[Dit is het derde blogje over de Luchtbrug naar Berlijn. Het eerste blogje was hier.]
De zwarte markt in Berlijn
Hoewel de Luchtbrug dus etenswaren, kolen, hout en aggregaten binnenvloog, was het maandenlang onvoldoende. De hele winter door waren de rantsoenen te klein en de huizen te koud. Veel West-Berlijners zochten langs de rand van de stad naar brandstof, zoals hout, en voedsel. Daarvoor overschreden ze regelmatig de grens met de Sovjet-bezettingszone, waardoor deze hongertochten niet zonder gevaar waren. Agenten van wat later de DDR zou zijn, namen goederen in beslag en in de bossen lagen blindgangers. Er ontstond een levendige zwarte markt waar, omdat er drie soorten mark waren met voortdurend veranderende wisselkoersen, de sigaret de voornaamste rekeneenheid was.
Het grote plaatje
Berlijn was maar één plaats waar de confrontatie tussen de communistische en kapitalistische systemen werd uitgevochten. Vier dagen nadat de Sovjets de elektriciteit hadden afgesneden en de blokkade waren begonnen, verplaatste de Amerikaanse president Truman niet minder dan zestig B29-bommenwerpers naar West-Europa. Dat is, zoals u correct constateerde, het vliegtuigtype dat werd gebruikt bij het transport (en de inzet) van atoombommen. Stalin begreep hierdoor dat verdere escalatie te riskant was. De westerse geallieerden stelden ook een tegen-blokkade in door handel met de Sovjet-bezettingszone te verbieden.
Al in juli 1948 overlegden de generaals van de vier geallieerde legers over manieren om de situatie beheersbaar te houden. In augustus ontving Stalin in Moskou enkele westerse diplomaten. Hij meende sterk te staan, want als hij de blokkade voortzette tot in de winter, dan moesten de Berlijners wel naar de oostelijke winkels komen. De westerse geallieerden meenden echter óók sterk te staan, aangezien de Luchtbrug steeds efficiënter werd. Hoewel dit overleg dus tot niets leidde, was het evident dat niemand oorlog wilde.
De overwinning
De Luchtbrug werd, zoals gezegd, steeds efficiënter. Eerst Douglas C47s, dan C54s en tot slot C74s: per vlucht drie, tien of vijfentwintig ton levensmiddelen en brandstof. Niet alleen werden de vliegtuigen groter, er kwamen er ook meer, die ook vaker vlogen. In april 1949 waren er 1400 leveranties per dag. Elke minuut landde er dus in West-Berlijn ergens een vliegtuig: merendeels op Tempelhof, maar ook op Gatow en op het door de Fransen in drie maanden aangelegde vliegveld Tegel. Zoiets vergde perfecte stuurmanskunst in de vliegtuigen, perfecte organisatie op de grond en perfect transport van de voorraden naar de depots in de stad.
De Berlijnse rantsoenen waren nu op peil en er kwamen zelfs enige luxegoederen aan. Stalin concludeerde al in januari 1949, toen de Berlijners ondanks de winter niet inbonden, dat de blokkade was mislukt. Hij gaf opdracht tot onderhandelingen. De logistieke overwinning werd zo een politieke overwinning. Die was eigenlijk al eerder in zicht gekomen tijdens de aanleg van de luchthaven Tegel. Een grote, door de Sovjets gebouwde antenne stond lelijk in de weg, maar de Franse commandant blies die zonder pardon op. De Sovjets lieten maar een mager protest horen, wat de westelijke geallieerden het vertrouwen gaf dat ze aan de winnende hand waren.
