Lectuur kan een extra dimensie krijgen door of geven aan de omgeving. Zicht op zee is de ideale omgeving voor maritieme geschiedenis, dus was het deze vakantie uitkijken naar The Pirate King. The Strange Adventures of Henry Avery and the Birth of the Golden Age of Piracy. Helaas leverde het boek vooral frustratie op en ook de soundtrack van meeuw en branding kon het niet redden. De gemeentelijke bibliotheek van Koksijde bracht soelaas met een uitverkoop van afgevoerde werken. Daar kon ik voor twee euro buitenwandelen met een vertaling van Cassius Dio en de biografie Livia Augusta van Matthew Dennison. Weinig nautisch, maar een aangename verrassing.
Het zal iedereen vergeven worden met enig wantrouwen aan dit boek te beginnen. Dennison heeft, voor zover ik kan nagaan, geen specifieke opleiding of expertise in de Oudheid. Bovendien is het een gevaarlijk en moeilijk onderwerp: vrouwengeschiedenis, en de bronnen over machtige vrouwen zijn schaars, beperkt of vijandig. Speculatie en erotische sensatie vullen dan de leemtes op en kleuren de interpretatie. Zo werd de Romeinse keizerin Livia dankzij Suetonius en Tacitus, via Robert Graves, een manipulatieve gifmengster met de kille ambitie om haar onpopulaire zoon Tiberius op de troon te krijgen. Een herinterpretatie in onze tijd loopt dan weer het risico van Livia een heldin te maken, een sterke vrouw tussen toxische mannen.
Dennison vermijdt deze klippen. Hij wijst regelmatig op de vijandigheid van de bronnen en verklaart die door de latere ervaringen met Agrippina en Nero, waar de antieke auteurs een vroegere parallel voor (uit)vonden. Dennison probeert een gelaagd beeld te schetsen, waar ruimte is voor evolutie, onzekerheid, toeval. Iets te vaak verwijst hij naar haar Claudische afkomst en hun spreekwoordelijke trots en arrogantie: dat is storend determinisme.
Het boek werkt met een chronologische opbouw als basis voor een beschrijving van aspecten uit het leven van Livia. Omdat er zo weinig details over haar leven bekend zijn, grijpt Dennison terug naar andere teksten en extrapoleert zo hoe het er bij Livia aan toe kon zijn gegaan. Hij is voorzichtig en geeft verschillende interpretaties. Soms is dat net gestoeld op het stilzwijgen van bronnen. Meestal concludeert hij dat er geen eensluidend antwoord mogelijk is.
Precies die aanpak werkt sommige lezers op de zenuwen (bron: goodreads). Ze missen in dit “saaie werk” details en vaart. Ze ergeren zich aan de onzekerheid. Mij heeft Dennison net gecharmeerd omdat hij de problemen van bronnenschaarste en -betrouwbaarheid benoemt en ze niet wegmoffelt in een aangrijpend verhaal. Leg dit boek naast dat over Henry Avery en het wordt meteen duidelijk waarom The Pirate King faalt: chronologische chaos en verregaande speculatie in een boek dat niet weet of het een geschiedwerk of een avonturenroman wil zijn.
Beide auteurs worstelen met een gebrek aan concrete gegevens. De piraat Avery koos zelf bewust voor de schaduwen, keizerin Livia stond slechts in het licht dat op de mannen rond haar weerkaatste. Dennison erkent dat en slaagt erin de ruimte waarin ze zich bewoog meer te verlichten, waardoor we op zijn minst een idee krijgen van wie Livia geweest zou kunnen zijn.
- Matthew Dennison, Empress of Rome. The Life of Livia (2011; €19,99)
- Matthew Dennison, Livia Augusta. De machtigste vrouw van Rome (2015)
[Een gastbijdrage van Dirk Zwysen. Dank je wel Dirk!]
Pamfylië
Dode-Zee-rollen in Assen
Aelius Gallus in Jemen
Wat mankeerde er aan het boek over Henry Avery?
Avery verdwijnt op een bepaald moment volledig van de radar. Heeft hij zijn fortuin rustig opgeleefd? Kwam hij snel aan lager wal? Vond hij zijn einde anoniem in een wetteloos piratenhol? Geen idee. De auteurs van het boek produceren een gecodeerde brief van “Avery the pirate” die als flinterdun bewijs moet dienen voor een verhaal waarin Avery, geronseld door Defoe, een tweede carrière als Brits spion doormaakt. Wat ontbreekt aan concreet bewijs vullen ze aan met veronderstellingen, gepresenteerd in een narratieve stijl die aanleunt bij de roman, bijvoorbeeld over wat er in het hoofd van Defoe omgaat. De opbouw is zo verward dat je niet eens een degelijk overzicht krijgt van de nochtans korte loopbaan van de piraat Avery en de chronologie gekke sprongen maakt.
Avery is in werkelijkheid ook van het toneel verdwenen, dus je kunt zeggen dat hij de perfecte misdaad heeft gepleegd. Zo te zien hadden ze er inderdaad beter een historische roman van kunnen maken.