Ik heb weleens geschreven dat als iemand het woord “Sapfo” in de mond neemt, er onzin zal gaan volgen. Dat was natuurlijk een hyperbool, maar helemaal onzinnig is het niet. We kennen Sapfo’s in de Oudheid veel geprezen poëzie alleen uit een beperkt aantal zeer korte fragmenten. Over de authenticiteit is vaak discussie en toen een paar jaar geleden na een misdrijf enkele langere gedichten bekend werden, leerden we dat classici gedragscodes en strafrecht als onzin beschouwen en bij wijze van retractie ook weer onzin uitsloegen. Ik hoop nu dat dit blogje niet méér onzin bevat dan u verwacht van een blog: een uit de losse pols geschreven observatie.
Het gaat me om een van de allerberoemdste Sapfo-gedichten, fragment 168b, waarvan de authenticiteit overigens omstreden is. Hier is de vertaling van Paul Claes.
De maan is ondergegaan
met de Plejaden: midder-
nacht, de tijd verstrijkt.
Ik slaap alleen.
Ik zal de leuke vraag laten rusten of de eenzaamheid van de ik-figuur duidt op een verlangen naar iemand anders, of dat ze blij is eindelijk rust te hebben. De astronomische waarneming is namelijk eveneens leuk.
De maan draait, als je kijkt naar haar positie ten opzichte van de sterren, in iets meer dan zevenentwintig dagen om de aarde. Dat betekent dat ze elke nacht dertien graden verderop aan de hemel staat, wat weer betekent dat ze elke zevenentwintig dagen in de buurt staat van de Plejaden. De samenstand van de maan en het Zevengesternte is dus bepaald niet zeldzaam: het gebeurt ongeveer dertien keer per jaar.
De Plejaden gaan natuurlijk niet altijd onder in het uur rond middernacht; dat gebeurt maar een keer per jaar. En dat is vanavond.
Maar vóór u nu om 00:00 naar buiten rent, nog even dit. De tijdzones waarin onze planeet is verdeeld, zijn menselijke scheppingen, en er is verschil tussen de voor West-Europa gestandaardiseerde kloktijd en de astronomische tijd. Ik zal in het midden laten wat hier de “ware” tijd is, maar voor astronomische waarnemingen is het in Nederland pas middernacht rond kwart voor één. De maansikkel zakt om 00:18 onder de noordwestelijke horizon en een half uurtje later gaan ook de Plejaden daar onder.
Hopelijk vond u dit geen onzin. Al zou het natuurlijk grappig zijn als ik, na in de eerste alinea hoog van de toren geblazen te hebben, eveneens onzin uitsloeg. Morgenmiddag meer Sapfo, en dan is het zeker geen onzin.
Zelfde tijdvak
Een lamassu uit Ninevehseptember 29, 2017
Hanno de Zeevaarder (2): Handelsmissiejanuari 20, 2023
Naukratis (1)mei 27, 2015
Ik vind het fragment er erg haiku-achtig uitzien en vraag me af of het in de oorspronkelijke taal ook aan de haikuregels voldoet. 😁
In het (Aeolische dialect van het) Grieks staat het er zo:
Δέδυκε μεν ἀ σελάννα
καὶ Πληΐαδες, μέσαι δὲ
νύκτες πάρα δ᾽ ἔρχετ᾽ ὤρα,
ἔγω δὲ μόνα κατεύδω.
getranscribeerd:
Déduke men a selánna
kai Plêïades, mésai de
núktes pára d’ érkhet’ ôra,
égô de móna kateúdô.
Moest ik ook aan denken. Ik weet de regels niet uit mijn hoofd, maar volgens mij is vooral de middelste zin iets te lang voor een haiku. Dichterbij komt:
De maan is ondergegaan
Middernacht, de tijd verstrijkt
Ik slaap alleen
Het is onzinnig zo vaak als jij het woord onzin gebruikt.
Een prachtig gedicht. Zou Felix Timmermans het gekend hebben? Het is net zo kernachtig als
Door de neevlen van den avond
pint de horen van de maan.
‘k Wacht hier op de leege baan
om met U, stil in Uw schaduw
mee naar Emmaüs te gaan.
Een haiku is een 3 regelig vers van respectievelijk 5 – 7 – 5 lettergrepen, bijvoorbeeld:
‘Het is middernacht
De Maan is met Pleiade
Maar ik lig alleen’
Een jaloerse vrouw dus, deze Sappho, of gewoon klaagziek.
Katheudo kan ook betekenen: verwaarloosd terneer liggen.
Heb deze “uit de losse pols geschreven observatie” nu een keer of wat gelezen, als ware het een gedicht. Een gedicht dat aan een even geheime, maar strikte vorm-norm voldoet.
Ofwel: waar onzin al niet goed voor is!
Qua helderziendheid ben ik zwakbegaafd, maar zag ik daar nu een brede grijnslach op Jona’s tronie toen hij op knop “reactie plaatsen” klikte?
Hartelijk dank,
en een uitstapje naar de Beta-wetenschappen lijkt noodzakelijk om zeker te zijn geen onzin te schrijven.