Romeinse Moederdag

Moeder met kind (Archeologisch Museum, Zagreb)

[Vandaag is de laatste dag van de Romeinenweek. Wat dat is en waarom het leuk is, lazen de vaste lezers van deze kleine blog al eerder (hier) en zal ik niet herhalen. Liever schrijf ik deze week een reeks Romeinenstukjes voor mijn neef op Curaçao. Die heeft ooit een spreekbeurt over de Romeinen gehouden, dus hij weet al heel veel, maar ik voeg deze week wat Romeinse dingen toe.]

Omdat het niet alleen de laatste dag is van de Romeinenweek maar ook Moederdag, ligt de vraag voor de hand of de Romeinen Moederdag kenden. Het antwoord is ja: op de eerste dag van de maand maart was het feest. De dag was gewijd aan Juno, de echtgenote van de oppergod Jupiter. Deze godin, die vrouwen bijstond bij een bevalling, had verschillende cultusplaatsen in Rome, maar op 1 maart was er maar één Juno-heiligdom dat er echt toe deed: de tempel van Juno Lucina.

Het is niet precies bekend waar die heeft gestaan. Er is één inscriptie gevonden, waarin we lezen dat de buitenmuur van het omringende park is gerestaureerd, dus de tempel zelf zal er niet ver vandaan zijn geweest, maar meer weten we niet. Het moet echter een plek zijn geweest tussen de heuvels Oppius en Cispius, in het noordoosten van de oude stad.

Een parkje was alles wat restte van wat ooit een heilig bos met jujube-bomen was geweest: een lucus, zoals de Romeinen zo’n bosschage noemden. Misschien is “Lucina” daar wel van afgeleid en offerde je met Moederdag aan de Juno van het Bos. Misschien betekent “lucina” echter iets heel anders: “lichtbrengster”, omdat bij een bevalling een baby het licht ziet. Zoals zo vaak weten we het niet precies.We weten weer wel dat Romeinse moeders hier na de geboorte van een kind een munt kwamen offeren.

Op Moederdag kregen moeders kleine cadeautjes van hun echtgenoten, die ook baden voor de gezondheid van hun vrouwen. Dat wil niet zeggen dat de Romeinse moeders een vrije dag hadden, want ook de slavinnen hadden vrij en dus stond de vrouw des huizes te koken voor haar personeel. Dit gebeurde niet alleen op 1 maart, maar op elke eerste van de maand, dus in feite was het twaalf keer per jaar Moederdag, zonder dat moeder daar echt veel mee opschoot.

Toch was 1 maart een buitengewone dag. De vaders gingen namelijk kijken bij een soldatenfeest, waarbij enkele priesters met wapens in de hand door de stad dansten en een hoop lawaai maakten. Er is wel eens gezegd dat al dit kabaal diende om boze geesten te verdrijven.

Als dat laatste je doet denken aan ons Nieuwjaar, dan heb je gelijk. 1 maart was namelijk, vóór het begin van het jaar werd verplaatst naar 1 januari, de Romeinse nieuwjaarsdag. De Vestaalse Maagden (een belangrijke groep priesteressen) staken dan het heilige vuur aan, alvorens in een processie naar de tempel van Juno Lucina te gaan.

Moederdag was in feite helemaal geen Moederdag. Het was nieuw jaar en de bevolking presenteerde zich aan de goden: de mannen als dappere soldaten, die de oorlogsdans hadden uitgevoerd en klaar stonden om hun stad, vrouwen en kinderen te verdedigen; de vrouwen als gerespecteerde moeders, die niet op hun slaven neerkeken maar ze beschouwden als leden van de familie. De stad maakte een nieuwe start, beloofde zijn best te doen en hoopte dat de goden alle goeds zouden schenken aan de stad, het leger en de families.

***

Speciaal voor de Romeinenweek heeft RomeinenNU een vakantieboek gemaakt. Het staat boordevol spellen, verhalen, weetjes en doe-activiteiten over de Romeinen. Je kunt het hier downloaden. Print het uit en je kunt direct aan de slag!

Een gedrukte versie is zolang de voorraad strekt in de mei-vakantie verkrijgbaar bij de deelnemende organisaties aan de Romeinenweek.

3 gedachtes over “Romeinse Moederdag

  1. Bij andere gelegenheden heb ik de overeenkomst tussen het Perzische Nieuwjaar en het oude Nieuwjaar van 1 maart benadrukt: de lente! Als het voorjaar begint, begint eigenlijk het hele leven opnieuw. Dat is een logisch moment om het begin van het nieuwe jaar te markeren, veel meer dan een druilerige nacht tussen december en januari, waarop een gezond mens eigenlijk alleen maar verlangt naar een winterslaap, als ware hij/zij een beer of egeltje. Het oude gebruik om op 1 maart ‘een hoop kabaal’ te maken om de boze geesten weg te jagen is nieuw voor mij. Ik zie er een extra bevestiging in, dat 1 januari niet meer is dan een vergissing. (Die maand voortaan overslaan lijkt mij een goed plan)

  2. Robert Noorlander

    We laten de lente meestal beginnen op 20 of 21 maart. Maar meteorologen houden 1 maart aan als begin van de lente (en 1 sept. als begin vd herfst, enz.).

Reacties zijn gesloten.