Een doodenkele keer heb ik op deze blog de persoon van de Iraanse profeet Zarathuštra genoemd. De Grieken noemden hem Zoroastres en de Romeinen maakten daar Zoroaster van. De op zijn onderricht teruggaande religie, het zoroastrisme, noemde ik wat vaker. Misschien is het zinvol eens wat uitgebreider in te gaan op de profeet, zijn leer en de godsdienst. Over een paar dagen is het immers kerstmis en je kunt er goud, wierook & mirre onder verwedden dat er weer iemand is die de wijzen uit het oosten zal identificeren als zoroastrische sterrenwichelaars.
Om die koe even bij de hoorns te vatten: de evangelist Matteüs noemt magoi, en dat zijn inderdaad Iraanse religieuze specialisten, maar geen astrologen. Een maguš, zoals het beroep in het Iraans heet, was iemand die gebeden en hymnen kon reciteren. Iranologe Heleen Sancici-Weerdenburg definieerde magiërs als specialisten in de Iraanse mondelinge tradities. Bepaald geen sterrenwichelaar dus. De toenmalige specialisten in de sterrenkunde heetten in het Grieks chaldaioi, astrologoi of mathematikoi. Geen magoi. Als magiërs een ster hebben gevolgd om ergens in het verre westen een pasgeboren koningszoon te aanbidden, kun je daar dus geen zoroastriërs van maken, al is die uitleg al te vinden bij Marco Polo.
De Gatha’s
Ter zake nu. Of beter: zo ter zake als we kunnen zijn met een lastig thema. Alles wat ik hieronder schrijf is omstreden.
Het begint echter met een heilig boek, de Avesta. De tekst daarvan is rond 600 na Chr. vastgelegd. Net als de Bijbel is het eigenlijk een bibliotheek met heilige teksten en is ze tot stand gekomen in de loop van enkele eeuwen. De oudste kern van de Avesta bestaat uit de zogeheten Gatha’s. Deze hymnen veronderstellen de Andronovo-cultuur (of iets dat er sterk op lijkt) en zijn vermoedelijk geschreven in de veertiende of dertiende eeuw v.Chr., dus bijna twee millennia vóór de codificatie van de Avesta. Als religieuze literatuur zijn ze ruwweg even oud als de Indische Veda’s.
Ze gelden als composities van Zarathuštra. Diens leven kennen we ook uit latere (hier behandelde) legenden, wat de interpretatie van de Gatha’s heeft beïnvloed. In elk geval lijkt het erop dat Zarathuštra op zeker moment van een goede geest de opdracht kreeg om te prediken tegen de bloedige offers van die tijd en om hulp te bieden aan de armen. Geleidelijk aan begon de profeet te begrijpen dat de goede geest was gestuurd door een oppergod genaamd Ahuramazda, wat is te vertalen als de Wijze Heer.
Uit de Gatha’s leren we dat Zarathustra verkondigde dat Ahuramazda “de wereld, de mensheid en alle goede dingen” had geschapen door middel van zijn heilige geest, Spenta Mainyu. De rest van het universum werd geschapen door zes andere geesten.
Dualisme
De orde in de zevenvoudige schepping werd echter bedreigd door De Leugen. Goede geesten en kwade demonen (daeva) waren verwikkeld in een kosmische strijd en de mensheid moest de goede geesten steunen om de onvermijdelijke overwinning van Ahuramazda te bespoedigen. In dit dualistische wereldbeeld zou de gelovige de kant van Ahuramazda kunnen kiezen door leugens te vermijden, de armen te steunen, verschillende soorten offers te brengen, het vuur te vereren, enzovoort. Moderne zoroastriërs vatten het samen als “goed denken, goed spreken, goed handelen”.
Zarathuštra waarschuwde ook voor een soort Laatste Oordeel. Aan het einde der tijden zouden engelen alle mannen en vrouwen over een smalle brug leiden, de Brug van de Schifter, waar ze zouden worden beoordeeld door de heilige geest Spenta Manyu. De vrienden van De Leugen zouden terechtkomen in een helse kloof vol vuur, maar de goede mensen zouden aankomen in het Paradijs.
Hoeveel van dit alles origineel is, is onmogelijk vast te stellen. Zarathuštra lijkt echter in de Gatha’s aan te geven dat zijn eis tot sociale rechtvaardigheid vernieuwend was. Volgens de legenden raakte de profeet in conflict met vertegenwoordigers van de gevestigde cultus, zoals de priesters van de god Mithra en de godin Anahita. Volgens die legende kreeg Zarathuštra echter de steun van een koning, zodat zijn leer zich toch kon verspreiden.
Zo meteen meer.
Zelfde tijdvak
De Trojaanse Oorlog (slot)december 25, 2016
De Zeevolken: meer problemenaugustus 12, 2021
Mitannijuni 9, 2021
“De Grieken noemden hem Zoroaster.”
Nee, ‘Zoroaster’ is een verlatijnsing. De Grieken noemden hem Ζωροάστρης (Zôroástrês).
Ja, natuurlijk. Ik verbeter het.
Dan mag je mijn reactie invisibiliseren.
Dan moet je het ook in 2015 verbeteren 😉
Echt onbelangrijk, die verbastering. Misleidend zelfs, door het woorddeel aster, dat niets met ster, maar meer met ‘kameel’ van doen heeft, zie:
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Zoroaster
sub Name and etymology.