Naspel
Op 12 mei 1949 werd de stroomvoorziening van West-Berlijn hersteld en kwam een einde aan de blokkade en de tegenblokkade. Er kwam geen einde aan de Luchtbrug, omdat de Berlijners aangaven dat ze het liefste voor twee maanden voorraden hadden. De piloten waren dus nog enkele weken bezig om de depots verder aan te vullen. De laatste vlucht was pas op 6 oktober 1949. Het zegt echter heel veel over het herstel van de voedsel- en energievoorziening dat Herta Heuwer de tot voor kort geblokkeerde stad haar favoriete gerecht (Currywurst) kon geven door worst én te koken én te bakken, én te serveren met een saus van importproducten als tomatenpuree, worcestershiresaus en kerriepoeder.
De blokkade was, zoals al gezegd, het begin geweest van de Koude Oorlog en in 1949 ontstond de NAVO. De drie westelijke bezettingszones werden samengevoegd tot één nieuwe eenheid, West-Duitsland, met hoofdstad Bonn. Iets later werd ook de Duitse Democratische Republiek uitgeroepen. Daar werd de mislukte blokkade eigenlijk vergeten.
Zo niet in het westen. Voor de West-Berlijners betekende de blokkade vooral honger en kou, maar ook werkgelegenheid: duizenden mensen – bijna evenveel vrouwen als mannen – werkten op Tempelhof, Gatow en Tegel. Om aan voldoende arbeidskrachten te komen, lieten de westerse geallieerden krijgsgevangenen vrij. Al deze mensen kregen goed betaald en gevoed, en de samenwerking tussen Duitsers enerzijds en Amerikanen, Britten en Fransen anderzijds, hielp om een basis te leggen voor verdere samenwerking en, uiteindelijk, de integratie van West-Duitsland in de westerse wereld.
Zelfde tijdvak
De catechismus van Sint-Nicolaasnovember 22, 2011
Geliefd boek: Het Mussolinikanaalfebruari 18, 2021
De staalwoestijn (2)oktober 10, 2023
Zit er een hint naar de actualiteit in dit artikel?
Ik zou ook een paar bronnen geven voor mensen.
Nee, aan actualiteit doe ik niet. Het is gewoon niet zo interessant. In de jaren tachtig en negentig zijn keuzes gemaakt waarvan we nu de gevolgen zien: een verzwakt leger, overgepolitiseerd leiderschap, kapotte zorg, kapotte wetenschap, kapot onderwijs, kapotte nutssector, en een hoop problemen met het klimaat.
De oorzaak van dit alles ligt in de jaren tachtig en is interessant; nu zien we alleen maar de gevolgen, die we altijd hebben zien aankomen. De actualiteit is niet zo boeiend.
Zo ervaar ik dat ook. Het gevolg is dat ik een heleboel “nieuws” negeer: want ik zag het ruim 25 jaar geleden al aankomen.
En het was beleid.
Frank ‘Kassandra’ B…🤔
Ja, ik begrijp hoe zij zich voelde.
Je kan nog steeds wat bronnen geven aan de blogvolgers hier. De meesten zullen veel beter in ‘oude’ geschiedenis zitten, schat ik in.
Verder vind ik dit niet echt een antwoord. ‘Alles is naar de gtvr. ‘
Na decennia geschiedenisboeken lezen weet ik dat je over elke tijd wel kan argumenteren dat alles naar de gtvr is…🤔
Wat betreft mijn bronnen: ik heb me vooral gebaseerd op wat ik daar in Berlijn heb gezien, op wat ik heb meegepikt in de relevante musea (er is een nieuw, leuk museum voor de Koude Oorlog aan de Unter den Linden) en op wat ik heb gelezen op onder andere Tempelhof.
Bedankt.
Er waren ook slachtoffers: 39 Britten, 31 Amerikanen, 1 Australiër en 15 Duitse burgers kwamen om bij de onvermijdelijke vliegtuigongelukken.
Ongelukken…wat vermeldt moet worden is dat de Sovjets wel de grenzen opzochten van wat qua sabotage mogelijk was. De (behoorlijk) nauwe vluchtcorridors werden tot nét voor/over het randje geteisterd door Sovjet-vliegtuigen en tot vlak bij de corridor ging luchtafweergeschut aan. Dat ging wel een paar keer mis.