Een alternatieve Nobelprijs

Akkoord, de website van de Nieuwe Academie verdient geen originaliteitsprijs.

Ik ben de laatste tijd wat somber over de toekomst van de humaniora, maar gelukkig is het niet alleen depressie, duisternis en doem. Hier is een berichtje waar ik gewoon blij van werd: in Zweden is de Nieuwe Academie opgericht, die dit najaar een alternatieve Nobelprijs wil uitreiken voor de letteren.

Voor het geval u het hebt gemist: de eigenlijke Nobelprijs is dit jaar te omstreden. Een van de juryleden heeft belangenverstrengeling niet gemeld en lijkt de namen van diverse prijswinnaars te hebben laten weten aan haar echtgenoot, die zeven keer deze namen heeft laten uitlekken. Die echtgenoot is bovendien beschuldigd van (en ontkent) seksueel misbruik. Uit protest tegen de manier waarop de klachten zijn behandeld, zijn verschillende juryleden opgestapt, zodat er momenteel zelfs geen quorum is om nieuwe leden te coöpteren. Al met al een gênante vertoning en daarom zal er komend najaar geen Nobelprijs voor de Letteren worden toegekend.

Nu is er dus een zelfbenoemde Nieuwe Academie, die belooft toch een prijs te zullen uitreiken. En dat is leuk. Om te beginnen telt deze academie ruim honderd leden van velerlei herkomst, zodat een breed cultureel draagvlak is gegarandeerd. De Zweedse bibliothecarissen is gevraagd kandidaten te nomineren: auteurs die “het verhaal van de mensen van de wereld” vertellen – dus niet per se een excellent boek hebben geschreven. Er zal een publieke stemming komen en uiteindelijk beslist een jury.

Die publieke stemming, tja, ik voorzie songfestivaltaferelen. Maar ik zou zo snel geen betere manier weten om te laten doordringen dat de letteren iets zijn van iedereen, van u en mij, en niet van een geheimzinnige jury van deftige letterdames en -heren. Dat bibliothecarissen de nominaties opstellen, vind ik zelfs een gouden idee. Zij zijn immers degenen die dagelijks het literaire aanbod samenbrengen met de vragen waarmee mensen grijpen naar een boek.

Ik beken dat ik wat aarzel bij de motivatie van de Nieuwe Academie, namelijk dat ze mensen eraan wil herinneren dat “literatuur en cultuur dienen om democratie, transparantie, empathie en respect te bevorderen, zonder privileges, vooringenomenheid en seksisme”. Dat is heel mooi maar het lijkt me eerlijk gezegd nogal een politieke agenda. En ook: “In een tijd waarin menselijke waarden steeds meer ter discussie worden gesteld, wordt literatuur een steeds belangrijker kracht tegen een cultuur van stilte en onderdrukking.” Ook heel mooi, en ik ben het er ook heel erg mee eens, maar wel politiek.

Trouwens, literaire prijzen… Die ontaarden doorgaans in een circus dat vooral de belangen van de boekhandel dient. Desondanks word ik blij van dit initiatief. Die Nieuwe Academie geeft om te beginnen aan dát de letteren belangrijk zijn. Die relevantie wordt bovendien niet, zoals zo vaak gebeurt, slechts geclaimd maar wordt ook onderbouwd. Je kunt over de gegeven argumenten van mening verschillen, maar er is tenminste concrete uitleg. Dat bevalt me, net als het uitgestraalde zelfvertrouwen. Ik heb dat een beetje gemist.

Wat me echter vooral bevalt zijn de woorden “het verhaal van de mensen van de wereld”. Het lijkt mij een prachtige herformulering van het mooie maar in onbruik rakende woord “humaniora”: het project om onszelf, als mens, beter te leren kennen.

Daaronder valt meer dan alleen fictie en poëzie, de twee genres waartoe de officiële Nobelprijs verschraald begon te raken. De traditionele Nobelprijsjury zag dat gelukkig anders en gaf de onderscheiding aan Dario Fo en Bob Dylan, zelfs al waren er literaire schraalhazen die dat vreselijk vonden. De Nieuwe Academie lijkt op dit punt nog duidelijker want het verhaal van de mensen van de wereld is niet alleen dat van een Fo en een Dylan, en dat van romanschrijvers en dichters, maar impliceert ook het verhaal van taalkundigen, historici en archeologen. Dikke winst.

