Het bovenstaande apparaat is een reconstructie van een antieke polybolos, wat Grieks is voor “veelwerper”. Het is een soort repeteergeweer, alleen lost het geen kogels maar pijlen. Het apparaat zou zijn ontworpen door een verder niet goed bekende, aan het begin van de derde eeuw v.Chr. op het eiland Rhodos werkzame ingenieur Dionysios van Alexandrië. We kennen zijn uitvinding alleen indirect, uit een beschrijving door Filon van Byzantion, die later leefde in dezelfde eeuw en ook de oudst bekende beschrijving van een watermolen heeft gegeven. Diens beschrijving van de polybolos was voorzien van illustraties, wat een reconstructie mogelijk maakt.
Nu stuiten de experimenteel archeologen bij vrijwel elke reconstructie op het probleem dat de informatie nooit helemaal duidelijk is. Het is niet anders dan de bouwtekening van een IKEA-kast: je staat weleens te kijken wat de tekenaar, ook al deed ’ie het nog zo goed, eigenlijk kan hebben bedoeld. Dan kun je twee dingen doen: antieke informatie zoeken bij antieke ingenieurs die verwante zaken beschreven, of kijken wat praktisch is. Een Brits team, werkzaam voor het TV-programma MythBusters, koos voor het laatste; het team van het Museum für antieke Schifffahrt in Mainz ging te rade bij de Romeinse ingenieur Vitruvius, die in de eerste eeuw v.Chr. conventionele pijlenschieters beschreef. De beide reconstructies ontlopen elkaar niet veel.
Bovenaan ziet u een langwerpige kast: dat is het magazijn, waarin tientallen pijlen lagen, die door een gleuf in de loop kunnen vallen. Het mechanisme zorgt ervoor dat die gleuf zich sluit zo snel er een pijl in de loop ligt. Door aan de windas te draaien, gaat de ketting draaien, en zo worden de veren aan weerszijden van de loop gespannen. Als ze de pijl hebben gelost, opent de gleuf zich opnieuw voor de volgende pijl. (Dit is overigens de oudst-bekende toepassing van een ketting.)
Uiteraard hebben de experimenteel archeologen tests gedaan met dit antieke wapen. Het bleek niet heel anders dan een pijl en boog: het had een bereik van enkele honderden meters maar doordat de wind vat kreeg op de pijl, was een schot alleen op heel korte afstand nauwkeurig, terwijl de luchtweerstand de pijl remde, zodat met de afstand ook het momentum afnam. Dit zou te ondervangen zijn door een groter kaliber en een zwaardere pijl. Het gereconstrueerde apparaat kon elke vijf seconden een pijl lossen, dus zo’n twaalf per minuut.
De hamvraag is natuurlijk: wat heb je eraan? Welk voordeel is er ten opzichte van gewone boogschutters, die nauwelijks minder snel schieten en een stuk goedkoper en mobieler zijn? Bovendien: gewone boogschutters kunnen brandpijlen lossen. De vraag is daarom of de polybolos ooit werkelijk is ingezet of dat het wapen nooit verder is gekomen dan het experimentele stadium.
In elk geval is dit artikel over de polybolos met afstand het allerdomste dat vorig jaar is gepubliceerd, en dat wil, in het veld der archeoblabla, wel wat zeggen.
Hannibal in de Alpen
Waarom klassieken? (4)
Menandros
Zelfs in het domste stukje kan wel eens iets nuttigs staan.
“an episode of the popular show MythBusters”
“Welk voordeel is er ten opzichte van gewone boogschutters, die nauwelijks minder snel schieten en een stuk goedkoper en mobieler zijn? ”
Wel, om te beginnen moeten we dit niet vergelijken met een boogschutter. Die schieten soms sneller, meestal veel verder en zijn mobieler, maar ze schieten met pijlen op heel andere doelen.
Waarom? Wel, dit is artillerie, en de ‘pijlen’ (ik noem het liever projectielen) van torsiegeschut zijn veel zwaarder en op andere doelen gericht. We moeten dit direct vergelijken met een ballista, die meestal op versterkingen schoot, of soms op het slagveld op gesloten eenheden. De massa van de pijlen is daarom interessanter voor dit wapen dan afstand of mobiliteit.
Dat het wapen niet is doorgebroken op de slagvelden zou een aanwijzing kunnen zijn dat het destijds niet genoeg impact had.
Er zijn wel enkele voordelen te bedenken. De primitieve vuurwapens kenden dezelfde problemen, en toch werden die in de loop der tijd steeds vaker gebruikt dan de boog. Hetzelfde geldt voor de eerste machinegeweren zoals de mitrailleuse. In de eerste plaats is het maar de vraag of boogschutters goedkoper waren. Accuraat schieten met een boog vergt lange training, en een getrainde boogschutter was dus waardevol. Het bedienen van een polybolos kon daarentegen snel worden aangeleerd, en dus konden dergelijke wapens snel en effectief worden ingezet. Daarnaast was het ongetwijfeld eenvoudiger te richten en zal de hogere “mondingssnelheid” toch, zeker op kortere afstanden, tot een hogere penetratiegraad hebben geleid en dus effectiever zijn geweest dan in handboog. De veronderstelling dat het wapen niet voorbij het experimentele stadium is gekomen lijkt me dan ook gewaagd.
Ik heb – misschien verkeerdelijk – uit mythbusting youtube video’s van docenten in de oorlogvoering, onthouden dat brandende pijlen een Hollywood-uitvinding zijn. Dient die debunking gedebunkt?
https://youtu.be/zTd_0FRAwOQ?si=UYjt5BLg_qDG0lZE
Waarom je niks hebt aan brandende pijlen.
Je kan natuurlijk wel brandende pijlen gebruiken om stro of hout in brand te schieten bij belegering.en.