Categorie: Museumstuk

Overzicht van voorwerpen die ik heb gezien in musea (en een paar museumstukken daarbuiten) en die ik te aardig vond om niet te delen.

De schat van Villena

On door Jona LenderinginIberië, Museumstuk, Spanje5 reacties
Tijdvak: 1300 v.Chr. - 1200 v.Chr.
1300-1200 v.Chr.
De schat van Villena, kopie van enkele voorwerpen (Archeologisch Museum, Madrid)

De economie is instabiel, de goudprijs gaat door het dak, dus het is lucratief een archeologisch museum te overvallen en daar wat goud te jatten. Vorige maand gebeurde dat met voorwerpen uit Vix en vorig jaar was er uiteraard de diefstal van de helm van Coțofenești.

De ironie wil dat deze kwetsbaarheid erger wordt naarmate het beleid beter is. Je legt originele voorwerpen liefst zo dicht mogelijk bij de vindplaats, waar ze (jonge) mensen het meest inspireren en liefde voor het verleden bijbrengen. Dan liggen kostbaarheden echter in kleine musea, die vaak te weinig geld hebben voor afdoende bewaking. Het alternatief is nog erger: alles op een beperkt aantal plekken neerleggen waar ze wel bewaakt kunnen worden. Maar ja, als alle bijzondere voorwerpen op één plaats liggen, valt een object dat lokaal mensen had kunnen inspireren, niet werkelijk op. Dan is het alleen maar een etalage van rijkdommen. Ook leuk, maar het brengt mensen geen liefde voor het erfgoed bij.

Lees verder “De schat van Villena” →

Een ankerstok uit Duisburg

On door Jona LenderinginArcheologie, Duitsland, Lage Landen, Museumstuk, Romeinse Keizerrijk9 reacties
Tijdvak: 1 na Chr. - 75 na Chr.
0001-0025 na Chr.0025-0050 na Chr.0050-0075 na Chr.
Ankerstok (Archeologisch park, Xanten)

Vandaag een kort blogje. Het gaat over de Rijn maar niet over de waterstanden. Het gaat wel over Duisburg, een stad in het Roergebied die u zult kennen als u weleens met de trein naar het zuiden spoort. Niet bepaald de eerste stad waaraan u denkt als het gaat om het antieke verleden. De oudste vermelding is middeleeuws, uit 883.

Maar er waren daarvoor al Romeinen. Logisch, want aan de andere kant van de Rijn lag het fort Asciburgium ofwel Moers-Asberg. De daar gelegerde soldaten zorgden ervoor dat er aan de Germaanse kant van de stroom geen al te grote nederzetting was – of het moest iets zijn dat de Romeinen controleerden. Een dergelijke nederzetting is nooit gevonden, maar dát er Romeinen in Duisburg waren, staat vast. Stenen die zijn gevonden in Krefeld en nu zijn te zien in het mooie museum Burg Linn, zijn gewonnen in wat nu Duisburg is.

Lees verder “Een ankerstok uit Duisburg” →

Silenos en Hermafroditos

On door Jona LenderinginArcheologie, Hellenisme, Klassieken, Museumstuk7 reacties
Tijdvak: 200 v.Chr. - 100 v.Chr.
0200-0175 v.Chr.0175-0150 v.Chr.0150-0125 v.Chr.0125-0100 v.Chr.
Nymf en satyr? (Zwinger, Dresden)

De Griekse beeldhouwkunst begint met kouroi: naakte mannen, frontaal afgebeeld. Eigenlijk kun je ze alleen van voren bekijken. In de loop der eeuwen worden de afbeeldingen echter complexer. Er worden bewegingen afgebeeld en regelmatig kun je er omheen lopen. En er wordt – zeker in de hellenistische sculptuur – gespeeld met de verwachting van de toeschouwer, zoals in het bovenstaande geval: een beeld uit de tweede eeuw v.Chr., vrijwel zeker afkomstig uit Antium in Italië.

De bezoeker van de ruimte waar dit beeld stond opgesteld, vermoedelijk een tuin, zou het eerst hebben gezien zoals hierboven. De toeschouwer zou hebben gedacht dat het beeld een nymf voorstelde die een satyr afweerde. Dat was zeker geen ongebruikelijke afbeelding. Zowel verkrachtings- als afweerscènes waren in de antieke kunst populair, en dat wij dat onsmakelijk vinden, wil vooral zeggen dat de Grieken geen kunst maakten voor mensen die twee millennia later leefden.