Perfect is het niet, maar een alternatieve Nobelprijs zonder geheimzinnige jury, met nominaties door mensen “uit het veld” en met een duidelijke omschrijving van het belang van de letteren – ik word daar blij van. Als ik bibliothecaris was in Zweden, zou ik overigens niet weten wie ik zou nomineren, Art Spiegelman of Francis Ford Coppola.

22 gedachtes over “Een alternatieve Nobelprijs

  1. FrankB

    Ik heb geen enkel probleem met songfestivaltaferelen. Ik heb problemen met songfestivalkandidaten.

    “het schandalig vonden dat de prijs werd toegekend aan ….. Bob Dylan”
    Ik niet. Ik heb Dylan nooit als componist beschouwd, wel als dichter. Aan Dario Fo heb ik prettige herinneringen toen hij in Nld. opera’s regisseerde.

    “wie ik zou nomineren”
    Terry Gilliam. Coppola’s populairste verhaal van de wereld is een inferieure remake van een verhaal verteld door Henri Verneuil.

    https://www.imdb.com/title/tt0064169/?ref_=nv_sr_1

    Al mag Erik van Looy hem ook hebben voor

    https://www.imdb.com/title/tt0374345/?ref_=nv_sr_2

  2. Marcel Meijer Hof

    Zweden heb ik enkele malen bezocht en wat mij opviel is de open en oprechte levenshouding van de mensen daar – rechtop lopend en met een opmerkzame blik onbevangen om zich heenkijkend.

    Mogelijk onderschat je in dit stukje de onafhankelijkheid van de Scandinavische geestesgesteldheid en komt deze Nieuwe Academie tot een afgewogen, niet direct politiek gestuurd (wat ik een subjectieve insteek acht) oordeel.

    Verheugend nieuws is het zeker. En fijn dat er wat stof wordt afgenomen :-]

    1. jan kroeze

      ad marcel meijer hof: bedoel je stedelingen ,plattelanders?
      opmerkzame blik kan ook betekenen:goed uitkijken, oppassen.
      opmerkzaam gaat niet goed samen met onbevangen naar mijn idee.

  3. Rudmer Koopal

    En als jij Francis Ford Coppola nomineert, dan ga ik voor, ook post mortum, Sergio Leone.

    1. FrankB

      Helaas, helaas, die had ik ook in gedachten – maar Nobelprijzen worden alleen aan levende kandidaten toegekend.

  4. Frans

    Dylan heeft nog meer invloed dan je denkt: dankzij hem volg ik deze blog! Ik zag ‘m onlangs in het Amfitheater van Verona, wat mijn belangstelling voor de oude Romeinen weer aanwakkerde en zo ben ik hier terecht gekomen.

  5. Frans

    Overigens ben ik het er wel mee eens dat de doelstellingen van deze Nieuwe Akademie een tikkeltje politiek zijn, alsof literatuur er is om ons op te voeden tot progressieve ruimdenkende wereldburgers. Ik zou bijna Thierry Baudet nomineren…😉 Maar nee, ik sluit me aan bij de Sergio Leone fan boven mij.

  6. jacob krekel

    Wat mij in Zweden opviel is dat de Zweden Zweeds praten. Dat begint al op de luchthaven. Op Arlanda zinj de opschriften in het Zweeds (met Engelse vertaling). Op Schiphol is het enige Nederlandstalige opschrift “werkkast”. Ook verder wordt in Zweden bijna alles in het Zweeds aangeduid, en niet Sverige-engels o.i.d. Ze spellen vreemde woorden ook gewoon op z’n Zweeds chemie heet kemi. Een volk dat zo van zijn eigen taal houdt kan ene Nobelprijs uitreiken, ook aan lieden uit andere taalgebieden. Niet aan Nederland, ik vrees dat wij eerst de odeklonje spelling moeten invoeren voordat het mogelijk wordt dat een Nederlander die voor literatuur wint.
    Mogen ook niet-Zweedse bibliothecarissen voordrachten doen?

    1. FrankB

      Ego-documenten kunnen niet snel genoeg in een diepe, donkere kelder verdwijnen, te beginnen met de Lahringen serie van Vestdijk (overigens één van mijn favorieten).

Reacties zijn gesloten.