In 1870 maakte de Amerikaanse zakenman George Francis Train een wereldreis: van New York met de in 1869 voltooide transcontinentale spoorlijn naar Californië, over de Stille Zuidzee naar Japan, en vervolgens via Singapore naar de Indische Oceaan. Door het in 1869 geopende Suezkanaal bereikte hij de Mediterrane wateren, waarna hij in Parijs verstrikt raakte in het politieke geweld na de Frans-Duitse Oorlog, gevangen werd gezet en na bemiddeling door Alexandre Dumas (père) weer op vrije voeten kwam. Uiteindelijk kon hij via Londen terugreizen naar Amerika. Afgezien van de dagen in de gevangenis legde hij zijn reis om de wereld af in precies tachtig dagen.
Hij was niet de enige wereldreiziger. Heinrich Schliemann, die later beroemd zou worden als archeoloog, had in 1864 al eens zo’n reis gemaakt. Reisbureau Cook bood vanaf 1872 reizen rond de wereld aan. Maar er waren in die jaren natuurlijk slechts twee echte wereldreizigers: Phileas Fogg en Passepartout reisden van 2 oktober en 21 december 1872, zoals iedereen weet, in tachtig dagen om de wereld, plus één dag in de gevangenis. En Jules Verne heeft van hun denkbeeldige avonturen een geweldige roman gemaakt, die ik onlangs heb herlezen. Verne is de ideale auteur om je Frans op peil te houden.
Er is veel te prijzen aan Le tour du monde en 80 jours, of, zoals we in onze taal gewoonlijk zeggen, De reis om de wereld in tachtig dagen. Om te beginnen natuurlijk de geweldige plot, met een achtervolgende agent en de briljante ontknoping. Verne heeft ook twee verrukkelijke hoofdpersonages geschapen: de exuberante Passepartout, die een open boek is, en de flegmatieke en mysterieuze Fogg, wiens naam een woordspeling is op het Engelse woord voor mist. Hij combineert het ridderlijke traditionalisme van de gentleman met het toekomstgerichte optimisme van de wetenschap – als zo iemand niet inspirerend is, weet ik het ook niet meer. (De manier waarop David Niven het personage in de met Oscars overladen verfilming neerzet, als een autist, mist mijns inziens de essentie.)
En Jules Verne heeft een kwaliteit die in elk geval mij steeds aanspreekt: als alwetende verteller geeft hij voortdurend aanvullende informatie, zodat je als lezer weet dat je in goede handen bent. (Om deze reden lees ik ook graag Homeros of Dante. Ze weten gewoon alles.) En Verne neemt je serieus. Hij spreekt je aan alsof je dingen weet, zelfs als dat redelijkerwijs niet waar is. Educatie is immers mensen nét boven hun niveau aanspreken.
En natuurlijk: ja, dit is een boek uit 1872. Het vrouwelijke personage, Aouda, komt niet echt uit de verf. Ze dient vooral om de ridderlijkheid van de twee helden te laten uitkomen en om te zorgen voor een gelukkig einde. Zijzelf brengt de plot niet verder. Voordat het op zijn laatste benen lopende genre “bekend verhaal vanuit vrouwelijk perspectief opnieuw verteld” een cliché is, moet snel eens iemand De reis om de wereld in tachtig dagen eens vertellen vanuit het perspectief van Aouda. Vernes stof is spectaculair genoeg om opnieuw over te lezen en een Indiase Parsi ontbreekt nog in de Nederlandse letteren.
En ja, in dit boek uit 1872 dienen de exotische decors om het vernuft van enkele witte heren te laten uitkomen. Soms moet ik constateren dat Jules Verne weinig respect had voor niet-Europese volken, zoals wanneer we wel de naam vernemen van een olifant maar niet die van de mahout. Tegelijk is het vernuft van de Europese gentleman en diens valet universeel. Verne beweert nergens dat uitsluitend westerlingen zo goed in staat zijn zo veel moeilijkheden te overwinnen.
Kortom, een tof boek. Gewoon te lezen op Gallica. Aanrader. Wie dit niet leest is gek. En ook al is David Niven de verkeerde acteur, die speelfilm is eigenlijk ook best te pruimen.
Zelfde tijdvak
Hermes in Amsterdamseptember 21, 2016
Theodor Mommsenmaart 1, 2020
Misverstand: Ambiorix in Tongeren (2)april 1, 2020
“Bekend verhaal opnieuw verteld vanuit een vrouwelijk nevenpersonage” is nog lang geen cliché als “bekend verhaal verteld vanuit mannelijk hoofdpersonage”, denk ik.
leuke voorzet!
Net als met Alexander Dumas en Agathie Christie vind ik het altijd nogal dwaas om Verne te bekritiseren om zijn karakters. Het was nooit zijn bedoeling daar een studie van te maken.
Het boek eindigt met een huwelijk tussen een blanke man en een Indiase vrouw, dus dat is dan weer heel modern.
En het nadeel van het verhaal uit Aouda’s perspectief vertellen, is dat je dan de eerste helft moet weglaten.
Maar er komt een geweldige helft bij over een Indiase Parsi met die door haar ouders een Engelse opvoeding is gegeven, die wordt uitgehuwelijkt aan een voorname Indiër, en dan van de vuurdood wordt gered, ontdekt dat haar familie in het Verre Oosten er niet meer is en (uit liefde? omdat er geen andere optie is?) trouwt met haar redder. Dat is zonder meer een interessant personage.
Dat is flauwekul – voor die eerste helft hebben we het origineel. Gewoon herlezen. En wat JonaL schrijft: Aouda kan een geweldige achtergrond krijgen.
Zoiets is in feite al eerder gedaan. Een Engelse jongen in India geboren, tienerjaren op een kostschool in Engeland, terug naar India, een Indiase schoonheid genaamd Anjuli, een heleboel avonturen en ze rijden samen de zonsondergang tegemoet. Auteur: MM Kaye, boek: Het Verre Paradijs. Leest als een trein. Hier is Anjuli wél een volwaardig karakter, zij het qua rol (niet qua karakter) ondergeschikt aan haar Engelsman.
Het omgekeerde perspectief – een niet-westers vrouwelijk hoofdpersoon in een avonturenroman die in Europa terechtkomt biedt ongekende mogelijkheden.
Nee nee. Die eerste helft zou gewoon verdwijnen en daarmee ook de hele wereldreis. En zoals je zelf schrijft hebben we dat andere verhaal al!
“En ook al is David Niven de verkeerde acteur”
Te makkelijk. Wie zegt mij dat de acteur het personage invulde (wat zelden gebeurt) in plaats van de regisseur (wat de norm is)?
Handen af van Niven.