Beeldenstrijd in Dordrecht

Willem van Oranje (Schuberstraat 1, Amsterdam)

Er gaan dagen, ja weken voorbij zonder dat ik denk aan Willem van Oranje. Er gaan weken, ja maanden voorbij zonder dat ik op bezoek ga in Dordrecht. Maar gisteren ging ik er bij iemand op de koffie en in de tuin kwam ter sprake dat de stad een monument zou oprichten voor Willem van Oranje. “Dat is gek,” zei ik, “Ik wist niet dat die iets met Dordrecht had te maken.”

Daarop liep mijn gastheer leeg. Dat zijn stad nou net géén Oranje-stad was. Dat Dordt niets méér met Willem de Zwijger had te maken dan met de meeste treinreizigers, voor wie de stad immers ook weinig meer is dan een tussenstop op weg van Rotterdam naar Brabant. Dat Willem van Oranje weleens op doorreis in Dordt was geweest maar er verder weinig te doen had gehad. Ik probeerde nog een grapje maar het zat mijn gastheer merkbaar dwars dat zijn stad zou worden ontsierd met een monumentale tang op een varken.

Even later ging ik met een bevriend echtpaar lunchen en terwijl we naar een restaurant wandelden, kwam opnieuw het standbeeld voor Willem van Oranje ter sprake. Raar, vonden ze. Net als mijn eerdere gastheer wezen ze erop dat Dordt traditioneel weinig van de Oranjes moest hebben. Dit was de stad van de gebroeders De Witt. We konden wel even langs hun monument wandelen.

Standbeeld voor de gebroeders de Witt, Dordrecht

U ziet het hierboven. Als u goed kijkt, ziet u dat er bloemen liggen aan de voeten van de twee mannen. “Twee weken geleden was er een herdenking”, legde mijn gastvrouw uit, “en die was behoorlijk druk bezocht, veel drukker dan ze hadden verwacht.”

Je bent nog geen anderhalf uur van huis en je bent in een andere wereld. Ik had van de monumentale strijd om Dordts verleden, die de plaatselijke gemoederen blijkbaar hoog deed oplopen, weinig meegekregen. Al was ik er niet helemaal mee onbekend: ik herinnerde me namelijk dat mijn collega Henk ’t Jong, historicus in Dordrecht, er onlangs een blogstukje aan had gewijd. U vindt het hier. Willem de Zwijger is in Dordrecht weleens voor een beleefdheidsbezoekje langsgekomen, schrijft ’t Jong, en is er één keer wat langer geweest. Dat is het.

De reden om desondanks een standbeeld in Dordrecht op te richten voor Willem van Oranje lijkt te zijn dat de Staten van Holland hier in 1572 samenkwamen. Dat is een vrij bekende vergadering geweest, maar Willem de Zwijger was er niet bij aanwezig. Dat bij de vergadering iets is besloten over de verdediging van de gewetensvrijheid, zoals Herman Pleij beweert, is pure geschiedvervalsing, zoals ’t Jong al eens eerder uitlegde.

Straks zitten we in de stad van Jan en Kees de Witt met een standbeeld van de Zwijger opgescheept. De man die hier in de 16e eeuw een paar keer heeft gegeten, overnacht en een kerkdienst of wat heeft bijgewoond. Wat wordt de volgende plaats waar een beeld wordt neergeplempt? Moerdijk, omdat ze daar het Hollands Diep moesten overvaren? Rotterdam omdat je daar onderweg naar Den Haag ook soms moest overnachten? Ik noem maar wat.

Standbeelden en andere monumenten liggen de laatste tijd wat gevoelig. Moet dat beeld voor J.P. Coen in Hoorn weg? Ik heb er geen echte mening over. Er is iets voor te zeggen beelden te laten staan; er is iets voor te zeggen ze weg te halen; er is iets te zeggen voor een aanpassing; er is iets voor te zeggen om het een te laten staan en het ander weg te halen. Maar waar in elk geval niets voor valt te zeggen, is een standbeeld zonder functie dat iets herdenkt dat niet is gebeurd en waar de bevolking geen zin in heeft.

26 gedachtes over “Beeldenstrijd in Dordrecht

  1. Henk Smout

    In Wenen is een Goethedenkmal. Mij is niet bekend dat hij daar ooit geweest is.
    Neil Shubin in zijn boek ‘Your Inner Fish’ uit 2008 beweert dat Goethe op het idee kwam van de werveltheorie van de schedel tijdens een bezoek aan de joodse Friedhof te Wenen. Volgens mijn informatie kwam hij op die gedachte bij het zien van een dood schaap in verregaande staat op het Venetiaanse Lido.

  2. Je bent naïef Jona. Niemand is in geschiedenis geïnteresseerd. Het gaat om beelden, niet om feiten, om cultuur, niet om waarheid. Ook historici als Pleij laten zich meeslepen door de politieke waan van de dag. Geld verdien je alleen als windvaan.

    Natuurlijk is dat jammer. Mensen zonder kennis van feiten zijn een makke prooi voor stemmingmakers.

    1. In het Parool van vandaag stuitte ik op een woord dat ik een paar uur geleden had moeten kennen: Wikipedisering. Of je nu een standbeeld opricht voor iets dat er niet was of een weghaalt voor iets die er wel is, je laat hebt verleden bepalen door de behoeften van het heden. Daar is geschiedenis niet voor.

