Apulië, de “hak” van Italië, is een deel van de oude wereld dat ik niet goed ken. Ik ben er twee keer met de trein doorheen gekomen en een keer met de fiets, en dat is alles. Mijn gebrek aan kennis vreet een beetje, want in allerlei musea heb de wonderlijkste Apulische vazen gezien, zoals de krater (mengvat) hierboven, in het Museum für Kunst und Gewerbe in Hamburg. Zoals wel meer vazen uit Apulië, oogt ’ie wat rommelig.
De Kopenhagen-schilder, zoals kunsthistorici de rond 335 v.Chr. actieve kunstenaar noemen, heeft een aantal motieven los bij elkaar geplaatst. De oren zijn gevuld met twee portretten. Op de nek en hals staan diverse horizontale banden, vervolgens is er een los hoofd in een veld vol vegetatie. Na een band over de buik is er dan een afbeelding van een tempeltje, waarin een naakte krijger is te zien. Aan weerszijden van het tempeltjes staan wat vrouwenfiguren met voorwerpen in de hand, en tot slot is er een effen zwarte voet. Afgezien van de verticale symmetrieas zit er weinig systeem in. Zoals ik al zei: het oogt al met al nogal rommelig.
Al deze elementen zijn vrij standaard in de laat-klassieke Griekse vaasschilderkunst en het losse hoofd op de hals is vrij standaard voor Apulië. Hier ziet u een even oude volutenkrater – want zo heten deze vazen – uit het Rijksmuseum van Oudheden, met precies dezelfde elementen. Vergelijking leert dat de originaliteit zich beperkt tot de scène in het tempeltje: in Leiden een naakte atleet, in Hamburg een naakte krijger.
Die is afgebeeld met zijn borstpantser op schoot en twee speren over de schouder. Een schild en een helm hangen aan een zolderbalk, de scheenbeschermers staan tegen de zuilen van het tempeltje. Al die wapens zijn lichtbruin gekleurd, want ze waren van brons. ’s Mans huidskleur, lichter dan die van de tweemaal twee vrouwen naast het tempeltje, bewijst dat de krijger is overleden.
Dat blijkt misschien ook wel uit zijn blik. Wellicht zie ik er te veel in – het is maar een klein plaatje – maar hij lijkt te staren zonder iets te zien. En misschien kunnen we zijn dood ook wel afleiden uit het feit dat hij zijn mantel van zijn schouders heeft laten glijden.
Mooi? Mwoa. Interessant? Ja, dat wel. Ik moet toch eens naar Apulië om meer te weten te komen over dat gebied.
[Dit was het 504e voorwerp in mijn reeks museumstukken.]
Zelfde tijdvak
De Zevende Brief is echt van Plato (maar niet helemaal) (1)september 8, 2025
Kleding op z’n Gallischaugustus 26, 2022
Aristoteles (7): Materie en geestoktober 13, 2022
De vaas die je beschrijft is net zo ‘barok’ als Puglia zelf. Landschappelijk minder interessant dan -bijvoorbeeld- Toscane, de Marche of Umbrië is Puglia vooral een land van barokke steden, zoals Lecce. Ik heb er nog nooit een archeologisch museum bezocht, maar vermoed dat er zeer veel onverwachte en fraaie zaken te vinden zijn. En wat ik heel bijzonder vind: in Puglia wordt hier en daar nog ‘Griko’ gesproken: geschreven in het Latijnse schrift verraste een landelijk gelegen hotel me ooit met de zin: “kalòs ìrtate” – hartelijk welkom op zijn Grieks.
Mei/juni en september/oktober lijken me de meest geschikte maanden voor een bezoek aan de hak van de laars. En neem dan vooral ook Castel del Monte mee: het volmaakt achtkantige kasteel van Frederik II bij Andria. Je ziet het van alle kanten al op 30 kilometer afstand….
Een prachtige volutenkrater van de ‘groep van kopenhagen 4223’ schilder:
Volutenkrater (A: Naiskos-Szene | B: Grabstele?) | MK&G
https://share.google/MpbhrdSsAawBKhvMv
Links een jongeman en rechts een vrouw, zoals op de in de blog genoemde
Leidse volutenkrater.
Wat het vrouwenhoofd op de hals verbeeldt, blijft onduidelijk. Ook het pocketboek van A.D. Trendall ‘Red figure vases of South Italy and Sicily’ 1989, geeft geen opheldering. Er worden vele vrouwenhoofden in deze pocket uitgebeeld en niet één is dezelfde. Het op de omslag van Trendall’s boek weergegeven vrouwenhoofd van een volutenkrater van de Ganymedes painter in het Antikenmuseum te Basel is niet in het boek, noch op internet te vinden. Maar misschien zie ik iets over het hoofd.
Als je apulische kraters en andere vazen in Puglia wilt bekijken, ga dan naar Ruvo di Puglia, waar Museo Jatta een kleine, maar fijne collectie heeft
Ik kan me vergissen, maar in de oudheid was Apulië de teen van Italië en Calabrië de hak. De naam Apulië is op de een of andere manier en op een mij onbekend tijdstip gaan wandelen.
De hoogleraar Nieuw Grieks aan de UvA in de jaren 60 , Blanken, was niet de enige die probeerde uit te vinden of het Grieks in Zuid-Italië een restant was van de Griekse kolonisatie of van immigratie uit de Byzantijnse periode.
Pingback: Websites via Bluesky 2025-08-14 – Ingram Braun