
In de oude wereld was crematie de ideale manier om iemand een nette uitvaart te geven. Nadat de vlammen het vlees hadden verbrand, werden de geblakerde botten met geurstoffen behandeld, in een mooi stuk textiel gewikkeld en bijgezet in een urn. Er waren ook andere vormen van crematie, maar elke methode veronderstelde altijd dat er een aanzienlijke hoeveelheid hout werd verbrand. Vanaf de derde eeuw na Chr. begon dat een probleem te worden en lezen we over houtschaarste. (Ook de badhuizen hadden er toen van te lijden dat het heetwaterbad niet voldoende kon worden gestookt.) Ik heb nooit ergens gelezen dat houtschaarste een van de aanleidingen was tot de laatantieke overgang van crematie naar begraving, maar zou er niet van opkijken als het zo was.
Maar goed: een crematie was dus kostbaar. De armsten belandden in massagraven of waren een prooi voor de vogels en honden. Voor anderen was er een uitvaart in een kruik, zoals hierboven. Deze amfora – de kenner ziet een “Keay 56” – is ergens tussen 450 en 525 na Chr. vervaardigd in Nabeul in Tunesië, dat ook tegenwoordig aardewerk produceert. Voordat de kruik veranderde in een graf, bevatte ze garum ofwel vissaus. Dat moet zijn vervoerd naar Karthago en daar zijn overgeslagen in handzamere verpakkingen. Vervolgens was de kruik dus beschikbaar voor andere doeleinden.
Het werd de laatste rustplaats van een dame uit Karthago, dat in deze jaren werd geregeerd door de Vandalen. Oud is ze niet geworden: een analyse van het botmateriaal leerde dat ze tussen de vijfentwintig en vijfendertig jaar was toen ze overleed. In een wereld waarin baby’s bij hun geboorte een gemiddelde levensduurverwachting hadden van twintig jaar, behoorde ze dus bij de winnaars, al kun je ook zeggen dat ze als lid van het cohort dat de zuigelingen- en kindersterfte had overleefd, weer vrij jong is overleden.
De laatste jaren van haar leven moet ze veel pijn aan haar heup en rug hebben gehad, want ze leed aan artritis. Haar gebit was compleet versleten. Kortom: een gewoon graf van een gewone mevrouw uit de Late Oudheid. Niet superrijk, niet straatarm, niet heel jong overleden, niet heel oud, en met de in voorindustriële tijden gebruikelijke slijtage en pijn.
[Dit was het 557e voorwerp in mijn reeks museumstukken.]
Zelfde tijdvak
Het Rijk van Toledo (3)juli 23, 2025
Het Algerijnse Xanten: Timgaddecember 10, 2019
Romeins Tunesië en Algerijemaart 20, 2020

Log in met je uitgenodigde account of vraag lidmaatschap aan bij de redactie.