[Dit is het eerste van zes gastblogjes over de Libanese burgeroorlogen van de hand van mijn Libanese vriendin Françoise Hbeyka.]
Zo nu en dan komen de herinneringen weer boven aan de Libanese Burgeroorlog of – beter gezegd – “de oorlog van de anderen”. Die brak uit in 1975 en trok diepe groeven in het land. De krijgsdoelen verschoven van politiek naar religieus en weer terug, om uiteindelijk te verworden tot volslagen absurditeit. De vijand veranderde verschillende keren van gedaante: de bondgenoot van vandaag was de vijand van morgen, de vijand van gisteren kon morgen een vriend zijn. Niet zelden volgden de leden van dezelfde groep, soms zelfs broers, verschillende leiders, waarbij ze uit loyaliteit aan die figuren de wapens opnamen tegen elkaar.
Hoewel de burgeroorlog officieel duurde van 1975 tot 1990, was het geweld niet continu. Er waren perioden van relatieve rust, behalve langs de fronten (zoals de Groene Lijn die Beiroet verdeelde). De strijders, die in tijdens de gevechten rücksichtslos te werk gingen, hielden zich rustig tijdens de gevechtspauzes, maar sloegen soms toe als om te waarschuwen dat de oorlog nog niet voorbij was.
In de loop der jaren leerden deze strijders, die jarenlang tegenover elkaar stonden, elkaar kennen. Ze beledigden elkaars facties en ideologieën, maar wisselden even vaak grappen uit, of vroegen elkaar – over de grenslijnen heen – om advies over persoonlijke zaken. Ze waren verstrikt geraakt in een conflict dat niet zij hadden veroorzaakt, en sommigen werden gedood, anderen raakten gewond of bleven gehandicapt achter. Maar veel van deze jonge strijders geloofden in hun missie dat ze hun volk of buurt moesten verdedigen. Ze werden gedreven door een gevoel van plicht en bescherming. Hun optreden was ingewikkeld en zinloos, maar tegelijkertijd loyaal en diep menselijk.
Soms beleefden we één, twee of zelfs drie rustige jaren, die zo nu en dan werden onderbroken door plotselinge oorlogsuitbarstingen van een week of twee tot een maand of twee. Deze uitbarstingen begonnen altijd zonder waarschuwing en na een paar weken bereikten de strijdende partijen dan een onuitgesproken overeenkomst: de gevechten zouden om 14:00 uur beginnen en om 06:00 uur afgelopen zijn. Tussen 6:05 en 13:55 haastten de mensen zich dan om, profiterend van de fragiele wapenstilstand, brood en ander voedsel te gaan kopen, geld op te nemen bij de bank (als de bank open was), een paar uur te gaan werken of gewoon een luchtje te scheppen.
We pasten ons aan de Libanese burgeroorlog aan, op allerlei manieren. Zelfs de dagelijkse kledij. Ooit hadden vrouwen hoge hakken en make-up gedragen en waren mannen gekleed gegaan in pak en stropdas, maar nu ontstond bij alle sociale klassen een nieuwe, meer praktische stijl. Zowel mannen als vrouwen kozen voor tennisschoenen en trainingspakken -kleding die het makkelijker maakte om te bewegen en desnoods kon dienen als slaapkleding.
Naarmate het aantal dagelijkse sterfgevallen toenam en mensen minder zekerheid hadden dat ze de volgende dag zouden overleven, veranderden de aloude vormen van rouw. Droegen we voor naaste familieleden een jaar lang zwart en voor de wijdere familie en voor buren veertig dagen, nu werd het korter, deels vanuit het bijgeloof dat zwart ongeluk zou aantrekken. Voor een partner, kinderen, broers en zussen droegen we nog maximaal zes maanden zwart, alvorens over te gaan op gedempte tinten als grijs, donkerbruin, latte, zacht koffie-crème, roze-beige, marineblauw, lichtblauw of zelfs blauwe jeans. Voor andere familieleden en buren vermeden we uit respect felle kleuren zoals rood, geel en groen.
[Eerste aflevering van een zesdelige gastbijdrage over de Libanese Burgeroorlog van Françoise Hbeyka uit Beiroet. Morgenochtend meer. Dank je wel Françoise!]
Zelfde tijdvak
Geschiedenis van de Nederlandse papyrologiemei 17, 2021
Fietsen naar Thessaloniki: de Apennijnenseptember 5, 2017
Johnny Ramonejanuari 24, 2015
“Hun optreden was ingewikkeld en zinloos, maar tegelijkertijd loyaal en diep menselijk”.
W.s. is ‘zinloos’ in zodanige zin bedoeld, dat het geen oplossing bood, want iets is nooit zinloos als het ‘diep menselijk’ is.
Dat roept bij mij de vraag op wat er dan onder ‘diepmenselijk’ wordt verstaan.
Het verdedigen van je familie of dorp in een op zich zinloze oorlog lijkt mij zingevend.
Ik denk dat Karel het antwoord hieronder geeft.