was. Als je niets van deze periode weet, zijn deze series leuk en spannend, maar ook ingewikkeld en meer een historische soap vanwege de myriaden verwikkelingen en hoofd- en bijfiguren en complexe familiestructuren. Als je gegrepen wordt door een van deze series, kan het een verslaving opleveren. Ik zelf kijk nog steeds naar de serie over Osman, die na 186 afleveringen nog lang niet klaar is, en ben net begonnen aan weer een nieuwe serie over Mehmet II de Veroveraar, hoewel ik allang weet hoe het allemaal met hem afloopt.

De hierna te bespreken series en films kan ik dus aanraden. De websites die ik noem, zijn nu in april 2025 actueel maar veranderen ook nog wel eens. De informatie heb ik verzameld met dank aan IMDb, Wikipedia en Google Translate.

1. Alp Arslan
2. Malik Shah
3. Manzikert
4. Ertuğrul
5. Osman Ghazi
6. Mehmet II de Veroveraar
7. Mehmet II de Veroveraar
8. Suleyman de Prachtlievende
9. Aruj Barbarossa
10. Khair-ad Din Barbarossa
11. Kösem
12. Abdulhamid II
13. Italiaans-Turkse Oorlog
14. Gallipoli
15. Gallipoli
16. Mümin Aksoy
17. Atatürk
18. Cyprus

[Een gastblog van Alie van Arragon; wordt vervolgd. Dank je wel Alie!]

Het ziet er niet best uit voor Libanon. Als u meer wil weten over dat geteisterde land, lees dan mijn boek. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.