Voor M.K.-L.
Van mijn bezoek aan het archeologisch museum van de Andalusische havenstad Málaga herinner ik me vooral dat de aan de Arabische eeuwen gewijde afdeling meer uitleg bood dan gebruikelijk. Dat is niet onlogisch, want Málaga is langer Arabisch geweest dan Spaans. Maar ook de museumafdelingen die waren gewijd aan de tijd vóór de Arabische verovering mochten er wezen, en ik pik er bovenstaande helm uit.
Het voorwerp dateert uit de zesde eeuw v.Chr. en is gevonden in een grafkamer net ten noorden van de muur van wat destijds een Fenicische stad was. Het toenmalige Málaga was een belangrijke schakel in de handel tussen enerzijds de Mediterrane regio’s en anderzijds de Tartessiërs in het achterland. Ze was ook een productiecentrum: de oude naam mlk’ betekent zoiets als “zoutstad” en verwijst naar de zoutpannen en/of de productie van de zoute vissaus garum. De graven lagen zoals altijd buiten de stad en de bouw van grafkamers was destijds niet ongebruikelijk. Ze waren gemaakt van netjes uitgehouwen stenen en hadden een houten dak. Een bovengrondse stèle gaf de plek van het graf aan.
En zo’n kamer lag tjokvol grafgiften: deze helm, wat sieraden, een ijzeren speerpunt, de handvaten van een boekrol en een scarabee met de naam van de Egyptische koning Necho I. Het hoofd rustte op een zilveren schaal. Een wierookbrander met wat kooltjes bewijst niet alleen dat men de overledene bijzette met aangename geuren, maar duidt ook op handel met het verre Jemen, ongetwijfeld via Fenicische tussenhandelaren.
De overledene was niet gecremeerd maar begraven, wat fysisch antropologisch onderzoek mogelijk maakte. De botten suggereren dat de overledene een man was die ruim veertig oud is geworden en ongeveer 1,75 meter lang was. Een koolstofdatering suggereerde dat het graf stamde uit de zesde eeuw v.Chr. Dat past bij de scarabee, die immers dateerbaar is aan de koningsnaam.
Tot zover is het eigenlijk niet zo bijzonder: een soldaat in een Fenicische kolonie, met wierook en een scarabee uit het zuidoosten van de Middellandse Zee. Het bijzondere is de helm: die is zo Grieks als een glas ouzo.
Het kan zijn dat we te maken hebben met een huurling; de Feniciërs en Karthagers namen liever professionele soldaten in dienst dan dat ze vertrouwden op dienstplichtigen. Het is natuurlijk ook mogelijk dat we van doen hebben met een van de Fenicische of Tartessische bewoners van Málaga die in de haven een Griekse helm had gekocht. Het graf illustreert in elk geval hoe de delen van de Mediterranée al verbonden waren voordat de Romeinen haar onder één gezag verenigden.
[Dit was het 527e voorwerp in mijn reeks museumstukken. Ik organiseer volgend jaar een reis naar Spanje die eindigt in Málaga.]
Zelfde tijdvak
Immigratie en assimilatieapril 2, 2014
De tafel van de zondecember 20, 2018
B5: Boeddhisme, een religie zonder godjuni 8, 2024
Ik zou durven te stellen dat het eerder een huurling was die, voordat hij in Karthaagse dienst in Spanje belandde, eerst in Egypte voor de kort regerende farao Necho I vocht.
Dit zou passen in de situatie: Egypte werd gedomineerd door de Assyriërs en ernstig bedreigd vanuit Nubië – Necho I sneuvelde in de verdediging van Memphis. Dit maakt het onwaarschijnlijk dat de farao een sterk Egyptisch leger tot zijn beschikking kon hebben, en maakte de weg vrij voor de instroom van huurlingen – geen vreemd verschijnsel in Egypte. Na de dood van de vorst zou het heel goed kunnen dat de (verslagen) huurlingen elders emplooi moesten zoeken.
De helm is uit de 6de eeuw vC en Necho I is uit de 7de eeuw vC. Hij was een vazalheerser.
Necho II 610-595 vC was een farao uit de 26ste dynastie en “vestigde opnieuw een Egyptisch imperium in de Levant. Zijn militaire successen waren sterk afhankelijk van Griekse en Carische huurlingen”, aldus Toby Wilkinson in zijn boek ‘Het Oude Egypte in woord en beeld’ uitg. Tirion 2006.
Zolang de troonnaam van de Necho op de scarabee onbekend is, neem ik aan dat het om de helm van een huurling van Necho II gaat.
Mogelijk, maar niet noodzakelijk. De koolstofdatering lijkt mij doorslaggevend.