Een vriend van me overweegt een boek te schrijven over een ongeluk in een ver land waarbij enkele mensen om het leven kwamen. Hij wil die levens, die aan het einde zo triest verknoopt raakten, volgen om zo een typering te bieden van dat land. Toen hij me over zijn plan vertelde, moest ik denken aan een vergelijkbaar boek: The Bridge of San Luis Rey van Thornton Wilder (1927). De Amerikaanse auteur bood zijn landgenoten een panorama van het leven in Peru in de achttiende eeuw.

Vervlochten levens

En het is een prachtig panorama. Vijf mensen overlijden als een oude Inka-brug langs de weg tussen Lima en Cuzco instort, en Wilder beschrijft hun levens. Een moeder die liefdevolle brieven schrijft naar een dochter in Spanje, van wie ze vervreemd is geraakt. Een weeskind dat weliswaar werkt als dienstmeisje, maar waarvan de directrice van het weeshuis hoopt dat ze haar opvolgster zal zijn. Een jongeman, uit hetzelfde weeshuis, die zijn tweelingbroer heeft verloren en net zijn levenslust heeft herwonnen. Een factotum die allerlei soorten diensten verricht voor de onderkoning. De jonge bastaardzoon van de onderkoning.

Andere terugkerende personages blijven in leven: een beroemde actrice die zoekt naar respectabiliteit, de kapitein van een zeeschip en de al genoemde directrice van het weeshuis. Hun levens kruisen en beïnvloeden elkaar. Ik ben nooit in Peru geweest en weet sowieso weinig van de geschiedenis van Latijns Amerika, maar het trof me als een mooi portret van de samenleving. The Bridge of San Luis Rey is bovendien een grappig boek, met bijvoorbeeld een alwetende verteller die aangeeft dat hij dingen ook niet weet.

Empathie

De voornaamste troef is dat Thornton Wilder prachtige portretten biedt van zijn personages. Neem de manier waarop hij de onderkoning introduceert.

Don Andres de Ribera, the Viceroy of Peru, was the remnant of a delightful man, broken by the table, the alcove, a grandeeship, and ten years of exile. As a youth he had accompanied embassies to Versailles and Rome; he had fought in the wars in Austria; he had been to Jerusalem. He was a widower and childless of an enormous and wealthy woman; he had collected coins a little, wines, actresses, orders, and maps. From the table he had received the gout; from the alcove a tendency to convulsions; from the grandeeship a pride so vast and puerile that he seldom heard anything that was said to him and talked to the ceiling in a perpetual monologue; from the exile, oceans of boredom, a boredom so persuasive that it was like pain – he woke up with it and spent the day with it, and it sat by his bed all night watching his sleep.

Er is een theorie dat het lezen van literatuur mensen empathischer maakt. Volgens mij is die theorie niet onomstreden, maar bij The Bridge of San Luis Rey wil ik het geloven. Je voelt voor iedereen begrip.

Raamvertelling

Wilder biedt nog een raamvertelling over een franciscaner monnik die het ongeluk heeft zien gebeuren en die de levens van de vijf overledenen onderzoekt om vast te stellen waarom de almachtige God juist hen wegnam. De monnik wil, om zo te zeggen, wetenschappelijk bewijs leveren voor de Voorzienigheid. Wilder is verstandig genoeg om het antwoord in het midden te laten. Als hij immers een ontknoping had geboden waarin alles volgens Gods plan blijkt te zijn verlopen, is het boek kitsch; en als hij een wereld had geschetst zonder goddelijk bestuur, zou dat dermate onorigineel zijn geweest dat het boek oninteressant werd.

Toch biedt Wilder op de laatste pagina een soort conclusie. De directrice van het weeshuis heeft haar beoogde opvolgster verloren en wanhoopt over de toekomst van haar werkzaamheden. Dan concludeert ze dat “the love will have been enough”. We hebben ons best gedaan, dat is voldoende.

Tja. Dit vind ik te makkelijk. Het gaat er uiteindelijk niet om dat we werken met liefde en dat we ons best doen. Dat is onvoldoende. Van mensen met een goed stel hersens mag je tevens verwachten dat ze hun energie, hun intellect, hun liefde, hun passie dáár inzetten waar de samenleving er het meest aan heeft. Wilder, die ik met elke pagina van The Bridge of San Luis Rey meer ben gaan bewonderen, typeert de zingeving van het leven als iets dat alleen het individu aangaat. Maar we zijn onderdeel van een samenleving; onze levens kruisen en beïnvloeden elkaar. Wilders conclusie lijkt haaks te staan op het boek dat hij heeft geschreven.

Misschien moet ik er nog eens over nadenken. Dit is een pareltje.

Thornton Wilder, The Bridge of San Luis Rey (1927; €16,99)

Het ziet er niet best uit voor Libanon. Als u meer wil weten over dat geteisterde land, lees dan mijn boek. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.