Keros, een schimmig eiland

Vanaf mijn balkon op het Cycladen-eilandje Donoussa, tussen Naxos en Amorgos, heb ik niet alleen zicht op die beide eilanden, maar ook op Koufounisi (dat dezelfde kant op dreigt te gaan als het inmiddels ronduit onaangename Mykonos) én het onbewoonde eiland Keros. Op foto hierboven zie je Keros liggen, op zo’n vijftien zeemijlen afstand.

Het ligt niet ver van Koufounisi, maar het geldt als verboden om te betreden. En dat is niet vanwege de natuur (die als bijna overal op deze Cycladen slechts bestaat uit struikgewas en enkele kromgetrokken boompjes), maar vanwege de grote archeologische betekenis van Keros voor onze kennis van de Cycladische prehistorische cultuur.

De Britse archeoloog Colin Renfrew (1937-2024) stond er om bekend dat hij zich erg inspande om dit soort vindplaatsen te beschermen tegen rovers en toeristen. In het geval van Keros met succes: sinds hij in 1963 begon te graven op het toen al praktisch onbewoonde Keros is er enorm veel aan het licht gekomen over de vroeg-Cycladische bewoning. Tot de belangrijkste vondsten behoort een gigantisch votiefdepot, waarin stukgesmeten of -geslagen Cycladenidolen de hoofdrol spelen. Veel van die vondsten werden overigens gedaan op het kleine eilandje Daskalios, dat in de tussenliggende 4000 jaar langzaam is losgekomen van het hoofdeiland Keros.

Stukgeslagen Cycladenidool (Kunsthistorisch Museum, Boedapest)

Renfrew is de bedenker van de theorie dat dit depot diende om onderdelen van rituele voorwerpen een nieuwe plek te geven, waarbij het opmerkelijke is dat geen van die onderdelen aan een ander onderdeel gekoppeld kon worden. Dat betekende volgens Renfrew dat de voorwerpen al elders (meestal op de andere Cycladen) in stukken gebroken werden en dat er slechts één zo’n stuk naar Keros gebracht werd. Men leze deze webpagina voor een gedegen beschrijving van dit zeer merkwaardige ritueel.

Wie de vondsten van de ploeg van Renfrew wil zien, kan nu al terecht in het archeologisch museum van Naxos, dat – naar ik begreep – straks (misschien volgend jaar al, maar ik zag tijdens een kort verblijf vorige week op Naxos dat er nog steeds stevig aan die uitbreiding van het al bestaande en rijkgevulde museum gewerkt wordt) het al zo bijzondere Museum voor Cycladische Kunst in Athene naar de kroon zal steken.

[Een gastbijdrage van Han Borg, die zelfs op vakantie aan ons denkt. Bedankt Han!]