Modelspoorbaan

Opheffingsuitverkoop
Opheffingsuitverkoop

In de buurt waar ik leef, de Amsterdamse wijk Oud-West, zijn verschillende winkels bezig met hun opheffingsuitverkoop. In een korte wandeling telde ik er al zes. De foto hierboven toont een winkel in de Bilderdijkstraat die voor het laatst speelgoedtreinen aan het verkopen is.

De sluiting was vermoedelijk onvermijdelijk, aangezien modelspoorwegen snel aan populariteit verliezen. Niet alleen winkels ervaren daarvan de gevolgen. ’s Werelds grootste producent van miniatuurtreinen, de Duitse firma Märklin, is de afgelopen jaren twee keer door het oog van de naald gekropen.

De diepste oorzaak, zo is me eens verteld, is demografisch. De generatie die genoot van het bouwen van een miniatuurspoorbaan, vergrijst, en latere generaties blijken er geen belangstelling voor te hebben. Ik heb zelf een andere theorie: de trein hoort voor veel mensen niet langer tot het dagelijkse leven. Dat was ooit anders, maar inmiddels is de trein vooral het vervoermiddel voor mensen die geen auto kunnen betalen. De internationale treinen hadden ooit een zekere glamour, maar tegenwoordig zijn vliegtuigen hét transportmiddel voor buitenlandse reizen. Als de trein al in het nieuws komt, is het negatief. Ik vermoed dat het onrendabelenvervoer daardoor geen onderwerp meer is voor een hobby.

Ik vind het sneu voor de betrokkenen, al is het een verhaal van alle tijden: winkeliers die wellicht een leven lang in de zaak hebben gestaan, ooit hoopten die aan hun kinderen te kunnen overdragen en – met het verstrijken der jaren – hun verwachtingen steeds meer moesten bijstellen, tot ze uiteindelijk de winkel moesten sluiten. De winkel in de Bilderdijkstraat gaat verder met online-verkoop, en ik hoop voor de mensen dat daar muziek in zal zitten.

Hobby’s kunnen uitsterven, maar er gaat iets verloren. Ik heb als kind een geweldige tijd gehad met de spoorbaan die ik kreeg op mijn tiende verjaardag. Een locomotiefje, twee wagonnetjes, tien of twaalf rails en een transformator. Al heel snel bracht Sint-Nicolaas wat uitbreidingen en later kocht ik nog meer materiaal, dat overigens verdraaid duur was.

Er waren bouwpakketten van huisjes, die, naarmate ze mooier oogden, moeilijker waren om te maken, zodat het uiteindelijk vaak mijn vader was die ze in elkaar lijmde. Niet dat ik zelf niets deed overigens. Nu ik dit schrijf, voel ik weer een zekere trots op het personenwagonnetje dat ik geel schilderde, zodat het leek op de rijdende materiaal- en schaftkeet die ik wel eens zag op het station van Apeldoorn.

Mijn vader maakte ook de treintafel, die twee meter langs de ene muur, vier meter langs de volgende muur en nog anderhalve meter langs de derde muur liep. Middenin het centrale deel was het station, en ik had mijn spoorbaan zó ontworpen dat de treinen rond konden rijden zonder elke keer het station aan te doen. Het was een behoorlijk complexe baan, die op drie niveaus lag, waarvan het onderste een verborgen rangeerterrein was en het bovenste een stadje, vol vakwerkhuizen die zouden moeten lijken op Rothenburg ob der Tauber.

Want om een of andere reden was Duitsland nooit ver weg. Märklin was een Duitse fabriek, net als Faller, dat de huisjes maakte en de rest van het landschap waar je trein doorheen reed. Vreemd was het dus niet dat veel treinmodellen waren geïnspireerd door de Deutsche Bundesbahn en dat de originelen van veel modelhuisjes waren te vinden in zuidelijk Duitsland. Toen ik nog niet zo lang geleden in Neurenberg kwam, herkende ik het huis van Albrecht Dürer van het modelbouwhuis dat ik ooit in elkaar had gelijmd.

Mijn nagebouwde Zuid-Duitse stad is nooit af gekomen. In 1984 ging ik in militaire dienst, een jaar erna ging ik studeren en vanaf toen had ik belangstelling voor andere dingen. De generatie die uiteindelijk geen belangstelling heeft voor een modelspoorweghobby, die begint zo ongeveer met mij.

Maar oude liefde roest nooit helemaal weg. Als ik in Madurodam kom, vind ik de treintjes altijd weer het mooist, temeer daar in sommige daarvan een filmcamera in de locomotief zit, zodat je op een beeldscherm bij de ingang kunt zien wat de kleine machinist zou hebben gezien. Kom ik in een museum, dan zal ik altijd het langste kijken naar de maquettes. Ik ben jaloers op de Vlaming die een prachtig model heeft gemaakt van het Forum Romanum.

