De in de oudejaarsnacht afgebrande Vondelkerk staat niet ver van mijn huis. Vroeger, vóór er naast mijn huis een modern nieuw gebouw verrees, kon ik het kerkgebouw zien vanuit mijn raam. Tegenwoordig fiets ik er vrijwel elke dag wel twee keer langs. De plek ligt me na aan het hart ligt en zou nota bene een rol zou spelen in een blogje dat was gepland voor de niet al te verre toekomst.
Maar nu is die kerk dus afgebrand. Ik begrijp van iemand die er nog dichter bij woont, dat het kwam door het vuurwerk en ik heb geen reden daaraan te twijfelen. Het is ook niet de eerste kerk die hier in de stad door vuur wordt verwoest: menigeen heeft de Muiderkerk zien branden. Voor niet-Amsterdammers: de gemeente gaf daarna een sloop- en bouwvergunning af, waarna er een lelijk nieuw gebouw kwam. Later erkende de rechter wat iedereen al wist: dat de vergunningen juridisch niet in de haak waren. Wat ik maar wil zeggen: de huidige brand haalt hier in Amsterdam oude wonden open en ik sluit niet uit dat ook dit keer de monumentenstatus minder belangrijk wordt gevonden dan de zoveelste onaantrekkelijke nieuwbouw.
Maar voor sommige Amsterdammers is de brand van de Vondelkerk nu al een persoonlijke ramp. Je zult er maar naast wonen: een rustige straat die de komende tijd ruimte biedt aan lawaaierige bouwwerkzaamheden. En geloof me, geluidsoverlast is het meest onderschatte van alle milieuproblemen.
En je zult maar lid zijn van de Vereniging van Vrienden van de Amsterdamse Gevelstenen – een van de sympathiekste clubs die we hier hebben. Zoals u misschien weet hadden huizen vroeger namen, en waren die terug te vinden in kleine stenen beeldhouwwerkjes – werkelijk leuke kunst. Toen de steden eenmaal straatnamen en nummers kregen, verdwenen de gevelstenen uit de meeste steden, maar in Amsterdam zijn er nog honderden en worden nog elk jaar nieuwe vervaardigd.
De VVGA helpt om de oude gevelstenen op te knappen en doet ook onderzoek. Het gevelsteentje hierboven, dat u kunt bewonderen op de Dam, is bijvoorbeeld gebaseerd op een geïdentificeerde gravure. Gevelstenen bieden zo informatie over de religie van weleer, over politieke voorkeur, over economische activiteiten – kortom, over de hele Amsterdamse cultuur vanaf de zestiende eeuw tot de huidige dag.
Voor het onderzoek heeft de VVGA een archief tjokvol documentatie. En dat archief ligt of lag in de Vondelkerk. Daarbij horen oude foto’s en de herkomstgegevens van gevelstenen die niet meer in situ zijn. De VVGA was begonnen met de digitalisering, maar dat is nu onmogelijk. Als het archief niet door vlammen is verteerd, is het beschadigd door het bluswater. In dat geval is er nog enige redding mogelijk, namelijk door vriesdrogen. Zo is ook de schade aan de archiefstukken van Keulen (en die van de Vlaamse Hanze, die lagen in hetzelfde ingestorte gebouw) enigszins te niet gedaan.
Voorlopig weten we dat allemaal niet. Maar de schade van de brand in de Vondelkerk is groter dan die aan het gebouw.
Mijn afkeer van vuurwerk is er niet kleiner op geworden.
Dank je wel, dat dat archief daar ligt/lag had ik nog nergens gelezen. Op zoek naar welke Cuypers: de vader of de zoon? (De vader) zag ik dat de brand op Wikipedia al is bijgewerkt – in tegenstelling tot die in de Muiderkerk. Het zal nog spannend worden, want nieuwbouw op zo’n plek is voor een gemeente heel aantrekkelijk en de vastgoedlobby staat al likkebaardend in de startblokken.
Het archief is gedeeld met Stadsherstel, dus het is mogelijk nog veel en veel erger.
Niet iedereen is een fan van Pierre Kuypers architectuur. Kuipers was naast architect echter ook projectontwikkelaar en je kunt de Vondelkerk niet los zien van de woo huizen in Vondelbuurt die gelijktijdig door Kuypers werd ontworpen en waarvan het plein met de kruiskerk het hart vormt.
Ik heb begrepen dat Stadsherstel de Vondelkerk wil herbouwen. Het gebouw is verzekerd, maar terugbouw zal wel een paar miljoen kosten. Niettemin denkt men herbouw binnen een jaar uit te kunnen voeren. Er zal wel een crowfundingsactie voor worden opgestart., denk ik.
Dan hebben we het echter alleen over het gebouw. Ik hoop maar dat de schade aan de inventaris inclusief de archiefstukken van de clubs die hier hun onderdak vonden, beperkt blijkt.
Hoop het roemruchte interview met Gerard Reve in de Vondelkerk op internet te kunnen vinden; de link die ik vond, werkt niet meer (tips? Graag!). Zal dit keer het interieur nauwgezet bestuderen. Ondertussen schiet er allerhande beuzelpraat door het hoofd waarin het ‘vernieuwbouwen’ van de kerk à la Muiderkerk aan de man gebracht gaat worden (“… symbiose heden en verleden…” / “….culturele meerwaarde…” / “… dynamisch paradigma…”). Ben somber wat dat aan gaat.
Iets heel anders: lang geleden liep ik eens de meestal afgesloten Oude Braak in, dat steegje tussen Nieuwezijds en Nieuwendijk. Ben redelijk dol op gevelstenen en bekeek er enkele, waaronder één met een elektrieke drilboor, met snoer en al. Qua stijl een authentiek 17e-eeuwse steen. Haalde de schouders op en liep weer weg. Pas geruime tijd later drong de grap tot me door – in de 17e eeuw waren elektrieke drilboren immers uiterst zeldzaam – en schoot spontaan in de lach in een volle tram, dit tot verbazing van mijn medepassagiers die direct vergeefs in hun binnenzak naar hun mobieltje tastten om de GGZ-crisisdienst te alarmeren, want ook die – het mobieltje, niet de crisisdienst – moest nog worden uitgevonden.
Hier kun je alvast aangegeven dat je vind dat de Vondelkerk in oude stijl moet worden herbouwd.
https://petities.nl/petitions/herbouw-de-19e-eeuwse-vondelkerk?locale=nl
Crowdfundingsactie voor de Vondelkerk.
https://stadsherstel.nl/