  3. Bonne

    In Dordt geen standbeeld voor Willem van Oranje plaatsen, en dat van de gebroeders De Witt maar vervangen door een tekst.
    Beelden -al of niet op stand- zijn dingen, die zorgen voor opstand.
    De Beeldenstorm in de tijd van Willem van Oranje was er een voorbeeld van.
    Wat hebben we aan een standbeeld? Niets. Gewoon alle standbeelden weghalen.
    Ook maar de afbeeldingen van personen op munten en postzegels.
    Dan worden we een echte multiculti samenleving. Voor de Moslim, de Jood en de Christen wordt dan voldaan aan het verbod op beelden. Voor de Katholieken zal dit moeilijk zijn. De niet-gelovige zal het worst zijn.

  4. Ben Spaans

    En waar niemand het over heeft: waarom blijft het standbeeld van Laurens Jansz. Coster in Haarlem maar overeind staan? Hoeveel geschiedvervalsing wil je hebben…?

    1. Er zijn verschillen. Degenen die dat oprichtten, meenden werkelijk dat LJC de boekdrukkunst had uitgevonden. Degenen die van Dordrecht een Oranjestad willen maken, weten beter. En LJC heeft ook werkelijk boeken gedrukt in Haarlem, terwijl zo’n band tussen WvO en Dordrecht ontbreekt.

      1. Ben Spaans

        Het moet gezegd dat je zelf ook wel moeite hebt om een grap te herkennen. En Coster zou echt boeken gedrukt hebben –

        “De Costercultus, die…tot een imposante reeks herdenkingen, standbeelden n telkens weer nieuw opduikende archiefstukken leidde (…), werd in 1870 wreed verstoord door Antonius van der Linde. In ‘De Haarlemsche Costerlegende’ ontrafelde Van der Linde genadeloos de hele mythevorming. Hij gaf nauwkeurig aan waar gesmokkeld was met de feiten. Het werd hem niet in dank afgenomen. Hij werd verketterd, maar in wetenschappelijke kringen verwierf zijn visie langzaam maar zeker gezag. Tegenwoordig (2002 BS) is er geen oprecht historicus meer die waarde hecht aan de Costerlegende.”
        Uit René van Stipriaan, ‘Het Volle Leven. Nederlandse literatuur en cultuur ten tijde van de Republiek’, (Amsterdam 2002) pag. 104.

        Aanstichter van de legende zou rond 1560 Dirk Volckertsz. Coornhert geweest.

        Ook van deskundige boekwetenschappers weet ik dat in die kringen Coster een onderwep is van amusement met enige vertedering.

        En waag het niet een tirade over Coster-mythicisten af te steken! (Dit is een grap (hoop ik)).

  5. Otto Cox

    Ik heb ooit te Dordt gehoord dat het nog steeds niet botert tussen de De Wits en de Oranjes. Toen de koning een tijdje geleden in Dordrecht was heeft men de route zorgvuldig zo gekozen dat hij niet langs het standbeeld van De Witt kwam…

  6. U ziet kennelijk over het hoofd, dat de Statenvergadering van juli 1572 in Dordrecht Willem van Oranje benoemde tot stadhouder van Holland en Zeeland. Ze traden daarmee in het benoemingsrecht van de Landsheer, en luidden zo een proces in, dat zijn voltooiïng vond in de afzwering van Filips II in 1581. De historische band tussen Dordrecht en Willem van Oranje heeft blijkbaar een monument nodig om weer een plaats in het collectieve bewustzijn te krijgen.

    1. henktjong

      Nee, dat deed men niet. Men bevestigde hem alleen in zijn stadhouderschap dat hij al sinds 1559 uitoefende en waarvan hij nooit ontslagen was. Ze benoemden dus niemand en traden niet in rechten van de landsheer die hem zelf had aangesteld. Dat Alva echter zelf een stadhouder aanstelde, Bossu, is tekenend voor het met voeten treden van de privileges van de Staten. Lees diverse van mijn blogs, te beginnen bij http://apudthuredrech.nl/?p=458

      1. Even de feiten dan maar. Willem van Oranje was stadhouder van Holland, Utrecht en Zeeland van 1559 tot april 1567, toen hij naar de Dillenburg vluchtte. Margaretha van Parma benoemde daarop in juni 1567 Bossu voorlopig tot opvolger, en stuurde een voordracht naar Madrid. Toen de definitieve benoeming in het najaar terugkwam met de handtekening van Filips II, was Alva intussen hier gearriveerd. Met de benoeming van Bossu heeft hij dus niet van doen gehad, zomin als de Staten, die hierin geen privilege hadden, behalve dat zij recht hadden op een landsman. Maar daaraan werd door de Habsburgers niet meer vastgehouden, en ook Oranje was geen landsman geweest. De Statenvergadering van 1572 in Dordrecht, die niet door Bossu was samengeroepen en daarmee al een revolutionaire daad ipso facto was, benoemde dus de voorganger van Bossu opnieuw tot stadhouder, “tegenstadhouder” zou je tegenwoordig zeggen. Zo is dat toen gegaan.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s