En van de verschillende computerspelletjes die ik ken, vind ik SimCity redelijk leuk. Waarschijnlijk omdat het op een hedendaagse wijze biedt wat ook de modelbouw ooit bood: een wereld die je kon inrichten zoals jij haar het liefste zag, zonder vijanden of problemen. Een wereld, om zo te zeggen, waar de treinen wél op tijd rijden. Hobby’s mogen uitsterven, utopisme is eeuwig.

6 gedachtes over “Modelspoorbaan

  1. Michael van der Lee

    In dit verhaal kan ik me redelijk vinden. Ook ik heb eindeloos met Marklin treinen en Faller huisjes (en ook nog een Faller autobaan) gespeeld. Faller simuleerde het wegverkeer, Marklin, nou ja da’s wel duidelijk.
    Ik heb net gisteren mijn behoorlijk grote verzameling Faller autobaan onderdelen verkocht (al 30 jaar niets meer mee gedaan). Op ‘mijn kamer’ is een virtuele lege plek waar ik nog even aan moet wennen. De huisjes alswel de Marklin-eralia heb ik nog.
    Mijn zoon van 15 zegt al maanden af-en-toe “pap, gaan we de treinbaan nog eens opzetten ?”. Hij zoekt zijn herinneringen. Het wordt tijd dat we de baan weer eens op gaan zetten. Tempus Fugit.

  2. Jona, wat een mooi verhaal, maar je hebt Fleischmann niet genoemd! Die veel te lichte treinen, Märklin was altijd veel beter, maar hun rails waren weer minder realistisch. ook ik heb een (gedemonteerde) Märklin spoorbaan liggen, nooit meer uitgepakt sinds ik van mijn moeder de laatste dozen van mijn kamer thuis (die daarmee niet meer ‘mijn’ kamer was) naar mijn eerste eigen woning diende te verhuizen. Naast een doos met spoorwegmateriaal heb ik zeker 2 dozen met huisjes et al staan, helemaal achterin het opberghok op zolder dus ik weet het (na 15 jaar) niet zeker meer. 😦

    Ook ik was gek op die ‘Zuidduitse’ setting, ik ontwierp een baan die er overigens ook nooit kwam, maar het ging mij vooral om de stoeltjes- en gondelliften van Brawa (die ze nog steeds maakt, gelukkig). Ik heb heel veel mooie chalets en andere berg-gerelateerde zaken 9denk ik).

    Ik weet niet waar het aan ligt, maar ik denk vooral aan de tijd. Dit doe je als volwassen man, vooral met je zoon denk ik. Mijn inspiratie was een oom met een flinke modelspoorbaan, mijn broer had een N en ik een HO (of was het (H0?) spoorbaan. Maar op zeker moment heb je er geen tijd meer voor. Of bouwen ze de huizen steeds kleiner? Ik zou nu echt niet weten waar ik die baan zou moeten opbouwen. Natuurlijk heb ik ook een andere tijdverslindende hobby (Romeins reenacten) maar dan zou je in elk geval de wintermaanden nog hebben. De pc slokt ook heel veel tijd op, dat weet ik zeker.

  3. Leuk verhaal en herkenbaar. Ik ben vaak in de winkel in de Bilderdijkstraat geweest nadat de vestiging vanuit de Kinkerstraat (Het Treinenhuis) erin was opgegaan.
    Dat Märklin de grootste is, waag ik te betwijfelen. Hornby of Bachmann is dat denk ik met de Amerikaanse maatvoeringen en een veel groter bereik. En in Engeland, de bakermat van railroad hobbyisten, zijn Hornby en Bachmann veel groter dan Märklin.

    Gelet op de populariteit van Miwula in Hamburg is het zeker niet dood hier, maar je opmerkingen over de hoge prijzen is wel een rem op populariteit.

    Wat computer games betreft: er zijn natuurlijk de Railroad Simulation games: voor de echte fanaat is het net echt met treinen rijden. SimCity is natuurlijk geen vervanging voor de modelspoorbaan, Locomotion, Railroad Tycoon, Sid Meijers Railroad, Traffic Giant (en de opvolger Cities in Motion) en Transport Giant daarentegen zijn (hoewel in sommige gevallen oud), goede vervangers van de ouderwetse modelspoorbanen. Ik heb ze allemaal en speel sommige al 15 jaar: je raakt nooit uitgespeeld.

    En het is zeker mijn plan om later, als ik niet meer hoef te werken, weer een modelspoorbaan aan te gaan leggen 🙂

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s