Een nieuwe aflevering in de onregelmatig verschijnende reeks faits divers, met deze keer onder andere Caligula, de Zijderoute en een nieuwe expositie in Leiden. Maar eerst een huishoudelijke mededeling.
***
Huishoudelijke mededeling
Het gebeurt me elke dag wel – en niet zelden meer dan eens – dat iemand me een filmpje stuurt over een veronderstelde oudheidkundige ontdekking, waarbij ik dan de vraag krijg voorgelegd of het waar is. Uiteraard is het vererend dat mensen erop vertrouwen dat ik het wel weet. En het is fijn dat mensen in de smiezen hebben dat je niet alles moet geloven wat onder het mom van archeologie of klassieken wordt beweerd.
Het is voor mij echter ook behoorlijk tijdrovend om al die filmpjes te bekijken en iedereen netjes te antwoorden. Wat u alvast zelf kunt doen: controleer of er een wetenschappelijke publicatie is. Door het academisch hyperspecialisme is het makkelijker dan ooit een onvoldragen theorie gepubliceerd te krijgen. Als iemand desondanks niet in een wetenschappelijk tijdschrift publiceert, weet hij zelf al dat hij zou struikelen over de laagst denkbare lat, en niets zinvols bijdraagt. Verspil er uw tijd niet aan.
De Zijderoute
De Zijderoute staat steeds meer in de belangstelling. Ergens begin jaren negentig voltrok zich een perspectiefwisseling: waar onderzoekers ooit keken naar de Romeinse, Griekse, Mesopotamische, Iraanse, Indische en Chinese culturen met een nomadische periferie in Centraal-Eurazië, keerde men het om. We begonnen te kijken naar Centraal-Eurazië als centrum van een wereldsysteem, waarin de schrijvende culturen lagen aan de periferie.
Met een beroemd woord van Andre Gunder Frank: the centrality of Central Asia kwam centraal te staan. De DNA-revolutie, waarvan de strekking is dat mensen én ideeën hypermobiel zijn, gaf een extra stimulans aan deze perspectiefwisseling. Voor wie de Zijderoute eens wil verkennen, is er nu deze handige website.
Caligula
In Nijmegen promoveerde onlangs Henri van Nispen op de bestuursstijl van keizer Caligula (r.37-41). De bronnen, meest geschreven door senatoren, typeren zijn beleid als waanzinnig, maar het heeft niet ontbroken aan historici die de vooringenomenheid van de bronnen herkennen en hebben geprobeerd er toch een zekere rationaliteit in te herkennen. Immers, het keizerschap bestond niet werkelijk en Caligula was door adoptie alleen maar hoofd van de Julisch-Claudische familie. Desondanks gaf de Senaat hem absolute macht, ook al was er geen institutionele basis voor het keizerschap. Dat moest wel mislukken.
Van Nispen betoogt dat de onervaren nieuwe keizer zijn tot falen gedoemde positie wilde versterken, en dat dit de relatie met de Senaat, die gewend was te worden gerespecteerd, verder problematiseerde. Dat de keizer zich als goddelijk presenteerde, hielp ook al niet. Caligula was niet gek, maar probeerde een soort leiderschap dat zich aan de veranderende situaties aanpaste (“adhocratie”), en schiep zo onzekerheid. Dat was deels de bedoeling, maar kostte hem uiteindelijk het leven. Het proefschrift is gratis te downloaden.
De archeologie van Nederland
In het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden is een expositie begonnen met de titel “Boven het maaiveld”. Helaas ontbreekt mij de tijd om er al een kijkje te gaan nemen, en het komend weekend (Koningsdag) vermijd ik alle openbaar vervoer, dus het zal even duren voor ik erover kan schrijven. Het persbericht maakt nieuwsgierig:
Waarom is een archeologische vondst belangrijk of waardevol voor onze samenleving? Wat draagt het bij aan onze kennis over het verleden? Boven het maaiveld gaat daarom ook over onderzoek, kennis, nieuwe perspectieven en persoonlijke betrokkenheid. Mede door nieuwe inzichten over identiteit, gender- en statusverschillen bijvoorbeeld, wordt tegenwoordig anders gekeken naar grafgiften en blijkt DNA-onderzoek verrassende gegevens op te leveren.
Nog wat losse faits divers
Het was Pasen, dus de Bijbel moest weer eens gelijk hebben: er was een tuin bij het graf van Jezus. Los van het negentiende-eeuwse welles/nietes-frame, gaat het om iets dat allang bekend was en nu wordt gepresenteerd als nieuws. Ik noem het omdat het zo mooi illustreert dat oudheidkundigen vinden dat u met opgewarmde kliekjes genoegen moet nemen. De minachting, de minachting.
Wat wel interessant is: misschien is de hoofdstad van het voor-Macedonische koninkrijk Lynkestis gevonden (negeer de opmerkingen over Alexander de Grote) en misschien is een door Marius gegraven kanaal geïdentificeerd in de Provence. Misschien, misschien. Wetenschappelijke publicaties zijn er nog niet maar dat belet oudheidkundigen nooit om alvast naar de pers te stappen. Ik rond er mijn “faits divers” mee af, maar eigenlijk zou ik er geen aandacht aan moeten besteden.
“maar eigenlijk zou ik er geen aandacht aan moeten besteden.”
Dat ben ik met je eens als het om de gebruikelijke trivialiteiten gaat, maar nu niet. “Misschien” is juist reden er wel aandacht aan te besteden in de MB: of ze hebben inderdaad iets te pakken en dan weten we waar we naar moeten uitkijken; of het is weer eens gebakken lucht en dan weten we dat we daar alert op moeten zijn.
Dus djw.
Vergis ik mij, of verwijs je maar liefst twee keer naar “The heart of darkness”? Niet zo somber Jona, hoewel veel aangestipte zaken wel horribel zijn 🙂
Nee, je zoekt er iets te veel achter, Zó erg is het immers niet.
Toch erg leuk (soms zeggen wij ‘plezant’) hoor, je ‘Faits Divers’!