Wetenschap is er voor de samenleving. Voor alle doelgroepen dus. Zo simpel. En dat betekent dat wie wetenschap uitlegt, rekening moet houden met die doelgroepen. Dat heeft allerlei gezichten. Drie voorbeelden:

• Schrijven over Macedonië voor een Grieks publiek is lastig. De noordgrens van Griekenland is pas in 1911 vastgelegd en tijdens de Griekse Burgeroorlog en na 1991 stelden de noorderburen territoriale aanspraken.
• Het Griekse doulos en het Semitische abd betekenen beide zowel dienaar als slaaf, maar het scheelt nogal of je een Amsterdamse blogger bent met een overwegend autochtoon publiek of dat je de dominee bent van een “zwarte” kerk in de Amsterdamse Bijlmermeer waar veel gelovigen slavernij kennen uit de familiegeschiedenis.
• De uitleg van archeologie is heel anders in een museum dan wanneer je mensen moet uitleggen dat hun tuin voortaan valt onder de rijksmonumentenwetgeving. De Nijmeegse aquaductenaffaire is maar één voorbeeld van de stekels die het publiek kan opzetten.

Eigen en andermans eigenaardigheden

Kortom, het is zinvol na te denken over de gevoeligheden van je publiek. Dat probeer ik hier ook, maar het is soms lastig. Toen ik eens over oostelijk Turkije schreef voor een publiek waaronder nogal wat Nederlanders waren van Turkse afkomst, schreef ik over “wat in West-Europa de Armeense Genocide wordt genoemd”: een formulering waardoor mijn lezers de gruwelen erkenden, maar die mij kwam te staan op een knorrige reactie van een autochtone Nederlander die niet in de gaten had dat autochtone Nederlanders niet de enige lezers zijn van deze blog.

Niettemin, het kan geen kwaad als je, wanneer je wetenschap uitlegt, rekening houdt met je eigen en met andermans eigenaardigheden. Communicatie is niet slechts uitleg maar een dialoog. De dialoog vergroot het draagvlak voor je vak, helpt je contact maken met nieuwe bronnen van informatie, brengt je tot andere vragen en stelt je ook nog in staat je eigen aannames beter te doorgronden. Tel uit je winst.

Tot de dingen waaraan ik daarom probeer te denken behoort de afwezigheid van jargon. Ik druk me weliswaar preciezer uit als ik de delen van een tempelfundament aanduid als de stereobaat en de stylobaat, maar doorgaans zijn woorden als vloer, fundament of bodem voldoende duidelijk. Een enkele jargonterm is vanzelfsprekend onvermijdelijk en daarvoor is dan ook een woordenlijstje.

Complicaties

Tot zover is het makkelijk, maar er is meer. Je behoudt je lezers als je omstreden uitdrukkingen vermijdt, maar dat kan niet altijd. Degene die me bekritiseerde omdat ik de Armeense Genocide niet botweg de Armeense Genocide noemde, had wel gelijk. De gruwelen mogen onder Turken dan gevoelig liggen, een feit is een feit en als een overheid de vernietiging van een minderheid organiseert, organiseert een overheid de vernietiging van een minderheid. Ik heb voor deze kwestie – dat sommige uitdrukkingen slecht vallen – geen werkelijke oplossing. Behalve dan: geduldig uitleggen.

Waar ik ook weleens om denk: de spelling van namen. Eén regel is dat ik niet wil invisibiliseren. Er is geen enkele reden om het cultureel eigene van de Grieken weg te nemen door hun namen weer te geven in het Latijn. Homeros heet geen Homerus. Dit klinkt simpeler dan het is, aangezien er zoveel antieke talen zijn en sommige namen echt té ingeburgerd zijn. De beroemdste ingezetene uit het Romeinse Rijk staat bekend onder de Nederlandse weergave van de Latijnse spelling van de Griekse schrijfwijze van een Aramese bekorting van een Hebreeuwse naam. Een eenvoudige oplossing is er, opnieuw, niet.

Nog een complicatie: het wereldwijde web is meertalig. Het Babylonische Scheppingsepos zou in het Nederlands Enoema Elisj moeten heten, maar als ik het spel als Enuma Elish of Enuma Eliš, is het voor geïnteresseerden online makkelijker vindbaar. Ook dit is een punt van aandacht, maar opnieuw is het niet simpel. Ibn Ishaq is goed vindbaar, maar je zou bij deze spelling kunnen denken dat de s-klank een sjin is. De man heette echter Is-haq.

Doelgroepen

Kortom: wetenschapscommunicatie is communicatie en communicatie veronderstelt dat je luistert en rekening houdt met de aannames, de vooringenomenheden en de voorkennis van de doelgroepen. Doelgroepen die soms zeer fundamentele aannames niet blijken te delen, zoals de man die meende dat de Babylonische kleitabletten waren geschreven in het Koerdisch.

Ik heb wat complicaties genoemd. Een werkelijke oplossing heb ik ook hier niet. Maar het is niet verkeerd na te denken over de toegankelijkheid van informatie. Voor suggesties is de commentaarsectie open.

Tot slot: ik probeer deze blog zo open mogelijk te laten zijn, maar het is geen geheim dat de reageerpanelen vooral worden gebruikt door blanke/witte mannen van een zekere leeftijd. Die hebben natuurlijk ook alle recht van spreken, maar het zou voor iedereen fijn zijn als ook andere mensen het woord namen. Ook voor suggesties hieromtrent is de commentaarsectie open.

[Een overzicht van stukjes over het wetenschappelijk proces, waarvan wetenschapscommunicatie die laatste fase is, vindt u daar.]

Het ziet er niet best uit voor Libanon. Als u meer wil weten over dat geteisterde land, lees dan mijn boek. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.