In oktober 1931 deden de Duitse kranten uitgebreid verslag van een bezoek dat de Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken Dino Grandi had gebracht aan Berlijn. Grandi had met rijkskanselier Heinrich Brüning verschillende kwesties besproken, zoals ontwapening, schulden en herstelbetalingen. Terug in Rome overhandigde Grandi, zo schreven de kranten, namens de Duitse regering een opmerkelijk geschenk aan de Duce: viernoot In werkelijkheid waren het er vijf, zie hieronder. delen van de Thesaurus linguae Latinae.

Mussolini uitte onmiddellijk zijn dankbaarheid voor het geschenk en prees vooral het uiterlijk van de boeken:

Dit belangrijke werk vormt niet alleen een schitterend voorbeeld van de hoogstaande Duitse boekkunst, maar vormt ook een eerbiedwaardig voorbeeld van de grote culturele tradities van uw nobele volk en uw liefde voor de onsterfelijke bronnen van de latiniteit, die u voortdurend cultiveert.noot Brief van Mussolini aan Brüning, 30 oktober 1931, Bondsarchief.

Reactie van redacteur-generaal TLL

In de archieven van de Thesaurus linguae Latinae zijn verschillende documenten over dit geschenk, al dateren ze van na de gebeurtenis. Algemeen redacteur Georg Dittmann zag een gelegenheid om in de media in enig detail uit te leggen wat de Thesaurus eigenlijk was. Daarom publiceerde hij begin januari 1932 een artikel in Forschungen und Fortschritte, een tijdschrift over de Duitse wetenschap en technologie. Verschillende dagbladen publiceerden samenvattingen, zoals de Süddeutsche Zeitung:

De medewerkers van de Thesaurus vergaten het geschenk, dat de band tot uitdrukking bracht tussen Duitsland en het thuisland van het Latijn, niet. Een paar jaar later, in november 1934, schreef Dittmann een brief aan de president van de Notgemeinschaft der Deutschen Wissenschaft, waarin hij hem verzocht ook recentere delen van de Thesaurus naar Italië te sturen. Uit deze brief blijkt dat er in 1931 niet vier, maar vijf delen waren weggegeven: I – IV (letters A tot C) en VI 1 (letter F). Het idee voor het diplomatieke geschenk was toen blijkbaar door de Notgemeinschaft bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken geopperd, en de uitgever had toegezien op een bijzondere uitvoering. Dittmann wilde nu dat de inmiddels voltooide delen V.1 (letter D) en VI.2 (letter G) in dezelfde prachtige uitvoering zouden worden gepresenteerd. Nog dezelfde maand, november 1934, bevestigde het Ministerie van Buitenlandse Zaken dat het ermee akkoord was. Ergens in een Italiaanse bibliotheek moeten dus nog zeven prachtige banden staan van de Thesaurus linguae Latinae.

Een geschenk van Mussolini

Hoe kwam de Notgemeinschaft op het idee om delen van de Thesaurus weg te geven? Blijkbaar was Grandi’s bezoek een tegenbezoek: in augustus hadden Brüning en de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Julius Curtius in Rome een bezoek gebracht aan Mussolini. Van dit bezoek zijn gedetailleerde verslagen in de Duitse Federale Archieven. Hierin wordt beschreven hoe de Duitsers op de terugreis geschenken kregen in de trein:

Aan de rijkskanselier: een fototypische uitgave van de Codex Mediceus (een Vergilius-manuscript uit de veertiende eeuw), geproduceerd door de Libreria della Stato, kostbaar gebonden.

Aan de rijksminister: een prachtig, in perkament gebonden boek over de Villa dei Misteri in Pompeii, met in het tweede deel talrijke kleurenreproducties.

Helaas lijken de Duitsers het geschenk niet helemaal op waarde te hebben geschat: het handschrift dat bekendstaat als Vergilius Mediceus, dateert niet uit de veertiende maar uit de vijfde eeuw. De reproductie dateert uit 1931noot Enrico Rostagno, Vergilius mediceus. Exemplar Medicei simillimum publice phototyp. impressum (1931). en kwam dus vers van de pers. Gelukkig vermeldt Brüning de ouderdom van het manuscript niet in zijn bedankbrief aan Mussolini:

Uwe Excellentie was zo vriendelijk om mij bij mijn vertrek uit Rome te verblijden met een kostbaar bibliofiel geschenk, waarvan de vervaardiging niet alleen de Libreria dello Stato eer aandoet, maar ook getuigt van de gelukkige inspiratie van degenen die een bijzonder monument wilden oprichten voor de grootste Latijnse dichter, ter gelegenheid van zijn tweeduizendste geboortedag.noot Brief van Brüning aan Mussolini, 13 augustus 1931, Bondsarchief.

Het Börsenblatt für den Deutschen Buchhandlung berichtte op 18 augustus 1931 over deze boekschenkingen en omdat de redacteur wist dat in het Italiaans de eeuwen anders worden genummerd dan in het Duits, corrigeerden ze de leeftijd van het manuscript:

Het geschenk aan de kanselier is een fototype van een vijftiende-eeuws manuscript van Vergilius dat wordt bewaard in de Bibliotheca Medicea Laurenziana in Florence.

De bewaarplaats is correct, maar helaas schatte ook het Börsenblatt de ouderdom van het Vergiliusmanuscript verkeerd in. We weten niet of de Notgemeinschaft de ouderdom van het manuscript nog heeft begrepen, maar weten dus wel dat men zeven delen van de Thesaurus linguae Latinae beschouwde als een geschikte tegengift voor een facsimile van een manuscript van Vergilius.

Literatuur

• Federaal archiefdossier R 43-I/80 en R 43-I/82 vol. 5
• Archief Thesaurus linguae Latinae.

[Een gastbijdrage van Josine Schrickx, die in München werkt bij de Thesaurus linguae Latinae. Ze publiceerde dit stuk eerder op haar Duitse blog. Dank je wel Josine!]

In april 2027 organiseer ik een mooie reis naar Spanje. Heeft u belangstelling? Kijk eens hier. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

Geliefd boek: Ontsporing van geweld
juli 11, 2022

Donderdag 20 juli 1944, 17:15 (Berlijn)
juli 20, 2019

Het Ardennenoffensief (5)
december 25, 2014