Lees verder “Silenos en Hermafroditos” →

Overijssel: Springendal

On door Jona LenderinginArcheologie, Lage Landen, Museumstuk, Nederland, Post-Romeins3 reacties
Tijdvak: 550 na Chr. - 700 na Chr.
0550-0575 na Chr.0575-0600 na Chr.0600-0625 na Chr.0625-0650 na Chr.0650-0675 na Chr.0675-0700 na Chr.
Een deel van de voorwerpen uit Springendal (Rijksmuseum van Oudheden, Leiden)

[Vandaag bestaat de Mainzer Beobachter vijftien jaar, en ik plaats vijftien blogjes over vijftien voorwerpen uit de vijftiennoot Vandaag zijn Holland en Vlaanderen elk weer één gewest. Nederlandssprekende provincies.] 

Springendal

Eerder vanavond schreef ik dat de archeoblabla niet moe wordt n’importe welke vondst aan te duiden als schat, terwijl er maar een paar vondsten zijn die werkelijk zo zijn te typeren. Een heel kras voorbeeld is het edelmetaal uit Springendal, in Twente, in het oosten van Nederland: een stuk of honderd gouden munten en nog wat andere edelmetaal. Verschillende mensen hebben daar in de late zesde eeuw en in de zevende eeuw munten achtergelaten op een met palen gemarkeerd kruispunt van wegen. Tot de oudste stukjes edelmetaal behoort het beslag van een riem, mogelijk nog uit de vijfde eeuw.

Lees verder “Overijssel: Springendal” →

Vlaams-Brabant: Anderlecht

On door Jona LenderinginArcheologie, België, Lage Landen, Museumstuk, Post-Romeins5 reacties
Tijdvak: 575 na Chr. - 625 na Chr.
0575-0600 na Chr.0600-0625 na Chr.
Drinkhoorn uit Anderlecht (Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, Brussel)

[Vandaag bestaat de Mainzer Beobachter vijftien jaar, en ik plaats vijftien blogjes over vijftien voorwerpen uit de vijftien Nederlandssprekende provincies. Ik weet dat Anderlecht niet ligt in Vlaams-Brabant maar in het Hoofdstedelijk Gewest, maar Brussel had natuurlijk gewoon Vlaams moeten blijven.]

Anderlecht

Net als medaillon van Honorius die ik een uur geleden besprak, vind ik bovenstaande drinkhoorn vooral heel erg mooi. Hij is gevonden in Anderlecht, niet ver van de Romeinse weg die de Noordzee, Kortrijk en Velzeke verbond met Tienen, Tongeren en het Rijnland. Deze weg, ooit aangelegd toen de Romeinen net vat begonnen te krijgen op de Lage Landen, is nog eeuwen in gebruik gebleven. In de Late Middeleeuwen was het onderdeel van de landweg van Brugge helemaal naar Nowgorod.

Lees verder “Vlaams-Brabant: Anderlecht” →

Gelderland: Velp

On door Jona LenderinginArcheologie, Lage Landen, Museumstuk, Nederland, Romeinse Keizerrijk1 reactie
Tijdvak: 400 na Chr. - 475 na Chr.
0400-0425 na Chr.0425-0450 na Chr.0450-0475 na Chr.
Honorius op een gouden medaillon, gevonden in Velp (Collectie De Nederlands Bank)

[Vandaag bestaat de Mainzer Beobachter vijftien jaar, en ik plaats vijftien blogjes over vijftien voorwerpen uit de vijftiennoot Vandaag zijn Holland en Vlaanderen elk weer één gewest. Nederlandssprekende provincies.] 

Velp

Zo’n veertig jaar geleden was in Nijmegen – en ik denk dat dat nog is geweest in het oude Museum Kam – een expositie over archeologische schatten die echt schatten waren. Dus kostbare voorwerpen die waren begraven omdat ze een grote en blijkbaar bedreigde waarde vertegenwoordigen. Hoewel de archeoblabla niet moe wordt n’importe welke vondst aan te duiden als schat, zijn slechts enkele vondsten werkelijk zo te typeren.

Lees verder “Gelderland: Velp” →

Limburg: Kessel

On door Jona LenderinginArcheologie, Christendom, Lage Landen, Museumstuk, Nederland, Romeinse Keizerrijk1 reactie
Tijdvak: 325 na Chr. - 400 na Chr.
0325-0350 na Chr.0350-0375 na Chr.0375-0400 na Chr.
Helm uit Kessel (Limburgs Museum, Venlo)

[Vandaag bestaat de Mainzer Beobachter vijftien jaar, en ik plaats vijftien blogjes over vijftien voorwerpen uit de vijftiennoot Vandaag zijn Holland en Vlaanderen elk weer één gewest. Nederlandssprekende provincies.] 

Kessel

De bovenstaande helm schijnt te zijn gevonden in de Maas, of bij de Maas. Hij dateert uit de vierde eeuw en het opvallende aspect is natuurlijk dat op de helmkam een Christusmonogram ☧ is te zien: de in elkaar geschoven letters chi en rho, waarmee het woord Christus begint. De eerste interpretatie was natuurlijk: de drager van deze helm was een christelijke soldaat.

Lees verder “Limburg: Kessel” →

Holland: Rijnsburg

On door Jona LenderinginArcheologie, Lage Landen, Museumstuk, Nederland, Romeinse Keizerrijk1 reactie
Tijdvak: 225 na Chr. - 275 na Chr.
0225-0250 na Chr.0250-0275 na Chr.
Schaal uit Rijnsburg (Rijksmuseum van Oudheden, Leiden)

[Vandaag bestaat de Mainzer Beobachter vijftien jaar, en ik plaats vijftien blogjes over vijftien voorwerpen uit de vijftiennoot Vandaag zijn Holland en Vlaanderen elk weer één gewest. Nederlandssprekende provincies.] 

Rijnsburg

Het mondingsgebied van de Rijn, in de Oudheid gelegen bij Katwijk (Lugdunum) (niet Lugdunum Batavorum) (dat heeft nooit bestaan) (echt niet) (in deze regio woonden immers de Cananefaten) (en dus geen Bataven), was in de Late Oudheid heel erg belangrijk. Afgezien van Katwijk waren hier nederzettingen als Valkenburg en het op de tegenoverliggende oever gelegen Rijnsburg. In de Merovingische tijd zou hier een bestuurscentrum zijn, wellicht doordat een nieuwe heerser het oude Romeinse fort van Valkenburg in gebruik heeft genomen. Logisch: eeuwenlang kwamen hier de schepen aan vanuit zowel Brittannië als het Rijnland.

Lees verder “Holland: Rijnsburg” →

Vlaanderen: Oudenburg

On door Jona LenderinginArcheologie, België, Lage Landen, Museumstuk, Romeinse Keizerrijk
Tijdvak: 325 na Chr. - 375 na Chr.
0325-0350 na Chr.0350-0375 na Chr.
Venus Pudica (Oudenburg)

[Vandaag bestaat de Mainzer Beobachter vijftien jaar, en ik plaats vijftien blogjes over vijftien voorwerpen uit de vijftiennoot Vandaag zijn Holland en Vlaanderen elk weer één gewest. Nederlandssprekende provincies.] 

Oudenburg

Over het bovenstaande beeldje heb ik eerder geschreven, namelijk toen ik vorig jaar het museum van Oudenburg bezocht. Over dit beeld, door de opgravers van het Romeinse fort geïdentificeerd als Venus (omdat het nu eenmaal lijkt op een beroemd standbeeld van die godin), vroeg ik me af of het geen pornografische afbeelding kon zijn. Dat zegt natuurlijk vooral iets over het feit dat ik zelf ’s konings wapenrok heb gedragen en dat ik, als het gaat om vrouwelijk naakt in een militaire context, een andere verwachting heb dan iemand met een achtergrond in de kunstgeschiedenis.

Lees verder “Vlaanderen: Oudenburg” →

Zeeland: Colijnsplaat

On door Jona LenderinginArcheologie, Lage Landen, Museumstuk, Nederland, Religie, Romeinse Keizerrijk3 reacties
Tijdvak: 150 na Chr. - 225 na Chr.
0150-0175 na Chr.0175-0200 na Chr.0200-0225 na Chr.
Reliëf van boot (Rijksmuseum van Oudheden, Leiden)

[Vandaag bestaat de Mainzer Beobachter vijftien jaar, en ik plaats vijftien blogjes over vijftien voorwerpen uit de vijftiennoot Vandaag zijn Holland en Vlaanderen elk weer één gewest. Nederlandssprekende provincies.] 

Colijnsplaat

Niet ver van Colijnsplaat, aan de noordelijke rand van het Zeeuwse eiland Noord-Beveland, heeft een heiligdom gestaan voor de godin Nehalennia, Keltisch voor “zij die bij de zee is”. De cultusplaats is verspoeld maar duikers hebben in de jaren zeventig allerlei reliëfs opgedoken, waarvan een mooie verzameling is te bewonderen op een opvallende plek in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Het bovenstaande reliëf vormt de onderkant van een groter reliëf.

Lees verder “Zeeland: Colijnsplaat” →